د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېټ په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي، چې افغانستان د ستنېدونکو لپاره یو خوندي هېواد نه دی. د نوموړي په وینا، هغه افغانان چې بېرته دغه هېواد ته ستنېږي، له ځورونې، نیول کېدو، شکنجې، لوږې او نورو ګواښونو سره مخامخ کېږي.
رېچارډ بېنېټ نن جمعه د غبرګولي په لومړۍ نېټه پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي، چې له ګاونډیو هېوادونو او همدارنګه د اروپایي ټولنې په ګډون له لرې هېوادونو څخه د افغانانو اېستل یوه «لویه او مخ پر زیاتېدو اندېښنه» ده او باید پر وړاندې یې سمدستي اقدامات وشي.
نوموړي له نړیوالې ټولنې او ټولو کوربه هېوادونو څخه په کلکه غوښتي چې د افغان کډوالو د خوندیتوب په اړه د بشري حقونو په برخه کې خپل نړیوال مسوولیتونه جدي ونیسي او د هغو افغانانو جبري اېستل په ټپه ودروي چې په افغانستان کې یې ژوند او امنیت له جدي خطر سره مخ کېدای شي.
نوموړي دا څرګنددونې پر داسې مهال کړې، چې په وروستیو میاشتو کې له پاکستان، ایران او یو شمېر اروپایي هېوادونو څخه د افغان کډوالو د بېرته ایستلو بهیر خورا چټک شوی دی او یاد اقدام د بشري حقونو د ګڼو سازمانونو او نړیوالو بنسټونو توندې اندېښنې راپارولې دي.
د افغانستان انټرنشنل – پښتو لهخوا د راټولو شویو شمېرو له مخې؛ یوازې تېره اوونۍ (د غویي له ۲۵مې تر ۳۱مې) ۷زره او ۴۵۷ کډوالې کورنۍ چې ټولټال ۳۹زره او ۲۹۶ کسان کېږي؛ له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستنې شوې دي.
دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلامکلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. له یادې ډلې ۶زره او ۱۳۳ کورنۍ د تورخم له لارې، ۶۸۶ د سپین بولدک له لارې، ۴۴۶ د ورېښمو پله له لارې او ۱۹۲ کورنۍ د اسلامکلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.
دغه شمېرې چې د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون له ورځنو راپورونو راټولې شوې پهکې راغلي، چې له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرستې هم شوې دي.
دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو لهخوا خپاره شوي راپورونه ښیي چې د کډوالو پراخو څپو سره په افغانستان کې د فقر کچه نوره هم لوړه شوې ده. بلخوا د بشري حقونو بنسټونو او د کډوالو ملاتړو سازمانونو له ګاونډیو هېوادونو د افغان کډوالو پر اېستلو په وار، وار اندېښنه څرګنده کړې ده.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ خبرداری ورکړی، چې د افغان کډوالو جبري اېستل هغوی د بشري حقونو د سرغړونې له جدي ګواښ سره مخ کوي.
د پېښور سترې محکمې د پولیسو لهخوا د یوه نیول شوي افغان کډوال د خوشې کېدو امر وکړ. د پېښور سترې محکمې د هغه افغان ضمانت منظور کړی، چې له یوې پاکستانۍ مېرمنې سره یې واده کړی. دغه پرېکړه د نوموړي د مېرمنې نورین ولي لهخوا د ثبت شوې عریضې پر بنسټ وشوه.
د عریضه کوونکې وکیلې ثنا ګلزار محکمې ته ویلي، چې نورین ولي له افغان وګړي عبدالله سره واده کړی او د پاکستان د تابعیت قانون له مخې یې د خپل مېړه لپاره د پاکستان «اوریجن کارټ» ترلاسه کولو غوښتنلیک وړاندې کړی و.
