هند د ماشومانو د معافیت پروګرام د پیاوړتیا په موخه کابل ته ۲۰ ټنه واکسینونه ولېږل

طالبانو د جمعې په ورځ، د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په کابل کې د قطر سفیر مردفف القاشوطي د اطلاعاتو او کلتور وزارت له ملي ارشیف څخه لیدنه کړې او د دواړو لوریو ترمنځ پر دوامداره فرهنګي همکاریو ټینګار شوی دی.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د ملي ارشیف رییس عبیدالله حنیف ویلي، چې د یاد ارشیف تاریخي اسناد، تاریخي نسخي او لرغونې اثار ترمیم او مرمت ته اړتیا لري او په یاده برخه کې یې له قطر څخه د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

طالبانو ویلي، چې د قطر سفیر د ملي ارشیف د خطي نسخو او تاریخي اسنادو د ترمیم په برخه کې د همکارۍ ژمنه کړې ده.

د کندهار پوهنتون مسوولینو خبر ورکړی، سږکال په کندهار کې ۲زره او ۱۵۶ زده‌کوونکو د کانکور په ازموینه کې برخه اخیستې چې د تېر کال پرتله شاوخوا ۴۰۰ تنه زیاتوالی ښيي. تېر کال نږدې ۱۷۰۰ زده‌کوونکو د کانکور ازموینه ورکړې وه.

سره له دغه زیاتوالي د کندهار د کانکور د ګډونوالو شمېر لاهم د افغانستان د یوشمېر ولایتونو د ولسوالیو تر کچې کم بلل کېږي؛ هغه څه چې د پوهنې د وضعیت په اړه پوښتنې راولاړوي.

100%

د کندهار یوشمېر اوسېدونکي وایي، په وروستیو کلونو کې د پوهنې بهیر ته هغسې پاملرنه نه‌ده شوې لکه څنګه چې اړتیا ده او همدا لامل دی چې ډېری زده‌کوونکي د ښوونځیو لوړو ټولګیو او لوړو زده‌کړو ته لېوالتیا نه‌لري.

د کندهار ښار یو اوسېدونکی منیر احمد په دې اړه وایي: «پخوا به کورنیو هڅه کوله، چې اولادونه یې پوهنتون ته ولاړ شي؛ خو اوس ډېری ځوانان نه هیله لري او نه هم مناسب تعلیمي چاپېریال ورته برابر دی، ځکه خاصه علاقه نه‌لري».

د خلکو په وینا؛ پر زده‌کوونکو محدودیتونه، د درسي چاپېریال سخت شرایط او یوازې پر دیني زده‌کړو ټینګار هغه عوامل دي، چې د عصري زده‌کړو ارزښت یې کم کړی دی.

د کندهار یو بل اوسېدونکی شمس‌الله وایي: «کله چې عصري زده‌کړې کم‌ارزښته وښودل شي او یوازې په یوه ډول تعلیم تمرکز وشي؛ طبیعي ده چې د ځوانانو علاقه به راکمه شي. نن سبا موږ تر ډېره عصري زده‌کړو ته اړتیا لرو، موږ شکر مسلمانان یو دیني تعلیم هم کوو؛ خو دلته عصري زده‌کړې یو ډول بې‌ګټې معرفي کېږي».

زده‌کوونکي بیا وایي، کله چې ځوان پوه شي له فراغت وروسته ورته د کار زمینه نه‌ده برابره؛ نو طبیعي ده چې د زده‌کړو انګېزه به یې هم کمه شي، چې اوس همداسې حالت دی. خلک او زده‌کوونکي نیوکه کوي، چې په ښوونیز بهیر کې توازن نه تر سترګو کېږي او عصري زده‌کړو ته هغومره پاملرنه نه‌کېږي لکه څنګه چې د وخت اړتیا ده.

دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. له یادې ډلې ۶زره او ۱۳۳ کورنۍ د تورخم له لارې، ۶۸۶ د سپین بولدک له لارې، ۴۴۶ د ورېښمو پله له لارې او ۱۹۲ کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

دغه شمېرې چې د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون له ورځنو راپورونو راټولې شوې په‌کې راغلي، چې له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرستې هم شوې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو له‌خوا خپاره شوي راپورونه ښیي چې د کډوالو پراخو څپو سره په افغانستان کې د فقر کچه نوره هم لوړه شوې ده. بلخوا د بشري حقونو بنسټونو او د کډوالو ملاتړو سازمانونو له ګاونډیو هېوادونو د افغان کډوالو پر اېستلو په وار، وار اندېښنه څرګنده کړې ده.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ خبرداری ورکړی، چې د افغان کډوالو جبري اېستل هغوی د بشري حقونو د سرغړونې له جدي ګواښ سره مخ کوي.

د څارویو سوداګر وايي، د خلکو ناوړه اقتصادي وضعیت، پراخه بې‌روزګاري او پاکستان ته د څارویو د لېږد محدودیتونه هغه مهم عوامل دي، چې د څارویو بازار یې له سخت رکود سره مخ کړی دی.

