د امریکا د بهرنیو چارو وزیر: د ایران له حکومت سره په خبرو اترو کې د پرمختګ نښې لیدل کېږي

یوهان وادهفول زیاته کړې، له امریکا سره ترسره شوې وروستۍ خبرې اترې ښيي چې واشنګټن به په سیمه کې د هر ډول مسوولیت لېږد او امنیتي اقدامات له خپلو اروپايي متحدانو سره په بشپړه همغږۍ کې ترسره کړي.

وادهفول همداراز پولنډ ته د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له خوا د ۵ زره اضافي امریکایي ځواکونو د لېږلو د پرېکړې تود هرکلی کړی او دا ګام یې په اروپا کې د امریکا د امنیتي ژمنو د دوام او پیاوړتیا یوه روښانه نښه بللې ده.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت دغه چارواکي ویلي، برلین له امریکا څخه په کلکه غوښتي چې په جرمني کې د لرې واټن ویشتونکو توغندیو د ځای پر ځای کولو په اړه خپل لومړني او اصلي پلان ته په بشپړ ډول ژمن پاتې شي.

روسیې چارواکو ویلي، چې یاد برید تېره شپه د لوهانسک پوهنتون پر لیلیه شوی دی.

د روسیې د بشري حقونو کمیشنرې یانا لانتراتووا په یوه بیان کې وویل، د برید پر مهال د لوهانسک د پیداګوژي پوهنتون په لیلیه کې له ۱۴ څخه تر ۱۸ کلونو پورې ۸۶ تنکي ځوانان ویده وو. لانتراتووا زیاته کړه: «د اوکراین وسله‌والو ځواکونو په لوی لاس د هغو ماشومانو پر وړاندې هدفي برید کړی چې ویده وو.»

په لوهانسک کې د روسیې له خوا د ګمارل شوي حکومت لوړپوړي چارواکي لیونید پاسچنیک وویل چې تر اوسه دوه تنه د نړېدلو ودانیو له خاورو او خځلو څخه راویستل شوي او د ژغورنې ډلې لا هم د هغو ماشومانو د موندلو لپاره لټون کوي چې تر خاورو لاندې بند پاتې دي.

اوکراین د لوهانسک د بېرته نیولو لپاره جګړه کوي؛ دا د هغو څلورو سیمو څخه یوه ده چې روسیې په ۲۰۲۲ کال کې په یو اړخیزه توګه د خپلې خاورې په توګه اعلان کړه، خو کیف دا کار د ځمکې غیرقانوني غصب بولي.

ویل کېږي، وسله‌والو هغه ته پر لاره کمین نیولی و او په پنګالي موړ سیمه کې د هغه د موټر په رسېدو یې پرې ډزې کړې دي. پولیس وایي، چوهدري عدالت په یاده پېښه کې وژل شوی؛ خو د هغه ملګري له دغه بریده روغ وتلي.

په دغه پېښه کې د یوې ښځې او یو ماشوم په ګډون دوه لارویان هم د ډزو له امله سخت ټپیان شوي دي. پاکستاني چارواکي وایي، چوهدري عدالت په څو قضیو کې ښکېل و او له یوشمېر کسانو سره یې شخصي دښمني هم لرله.

د پولیسو په وینا؛ له پېښې وروسته بریدګر له سیمې تښتېدلي او د هغوی د نیولو لپاره پلټنې روانې دي.

نوموړې د طالبانو سره د تعامل پر اهمیت د ټینګار ترڅنګ څرګنده کړې چې د دې ډلې د چلند او تګلارې د بدلون لپاره فشار هم اړین دی.

بارونس فیونا هاجسون د پنجشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، د نجونو او ښځو له زده کړو، کار او ټولنیز حضور څخه محرومول په عملي توګه د دې لامل شوي چې ښځې له ټولنیز ژوند او عامه ډګر څخه و ایستل شي.

هغې زیاته کړه، طالبان د ښځو حقونه د «لوېدیځ مسئله» ګڼي، حال دا چې افغان ښځو له کلونو راهیسې د خپلو حقونو لپاره مبارزه کړې ده.