د هغې په وینا؛ محکمې وړاندې اړوندو ادارو ته امر کړی و، چې عبدالله ته دې د پاکستان «اوریجن کارټ» ورکړل شي؛ خو له دې سره، سره پولیسو نوموړی د قانوني اسنادو نشتوالي له امله نیولی و او پرې یې مقدمه ثبت کړې وه.
محکمې د دواړو خواوو د دلایلو تر اورېدو وروسته د دغه افغان د ضمانت غوښتنه ومنله او د هغه د خوشې کېدو امر یې وکړ. قاضي همداراز اړوندو ادارو ته سپارښتنه وکړه، چې تر راتلونکو شپږو میاشتو پورې دې عبدالله له پاکستان نه نهباسي.
د یادونې وړ ده، چې تر دې وړاندې هم د عبدالله د ضمانت غوښتنې د لاندې محکمو له لوري رد شوې وې۔
د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او ایم) ویلي، چې تېر کال له ایران څخه د راستنو شویو کډوالو د څه د پاسه ۲۹۳زرو افغانانو سره بشرپاله مرستې ترسره شوې دي.
دغه سازمان د پنجشنبې په ورځ، د غويي په ۳۱مه، په خپل راپور کې ویلي چې د مرستې ترلاسه کوونکو له ډلې څه باندې ۴۵زره کسان له زیانمنونکو ډلو وو او ځانګړو مرستو او ملاتړ ته یې اړتیا لرله.
د راپور له مخې، په ۲۰۲۶کال کې هم افغانستان ته د کډوالو د راستنېدو بهیر دوام لري، خو هېواد ته ډېری راستنېدونکي له ستنېدو وروسته له جدي ستونزو سره مخ کېږي. بېکاري، د سرپناه نشتوالی او بنسټیزو خدماتو ته محدود لاسرسی د هغوی له مهمو ننګونو څخه بلل شوي دي.
تر دې وړاندې ملګرو ملتونو اټکل کړی و چې ښايي روان کال له ګاونډیو هېوادونو شاوخوا ۲،۷ میلیونه افغانان بېرته افغانستان ته راستانه شي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان مخکې له افغانستان سره د ۵۲۹میلیونه ډالرو د مرستې خبر هم ورکړی و او ویلي یې وو چې له ایران او پاکستان څخه د راستنېدونکو افغانانو لپاره د مرستو د وېش لړۍ پیل شوې ده.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۳کال د سپټمبر میاشتې راهیسې تر اوسه نږدې ۵،۹ میلیونه افغانان بېرته هېواد ته راستانه شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وایي، د روانې اونۍ په ترڅ کې د پاکستان له بندخونو ۳۰۷ افغان کډوال ازاد شوي او افغانستان ته راستانه شوي دي.
د دغه وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، له دغو راستانه شویو کسانو څخه ۲۶۸ تنه د تورخم او ۳۹ نور د سپین بولدک له لارې هېواد ته داخل شوي دي.
د وزارت د خبرپاڼې له مخې، په دغو کسانو کې کورنۍ او انفرادي وګړي شامل وو، چې د استوګنې د قانوني اسنادو د نه لرلو له امله په پاکستان کې نیول شوي او زنداني شوي وو.
خبرپاڼه زیاتوي، راستانه شوي کډوال په اړوندو امریتونو کې له ثبت او لومړنیو مرستو د تر ترلاسه کولو وروسته خپلو اصلي سیمو ته لېږدول شوي دي.
د بشري حقونو سازمان «پرو ازول» د جرمني له حکومت نه غوښتنه کړې، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت ته په کتو له جرمني نه د افغان کډوالو اېستل باید سملاسي ودروي. د یاد بنسټ د شمېرو له مخې؛ د مجرده نارینه پناه غوښتونکو د ملاتړ او منلو کچه له شاوخوا ۶۶ سلنې ۱۶ ته راټیټه شوې ده.
