د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي په کابل کې د ښځو زړورتیا او هڅې وستایلې

ځینو سوداګرو نن جمعه، د غبرګولي په لومړی نیټه افغانستان انټرنشنل وویل، چې که څه د څو میاشتو راهسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ رسمي سوداګریزې لارې تړل شوي دي خو اوس هم په بازارونو کې پاکستاني درملو په ګډون ددغه هېواد ګڼ شمیر تولیدات پیدا کېږي.

یو سوداګر وویل:«زمونږ د معلوماتو له مخې له دې لارو هر ورځ له ۳ نیولې تر ۵ موټروو پورې د پاکستاني درمل افغانستان ته راځي.»

دوی زیاتوي، چې اوس هم بازار پاکستان درملو په ولکه کې دی.

په خیبرپښتونخوا کې ځینو سوداګرو وویل، چې د رسمي لارو تړل کېدو وروسته پاکستاني توکي په بېلابلو لارو لېږل کېږي او ځیني وخت دا توکي نیول کېږي.

ځیني سوداګر مني، چې په دې غیرقانوني سوداګرۍ کې پاکستاني او طالب چارواکي د بډو په بدل کې د قاچاقي توکو ته اجازه ور کوي.

یو ځايي کس چې د قاچاق دا بهیر یې له نژدې لیدلی وویل:«د یو غریب او بې وسه څو کریټونه مېوه نیول کېږي خو د یو سوداګر کانټینر درمل مخنوی نه کېږي ځیني وخت دا موټر د طالبانو له لوري سکوټ او د کندهار بایپاس منډي پورې راوړل کېږي.»

دا په داسې حال کې ده چې د رسمي لارو پرله پسې تړل کېدو د دواړو هېوادونو ترمنځ قانوني سوداګریز فعالیتونه تر ډېره په ټپه درولي دي. که څه هم طالبان وخت ناوخت اعلانوي چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې یې د قاچاق مخه نیولې، خو د ځايي کسانو په وینا یوازې د دغو توکو کمه اندازه نیول کېږي.

د طالبانو د خپلو راپورونو پر بنسټ هم، د رسمي لارو د بندښت له امله د قاچاق کچه خورا لوړه شوې او اوسمهال په بېلابېلو پټو لارو ګڼ شمېر پاکستاني تولیدات او مېوې افغانستان ته لېږدول کېږي.

د قزاقستان د اوسپنې پټلۍ ادارې د شمېرو پر بنسټ، افغانستان ته د غنمو او اوړو د صادراتو دغه کچه د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۱۳،۶ سلنه لوړه شوې ده، چې تېر کال ۱۰،۳ میلیونه ټنه وه.

راپور زیاتوي چې ازبکستان ته هم د دغه هېواد صادراتو کچه ۳۹،۵ سلنه زیات شوي، چې له ۳،۵ میلیونه ټنو څخه ۴،۸ میلیونه ټنو ته رسېدلي دي.

د یاد هېواد صادرات قرغزستان ته هم ۱،۵ برابره لوړ شوي، چې له ۲۹۷ زره ټنو څخه ۴۵۷ زره ټنو ته رسېدلي دي.

همداراز راپور کې راغلې افغانستان ته د اوړو او خوراکي توکو لېږد ۲.،۳ برابره زیات شوی، چې له ۱،۳ میلیونه ټنو څخه ۳ میلیونه ټنو ته رسېدلی دی.

د قزاقستان چارواکو ویلي، دا مثبت بدلون د قزاقستاني اوړو او خوراکي توکو پر وړاندې د بهرني غوښتونکو زیاتوالی، د صادراتو د لوجستیکي اسانتیاوو ښه والی، او له نړیوالو شریکانو سره د سوداګریزو او اقتصادي همکاریو پراختیا ښيي.

وروسته له هغې چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې او څو او سوداګریزې لارې په ټپه وتړل وشوې، طالبانو هڅه وکړه چې د لومړنیو اړتیاوو او سوداګریزو توکو لپاره بدیلې لارې ومومي او طالبانو د ایران، ازبکستان او قزاقستان له بازارونو او ترانزیټي لارو سره خپلې سوداګریزې اړیکې پراخې کړې دي.

د راپورونو له مخې، د پاکستان ـ افغانستان سوداګري صفر کچې ته راکمه شوې، خو د مرکزي اسیا هېوادونو سره سوداګریزه همکاري زیاته شوې، چې دا بدلون د افغانستان د سوداګریزو لارو د تنوع ښکارندویي کوي.