د څارویو یو پلورونکی دادالله وایي: «پخوا به له اختر څخه مخکې بازارونه ډېر ګرم وو، خلکو به د اختر لپاره پسونه اخیستل؛ خو اوس د ډېرو خلکو اقتصادي وضعیت خراب شوی او د څاروي د اخیستلو توان نه‌لري».

هغه زیاتوي، چې د پخوا پرتله بازار ته د خلکو تګ‌راتګ هم کم شوی او زیاتره مالداران مجبور دي خپل څاروي په ټیټه بیه وپلوري. د پسونو یو بل سوداګر اختر محمد چې د نورو خلکو پسونه په کمېشن پلوري وایي: «د خلکو اقتصادي ستونزې ورځ تر بلې زیاتېږي، زه خپله دومره وس نه‌لرم چې د قربانۍ لپاره پسه واخلم یوازې د نورو خلکو څاروي خرڅوم او حلالوم یې، سږ کال اقتصادي حالت تر بل هر وخت خراب دی».

د څارویو پلورونکي وایي، د کندهار د څارویو بازار له بلې لویې ستونزې سره هم مخ دی او هغه پاکستان ته د څارویو د لېږد محدودیتونه دي. د پسونو سوداګر وایي، مخکې به د اختر په موسم کې لسګونه زره پسونه پاکستان ته لېږدول کېدل او همدې کار دلته د څارویو بیې لوړې ساتلې وې؛ خو اوس د بندیزونو له امله صادرات په ټپه درېدلي او بازارونه پېکه شوي دي.

یوشمېر د څارویو هغه سوداګر چې له نورو ولایتونو څخه څاروي راولي وایي، سږ کال بازار د تېر پرتله خورا خراب دی؛ ځکه دوی د څارویو په لېږد، خوراک او ساتنه زیات لګښت کوي، خو ګټه یې هيڅ نه پاتېږي.

د کندهار د درېیمې ناحیې یو اوسېدونکی نجیب‌الله وایي: «پخوا به مو هر کال اختری کاوه؛ خو اوس د کور د ورځنیو لګښتونو برابرول هم سخت شوي دي، د کار زمینه نه‌ده برابره او اقتصادي وضعیت خراب دی، دومره عاید نه‌لرو چې اختری راباندې وشي».

اقتصادي شنونکي باور لري، چې د سوداګرۍ محدودیتونه، د صادراتو کمښت، د خلکو کمزوری اقتصادي وضعیت او د کار د فرصتونو نه‌شتوالی د دې لامل شوی، چې د کندهار د څارویو بازارونه له بې‌ساري رکود سره مخ شي.

مالداران او سوداګر نیوکه کوي، چې د طالبانو اداره نه‌ده توانېدلې؛ څو د څارویو د صادراتو لپاره بدیلې لارې پیدا کړي او نه یې هم د مالدارۍ سکتور د ملاتړ لپاره اغېزمن ګامونه اخیستي دي.

دوی وایي، که د پاکستان لاره تړل کېږي نو د طالبانو اداره باید د نورو هېوادونو بازارونو ته د صادراتو اسانتیاوې برابرې کړي؛ ترڅو د مالدارانو کاروبار له سقوطه وژغورل شي.

دغه سازمان وایي، چې تر اوسه د یادې راډیو دفتر ته هېڅ رسمي مکتوب یا خبرداری نه‌دی لېږل شوی او د طالبانو دغه اقدام د یوې عادي اداري پرېکړې په توګه نه؛ بلکې د رسنیو چوپولو یوه قصدي هڅه ده.

امسو وایي، «بامیان راډیو» په وروستیو کلونو کې خپل تمرکز روغتیايي خپرونو او عامه پوهاوي پروګرامونو ته اړولی و چې په لرو پرتو سیمو کې یې د مېندو او ماشومانو د ژوند خوندیتوب په برخه کې خورا مهم رول لوباوه.

د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان همداراز وایي، د داسې حیاتي رسنیزې سرچینې بندول د طالبانو د هغې تګلارې ښکارندویي کوي چې د معلوماتو د خپرېدو مخه نیسي او د خلکو د بنسټیزو حقونو پر وړاندې محدودیتونه زیاتوي.

د یاد سازمان په وینا، دوی له دوو سرچینو د دغه راډیو د جواز نه تمدید خبر ترلاسه کړې؛ خو په خبره یې د راډیو مسوولین وایي، چې تر دې وړاندې یې د جواز د تمدید لپاره رسمي غوښتنه کړې وه او د طالب چارواکو له‌خوا دغه اقدام ناڅاپي او بې‌بنسټه دی.

د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان له طالب چارواکو غوښتي، چې پر دغه رسنۍ لګېدلی بندیز ژر تر ژره او بې له قید و شرطه لرې کړي او د جواز د تمدید لړۍ له هر ډول محدودیت پرته ترسره کړي.

تر دې وړاندې د بامیان ولایت سیمه‌ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د طالبانو استخباراتو د «بامیان راډیو» نشرات ځنډولي دي. د سرچینو په وینا؛ د طالبانو استخباراتو ځواکونه د راډیو ودانۍ ته ننوتلي او د یادې راډیو دفتر او دروازې یې مهر و لاک کړی دی.
«بامیان راډیو» له څه باندې دوو لسیزو راهیسې په دغه ولایت کې فعالیت لاره.