دغه سازمان د چهارشنبې په ورځ د افغان کډوالو د غوښتنلیکونو پر وړاندې د جرمني حکومت پر چلند، په ځانګړي ډول د مجرده نارینهو د منلو کچې پر کمېدو سختې نیوکې وکړې. پرو ازول په جرمني کې یو پېژندل شوی د بشري حقونو سازمان دی، چې د پناه غوښتونکو، کډوالو او هغو کسانو د حقونو دفاع کوي چې د اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
دغه بنسټ ویلي، چې په تېر یوه کال کې د مجردو افغان نارینهو د پناه غوښتنې د منلو کچه په څرګند ډول راکمه شوې؛ خو په افغانستان کې وضعیت لاهم کړګېچن دی. پرو ازول ویلي، چې د جرمني د کډوالۍ او پناه غوښتنې «بامف» اداره «د طالبانو خپلسری چلند» له پامه غورځوي او داسې انګیري، چې د یادې ډلې قضايي چلند منطقي دی. دغه سازمان یاده تګلاره «شرموونکې» بللې ده.
د افغانستان د وضعیت نوې ارزونه
دغه بنسټ همداراز ویلي، سره له دې چې په افغانستان کې بشري وضعیت کړکېچن دی؛ د جرمني د کډوالۍ اداره په ډېری مواردو کې د افغان پناه غوښتونکو د اېستلو مخه نه نیسي. ورته مهال طالبانو خپله «ناقانونه، خپلسرې او تاوتریخجنه واکمني» نوره هم پراخه کړې ده.
خو د دغه سازمان شمېرې ښيي، چې د ۲۰۲۶کال په لومړیو څلورو میاشتو کې د افغان پناه غوښتونکو د منلو عمومي کچه شاوخوا ۸۹ سلنه وه. داسې ښکاري، چې د دغه توپیر لامل د اروپا د عدالت محکمې پرېکړه ده، چې له مخې یې افغان ښځې او د هغوی د کورنۍ غړي باید د جرمني حکومت د کډوالۍ ملاتړ څخه برخمن شي.
د پرو ازول اجرایوي مشرې هلن رزنه ویلي، چې د جرمني حکومت باید د افغانستان وضعیت له سره وارزوي. د هغې په وینا؛ په افغانستان کې د بشري حقونو او انساني وضعیت خرابوالی باید تحریف یا کمارزښته ونه ښودل شي.
پرو ازول اندېښنه لري، چې د پناه غوښتونکو د اېستلو په اړه د جرمني او طالبانو همکاري ان که د امنیت په پلمه هم وي؛ د طالبانو د ډیپلوماتیک دریځ د لوړولو لامل به شي. مېرمن رزنه وویل، جرمني د پناه غوښتونکو د اېستلو لپاره داسې یو رژیم عادي کوي چې ښځې یې په بشپړ ډول له خپلو حقونو محرومې کړې دي او مخالفین په سیستماتیک ډول څاري. هغې دغه کار د بشري حقونو له نظره ویجاړوونکی او د بهرني سیاست له پلوه ناسم وباله.
دغه سازمان ویلي، چې طالبان باید د څار او ځورونې د عامل په توګه جدي وپېژندل شي او له دې ډلې سره هر ډول همکاري باید ودرول شي. پرو ازول همداراز غوښتنه کړې، هغه افغانان چې په جرمني کې د «دولدونګ» سند لري؛ باید د اغېزمنې استوګنې حق او د کار اجازه ترلاسه کړي.
«دولدونګ» په جرمني کې هغه سند دی، چې یو کس ته د دایمي استوګنې اجازه نه ورکوي؛ خو د لنډمهال لپاره یې اېستل ځنډوي.
بامف ادارې کې د طالبانو د استازي د حضور پر سر لانجه
په دې وروستیو کې د جرمني «زد ډي اف» شبکې راپور ورکړی، جرمن چارواکو د افغانانو د اېستلو بهیر په تړاو څو ځله د طالبانو د یوه استازي کوربهتوب کړی چې دغه ناستې د بن په ښار کې د جرمني د کډوالۍ او پناه غوښتنې ادارې (بامف) په ودانۍ کې ترسره شوې دي.