طالبانو د جمعې په ورځ، د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په کابل کې د قطر سفیر مردفف القاشوطي د اطلاعاتو او کلتور وزارت له ملي ارشیف څخه لیدنه کړې او د دواړو لوریو ترمنځ پر دوامداره فرهنګي همکاریو ټینګار شوی دی.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د ملي ارشیف رییس عبیدالله حنیف ویلي، چې د یاد ارشیف تاریخي اسناد، تاریخي نسخي او لرغونې اثار ترمیم او مرمت ته اړتیا لري او په یاده برخه کې یې له قطر څخه د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

طالبانو ویلي، چې د قطر سفیر د ملي ارشیف د خطي نسخو او تاریخي اسنادو د ترمیم په برخه کې د همکارۍ ژمنه کړې ده.

د کندهار پوهنتون مسوولینو خبر ورکړی، سږکال په کندهار کې ۲زره او ۱۵۶ زده‌کوونکو د کانکور په ازموینه کې برخه اخیستې چې د تېر کال پرتله شاوخوا ۴۰۰ تنه زیاتوالی ښيي. تېر کال نږدې ۱۷۰۰ زده‌کوونکو د کانکور ازموینه ورکړې وه.

سره له دغه زیاتوالي د کندهار د کانکور د ګډونوالو شمېر لاهم د افغانستان د یوشمېر ولایتونو د ولسوالیو تر کچې کم بلل کېږي؛ هغه څه چې د پوهنې د وضعیت په اړه پوښتنې راولاړوي.

100%

د کندهار یوشمېر اوسېدونکي وایي، په وروستیو کلونو کې د پوهنې بهیر ته هغسې پاملرنه نه‌ده شوې لکه څنګه چې اړتیا ده او همدا لامل دی چې ډېری زده‌کوونکي د ښوونځیو لوړو ټولګیو او لوړو زده‌کړو ته لېوالتیا نه‌لري.

د کندهار ښار یو اوسېدونکی منیر احمد په دې اړه وایي: «پخوا به کورنیو هڅه کوله، چې اولادونه یې پوهنتون ته ولاړ شي؛ خو اوس ډېری ځوانان نه هیله لري او نه هم مناسب تعلیمي چاپېریال ورته برابر دی، ځکه خاصه علاقه نه‌لري».

د خلکو په وینا؛ پر زده‌کوونکو محدودیتونه، د درسي چاپېریال سخت شرایط او یوازې پر دیني زده‌کړو ټینګار هغه عوامل دي، چې د عصري زده‌کړو ارزښت یې کم کړی دی.

د کندهار یو بل اوسېدونکی شمس‌الله وایي: «کله چې عصري زده‌کړې کم‌ارزښته وښودل شي او یوازې په یوه ډول تعلیم تمرکز وشي؛ طبیعي ده چې د ځوانانو علاقه به راکمه شي. نن سبا موږ تر ډېره عصري زده‌کړو ته اړتیا لرو، موږ شکر مسلمانان یو دیني تعلیم هم کوو؛ خو دلته عصري زده‌کړې یو ډول بې‌ګټې معرفي کېږي».

زده‌کوونکي بیا وایي، کله چې ځوان پوه شي له فراغت وروسته ورته د کار زمینه نه‌ده برابره؛ نو طبیعي ده چې د زده‌کړو انګېزه به یې هم کمه شي، چې اوس همداسې حالت دی. خلک او زده‌کوونکي نیوکه کوي، چې په ښوونیز بهیر کې توازن نه تر سترګو کېږي او عصري زده‌کړو ته هغومره پاملرنه نه‌کېږي لکه څنګه چې د وخت اړتیا ده.

دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. له یادې ډلې ۶زره او ۱۳۳ کورنۍ د تورخم له لارې، ۶۸۶ د سپین بولدک له لارې، ۴۴۶ د ورېښمو پله له لارې او ۱۹۲ کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

دغه شمېرې چې د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون له ورځنو راپورونو راټولې شوې په‌کې راغلي، چې له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرستې هم شوې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو له‌خوا خپاره شوي راپورونه ښیي چې د کډوالو پراخو څپو سره په افغانستان کې د فقر کچه نوره هم لوړه شوې ده. بلخوا د بشري حقونو بنسټونو او د کډوالو ملاتړو سازمانونو له ګاونډیو هېوادونو د افغان کډوالو پر اېستلو په وار، وار اندېښنه څرګنده کړې ده.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ خبرداری ورکړی، چې د افغان کډوالو جبري اېستل هغوی د بشري حقونو د سرغړونې له جدي ګواښ سره مخ کوي.