اروپایي ټولنه: بامیان کې د ښځو د ټولنیزو سپما ګروپونو له لارې ۵۳ کاروبارونه جوړ شوي

یاد کمېسیون په خپل ورځني راپور کې ویلي چې د تورخم له لارې ۷۶۵ کورنۍ، چې ټول ۴۱۸۹ تنه کېږي، هېواد ته راستنې او ثبت شوې دي.

همدارنګه د سپین بولدک له لارې ۸۵ کورنۍ، چې ۳۹۳ کسان جوړېږي، افغانستان ته ستنې شوې دي.

په راپور کې ویل شوي چې د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۸۷ کورنۍ، چې ۳۸۹ تنه کېږي، هېواد ته راستانه شوي او همدارنګه ۱۷۲۰ تنه نور مسافر هم هېواد ته داخل شوي دي.

د هرات د اسلام‌کلا له لارې بیا ۲۴ کورنۍ، چې ۸۹ تنه جوړېږي، افغانستان ته راستنې شوې دي.

د کمېسیون د معلوماتو له مخې، ټول ۹۶۱ کورنۍ او ۵۰۶۰ تنه ثبت شوي له لومړنیو مرستو ورسته خپلو ولایتونو ته لېږدول شوي.

نوموړې ویلي، مرستندویه ادارو زیانمنو شویو کورنیو ته لنډمهاله سرپناه، خوراکي توکي او غیرخوراکي مرستې رسولې دي، خو د خلکو اړتیاوې لا هم پراخې دي.

د اېمي مارټین په وینا، د سیمې خلک له بېلابېلو ستونزو سره مخ دي. ځینې کورنۍ ځکه خپلو سیمو ته بېرته ستنېدای نه شي چې د سیند پر غاړه یې ژوند کاوه او شخصي ځمکه نه لري او ځینې نور یوازې د خپلو ویجاړو شویو کورونو د بیا رغونې او ترمیم غوښتنه کوي.
هغې ټینګار وکړ چې افغانستان د اقلیمي بدلونونو له سختو اغېزو سره مخ هېواد دی او د واورو له ویلې کېدو سره به د سېلابونو ګواښ لا زیات شي.

د اوچا د افغانستان مشرې زیاته کړې: «په افغانستان کې زموږ لویه ستونزه د مرستو د بودجې کمښت دی. موږ تر اوسه یوازې د اړتیا وړ بودجې ۴۰ سلنه ترلاسه کړې ده.»

نوموړې یادونه کړې چې یوازې نهه میاشتې وړاندې همدې سیمې زلزله هم تجربه کړې وه او ډېر شمېر خلک لا هم بې‌ځایه شوی ژوند کوي او دایمي حل‌لارې ته اړتیا لري.
اېمي مارتین له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د افغانستان له زیانمنو خلکو سره د لنډمهالو، انتقالي او دایمي استوګنځایونو د برابرولو لپاره خپلې مرستې زیاتې کړي.

صحرا کریمي په خپله اېکس پاڼه کې په یوه تحلیلي لیکنه کې د فلسفي مفاهیمو له مخې د افغانستان د روان وضعیت ارزونه کړې او ویلي یې دي چې د انسان هر ذهني حالت د یو څه پر لور متوجه وي، خو کله چې دا «موضوع» ترې واخیستل شي، د ذهن معنا هم بدلوي.

هغې لیکلي چې افغانستان په وروستیو لسیزو کې یوازې له جګړې او بې‌وزلۍ سره نه دی مخ، بلکې د هغې په وینا د «ذهني موضوعاتو د له منځه وړلو له یوې منظمه پروژې» سره هم مخ شوی دی.

کریمي زیاته کړې: «د طالبانو تر واک لاندې، دا پروسه تر بشپړېدو نږدې شوې ده. کله چې له نجونو زده‌کړه واخیستل شي، یوازې د زده‌کړې حق له منځه نه ځي، بلکې د فکر کولو موضوع هم ورسره له منځه ځي.»

هغې ویلي چې د افغان ښځو لیدل او د هغوی د ځان درک کول په ټولنه کې د اوږدې مودې لپاره د ایډیولوژیک، دودیز او پلارسالارانه چوکاټ له لارې محدود شوی دی او دا وضعیت د هغې په وینا د «انساني درک د تحریف» لامل ګرځي.

کریمي همدارنګه ویلي چې د افغانستان د وضعیت حل یوازې په جګړې یا بې‌وزلۍ کې نه دی، بلکې د «فکري موضوعاتو بیا رغونه» ده او په دې برخه کې یې د هنر او سینما رول مهم بللی دی.

فرحت الله بابر په خپله اېکس پاڼه کې د افغان کډوالو د جبري ستنولو په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي چې د بېلابېلو ټولنیزو او مدني برخو د افغانانو بېرته استول به پر هغوی سختې اغېزې ولري.

هغه لیکلي: «د افغان خبریالانو، هنرمندانو، موسیقارانو او د حقونو د فعالانو هغه هېواد ته جبري ستنول چې یو وخت یې د ژوندي پاتې کېدو لپاره ترې تېښته کړې وه، په اصل کې هغوی د وېرې، اندېښنې او چوپتیا ژوند ته اړ کوي.»

بابر همدارنګه د هغو افغان ښځو د وضعیت په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې چې له پاکستاني اتباعو سره یې واده کړی دی.

هغه ویلي: «د افغان ښځو غیرارادي بېرته ستنول، چې د کوربه هېوادونو له اتباعو سره واده لري، کورنۍ له جدي ستونزو سره مخ کوي او د کورنیو د بېلتون لامل کېږي.»

د سیمه‌ییزو او د طالبانو طبیعي پېښو د ادارو د چارواکو په وینا، په تېرو ۲۴ ساعتونو کې ۱۵ کسان په بغلان ولایت، دوه تنه په بدخشان او یو کس په میدان وردګو کې د چټکو سېلابونو له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

بغلان کې د طالبانو د والي ویاند فاروق خپلواک ویلي، د سېلابونو له امله لسګونه کسان ټپیان شوي او پراخ مالي زیانونه هم اوښتي دي.

په بدخشان کې سیمه‌ییزو چارواکو ویلي، دوه کسان وژل شوي، دوه نور لادرکه دي او له سلو ډېر کورونه بشپړ ویجاړ شوي دي.

چارواکي وایي، سختو بارانونو د چهارشنبې ورځې راهیسې د هېواد ډېری برخې ځپلي او په ګڼو سیمو کې یې سېلابونه، د غرونو ښوویېدنې او د کرنیزو ځمکو زیانمنېدو پېښې رامنځته کړې دي.

د طالبانو تر چتر لاندې د پېښو پر وړاندې د مبارې ادارې ویاند محمد یوسف ویلي، یوازې د پنجشنبې په ورځ د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې شپږ کسان وژل شوي او ۱۱ نور ټپیان شوي دي.

د روان کال د وري میاشتې له پیل راهیسې سختو ورښتونو او توپاني هوا په افغانستان کې پراخ زیانونه اړولي دي. تر دې وړاندې هم د حوت میاشتې د سېلابونو او بارانونو له امله لږ تر لږه ۱۴۸ کسان وژل شوي او ۱۳۷ نور ټپیان شوي وو.

افغانستان له هغو هېوادونو ګڼل کېږي چې د اقلیمي بدلون اغېزو کې ډېر زیان‌من وي. د کمزورې بنسټیزې زېربنا، اوږدو جګړو او اقتصادي ستونزو له امله په لرې پرتو سیمو کې طبیعي پېښې ډېر درانه زیانونه اړوي.