د راپور له مخې؛ په بن کې د طالبانو کونسل سید مصطفی هاشمي (د وري میاشتې په ۲۹مه) د بامف ادارې په دفتر کې حاضر شوی و. زد ډي اف لیکلي، دغه حضور د هغو کسانو د پېژندنې او د پاسپورټ اسنادو د برابرولو د بهیر په چوکاټ کې ترسره شوی چې د اېستلو له شرایطو سره برابر دي.
بامف ویلي، چې د طالبانو د استازي بلنه د فدرالي پولیسو د اقدام په چوکاټ کې شوې وه او خپله اداره پهکې ښکېله نه وه. د بامف په وینا؛ دغه ډول اقدام سږکال د بن ښار په دفتر کې درېیم ځل ترسره شوی دی.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي، د بامف هغه ودانۍ چې له عامو مراجعینو جلا ده، د دغه ډول غونډو لپاره مناسبه وه او د فدرالي او ایالتي ادارو ترمنځ د داسې ځای برابرول یوه عادي چاره ده.
یاد وزارت زیاته کړې، د بامف په ودانۍ کې د دغه غونډې جوړول په دې معنا نهده چې په دغه اداره کې د افغانستان استازولي جوړه شوې ده. د جرمني حکومت له ډېر وخت راهیسې د طالبانو د دوو استازو د منلو له امله له نیوکو سره مخ دی.
جرمني ویلي، چې دغه پرېکړه د طالبانو د رسمیت پېژندنې معنا نهلري؛ بلکې د کونسلګرۍ د چارو د ترسره کولو او د ځینو افغانانو د اېستلو د بهیر پرمخ وړلو لپاره شوې ده. د بشري حقونو سازمان پرو ازول هم پر یادې پرېکړې نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې په جرمني کې مېشت افغانان باید د پاسپورټ او کونسلګرۍ اسنادو ترلاسه کولو لپاره د طالبانو استازو ته ونه لېږل شي.
دغه سازمان د جرمني له حکومته غوښتي، چې افغانانو ته بدیل اسناد صادر کړي؛ څو هغوی اړ نهشي چې د طالبانو تر نفوذ لاندې استازولیو سره اړیکه ونیسي. تېره اوونۍ (د غویي ۲۵مه) یوشمېر افغانانو د جرمني په بن ښار کې د بامف ادارې مخې ته لاریون وکړ. د یاد لاریون تنظیموونکو د جرمني له حکومته وغوښتل، چې له طالبانو سره همکاري ونه کړي.
هغوی د بامف په دفتر کې د طالبانو د استازي حضور طالبانو ته د رسمیت ورکولو یوه بڼه وبلله. زرغون ګوند د بن ښار څانګې هم د افغانستان په کونسلګرۍ کې د طالبانو د استازي حضور د اندېښنې وړ بللی دی.
دغه ګوند ویلي، چې د بن په کونسلګرۍ کې د طالبانو د استازي حضور بشري حقونه کمزوري کوي او کولای شي د افغان پناه غوښتونکو لپاره ګواښونه رامنځته کړي. د جرمني د پارلمان یو غړی او سیاستوال مارسل امرېش وویل، چې د جرمني د کورنیو چارو وزیر طالبان د هېواد دولتي چارو ته دننه کړي او له مستقیمو اړیکو سره داسې یو رژیم عادي کوي، چې «د ترهګرۍ استازیتوب کوي، بشري حقونه په سیستماتیک ډول تر پښو لاندې کوي او ښځې په سخت ډول ځپي».
مارسل امریش همداراز خبرداری ورکړی، چې د طالبانو د استازو حضور د جرمني په دولتي جوړښتونو کې «لوی امنیتي ګواښونه» لري. هغه د اېستلو له ګواښ سره مخ کسانو د وېرولو او د معلوماتو د افشا کېدو احتمال یاد کړ او دغه اقدام یې له سیاسي پلوه «نامسوولانه» وباله.