نوموړې خبرداری ورکړی چې پر ښځو د محدودیتونو دوام، په ځانګړي ډول د زده کړو، کار او ټولنیز ګډون په برخو کې، بشري وضعیت لا پسې خرابوي او د بشري حقونو له بنسټیزو اصولو سره په ټکر کې دی.

خو بارونس هاجسون ویلي چې له طالبانو سره باید یو ډول تعامل موجود وي، خو دا تعامل د طالبانو د رسمیت پېژندنې یا له هغوی سره د رسمي ډیپلوماتیکو اړیکو د جوړولو معنا نه لري.

هغې ټینګار کړی چې له طالبانو سره خبرې او اړیکې باید دې ډلې ته سیاسي مشروعیت ور نه کړي.

د برېټانیا د مشرانو جرګې دې غړې زیاته کړې، د ستونزې یوه برخه دا ده چې د نړۍ پام له افغانستان څخه اوښتی او نوو جګړو او کړکېچونو دا لامل شوي چې د افغانستان موضوع د هېوادونو د بهرني سیاست له لومړیتوبونو ووځي.

هغې د خپلو خبرو په بله برخه کې د افغانستان د مسئلې پر وړاندې پر نړیوالې همغږۍ او ګډ دریځ ټینګار کړی او ویلي یې دي چې په افغانستان کې د روانو ستونزو، په ځانګړي ډول د ښځو پر وړاندې د خنډونو د حل لپاره، د نړیوالې ټولنې پراخې همکارۍ ته اړتیا ده.

مېرمن بارونس تر دې وړاندې هم د برېټانیا د مشرانو جرګې په غونډه کې ټینګار کړی و چې د افغان ښځو د بنسټیزو حقونو مسئله باید د نړیوالې ټولنې له پامه ونه غورځول شي او دا موضوع باید تل د نړیوالو خبرو او بحثونو په محور کې پاتې شي.

طالبانو واک ته له بیا رسېدو وروسته د ښځو او نجونو پر ژوند پراخ محدودیتونه لګولي دي. دې ډلې له شپږم ټولګي پورته د نجونو زده کړې بندې کړې، ښځې یې پوهنتونونو ته له تګ راګرځولې او په ډېرو دولتي ادارو، نادولتي بنسټونو او نړیوالو سازمانونو کې یې د هغوی د کار مخه نیولې ده.

طالبانو همداراز له محرم پرته د ښځو پر سفر بندیزونه لګولي او په ګڼو عامه ځایونو لکه پارکونو، ورزشي لوبغالو او د ښکلا په سالونونو کې یې د ښځو حضور منع کړی دی.

د بشري حقونو بنسټونه وایي، دغو محدودیتونو ښځې له زده کړو، کار، ټولنیز ګډون او عامه ژوند څخه څنډې ته کړې دي.

ټرمپ د پنجشنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته د خبرو پر مهال د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د خپل زوی د واده په مراسمو کې به ګډون وکړي که نه، وویل چې زوی یې غواړي هغه په واده کې حاضر وي، خو زیاته یې کړه چې دا مراسم به «کوچني او شخصي» وي.

نوموړي ویلي، سره له دې هڅه کوي چې په دغو مراسمو کې ګډون وکړي، خو ټینګار یې وکړ چې که ګډون وکړي یا ونه کړي، په دواړو حالاتو کې به د رسنیو له نیوکو سره مخ شي.

د امریکايي رسنیو د راپورونو له مخې، ټاکل شوې د ټرمپ ۴۸کلن زوی د روانې اوونۍ په پای کې له بټینا انډریوسن سره د باهاما په یوه شخصي ټاپو کې واده وکړي.

د راپورونو له مخې، دغه جوړې په پیل کې د واده مراسمو د سپینې ماڼۍ په ماڼۍ کې د ترسره کېدو په اړه فکر کړی و، خو وروسته یې پرېکړه وکړه چې کوچني مراسم ترسره کړي. ویل کېږي، د دې بدلون یو دلیل دا و چې په داسې وخت کې د پراخو او ګران بیه مراسمو ترسره کول، چې امریکا د ایران اړوند کړکېچونو سره مخ ده، ښايي له عامه غبرګونونو سره مخ شي.