خیبر پښتونخوا: د ټي‌ټي‌پي پخوانیو ملګرو ترمنځ نښته کې لږ تر لږه ۲۲ کسان وژل شوي

چارواکي وایي، نیول شوي کسان لومړنیو قانوني پړاوونو تر بشپړېدو وروسته د نورو پلټنو او قانوني چارو لپاره د پاکستان د فدرالي پلټنو ادارې ته سپارل شوي دي.

پولیسو ټینګار کړی چې د انسان قاچاق، ناقانونه تګ راتګ او په سرحدي سیمو کې د جرمونو د مخنیوي لپاره به خپلو عملیاتو ته دوام ورکړي، څو د سیمې امنیت او د قانون واکمني خوندي وساتل شي.

دا په داسې حال کې ده چې د روانې اوونۍ په ترڅ کې د بلوچستان په کیچ ولسوالۍ کې هم شاوخوا سل افغانان د پاکستاني پولیسو له خوا نیول شوي وو، چې غوښتل یې په ناقانونه ډول ایران ته ولاړ شي.

د خیبر پښتونخوا د اطلاعاتو او عامه اړیکو وزیر شفیع جان د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په پېښور کې یوې خبري غونډې ته وویل، «خیبر پښتونخوا هره ورځ ۵۰۸ میلیونه متر مکعب ګاز تولیدوي او په ايالت کې د سي‌اېن‌جي ګاز سټېشنونو په ګډون ورځنی مصرف ۱۸۰ میلیونه متر مکعب دی، خو څو ورځې وړاندې په دغه ولایت کې ګاز نه‌وو».

هغه وویل، له دوی سره د مرکزي حکومت له‌خوا نه یوازې د ګاز، بلکې په هره برخه کې توپیري چلند کېږي.

د شفیع جان په خبره، پښتونخوا خپل ګاز تولیدوي، خو د ګاز د نشتوالي له امله یې کارخونې تړلې دي او په کورونو کې هم ګاز نه‌وي.

هغه وویل: «زموږ پر ګاز د پنجاب کارخونې چلېږي» او نوموړي د مسلم لیګ ن پر مرکزي حکومت نیوکې وکړې او ویې ویل: «کله چې هم ن لیګ حکومت واک ته رسېږي، پر پښتونخوا د غنمو بندیز لګېږي».

هغه زیاته کړه: «دا کار له اساسي قانون څخه سرغړونه ده. زموږ پر ګاز د هغوی کارخونې روانې دي، خو د غنمو د بندیز له امله زموږ د اوړو ژرندې درېدلې دي».

نوموړي په خیبرپښتونخوا کې د ناامنۍ په اړه وویل، د قبایلي او سویلي ولسوالیو امنیتي وضعیت ډېر خراب شوی او زیاته یې کړه: «موږ له لومړۍ ورځې وایو چې په پښتونخوا کې د ترهګرۍ روانه څپه د هغو پټو پرېکړو پایله ده، چې د تړلو دروازو تر شا شوې دي».

هغه زیاته کړه، هغه کسان دا پرېکړې کوي چې د پښتونخوا له جغرافیې سره هېڅ بلد نه‌دي او دلته یوازې پوځي عملیات تپل کېږي.

د پاکستان مرکزي حکومت او په ځانګړې توګه د پنجاب حکومت لا تر اوسه په دې تړاو څه نه‌دي ویلي.

د شکاپور ولسوالۍ د پوليسو مشر محمد کلیم افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، دوی ته د ماشومې په اړه ويل شوي، چې هغه لادرکه ده او په ټولنيزو رسنيو او مطبوعاتو کې د ماشومې د لادرکۍ په اړه له خبرونو سره سم یې د کچې په علاقه کې عمليات پيل کړي دي.

هغه وويل، «موږ له پرون (پنجشنبې) څخه عمليات پيل کړي، يوه بله نجلۍ مو له ډاکوانو څخه راخوشې کړې ده، دغه نجلۍ له لاهوره راتښتول شوې او د خوشې کولو په عملياتو کې یې يو ډاکو هم وژل شوی دی».

نوموړي زیاته کړه: «د پېښور د ماشومې لپاره مو عمليات چټک کړي او تمه ده، چې په ۲۴ ساعتونو کې ورته ورسو او د دوشنبې پورې یې بيا عدالت ته وړاندې کړو».

د ماشومې مور سلمه افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، ماشومه لور یې (حرم سعيد) د مارچ په ۲۸مې له پېښور څخه تښتول شوې ده. هغې وويل، د خپلې لور د موندنې لپاره له خپل خاوند سره د سند سکهر سيمې ته ورغلې، خو ورته وويل شول، چې د تښتوونکو خواته «يوازې» ورشي.

هغې وويل، «زه یوازې ورغلم، له ما څخه يې ۱۵ لکه روپۍ واخیستې، هغو خلکو پر ما جنسی تيری او تشدد هم کړی، زما ماشومه یې پلورلې او بیا یې زه هم وپلورم، بيا یې زه د نورو روپیو راوړلو په بهانه پرېښودم».

د ماشومې د لادرکۍ راپور د کراچۍ په مومن اباد پوليس تاڼه کې د هغې د پلار سعيد خان له‌خوا د مارچ په ۲۸مه ثبت شوی، چې په‌کې ويل شوي، ماشومه لور یې، چې د ۱۱ يا ۱۲ کلو ده، حرم نومېږي، له کوره د یوه څه پسې وتلې وه، خو بېرته بيا نه ده راغلې. بیا ورته د سند له سکهر سيمې څخه له یوه موبايل نمبر څخه زنګ راغلی چې ماشومه له دوی سره ده».

د ماشومې مور سلمه وويل، د پېښور پوليسو یې د ماشومې د لادرکۍ راپور نه ثبتولو ځکه یې په کراچۍ کې ثبت کړی دی.

د تښتول شوې ماشومې د مور ځينې ويډیويي پیغامونه او مرکې په ټولنيزو رسنيو خپرې شوي، چې په‌کې وايي، «د ماشومې واده په خپله خوښه یې شوی او زه هم پرې رضا يم».

خو هغې افغانستان انټرنشنل ته وویل، «له زما څخه يوازې يوه نه، بلکې درې ويډيويي بيانونه په زوره ثبت کړای شوي دي».

د شکارپور د پوليسو مشر محمد کليم هم وویل، دوی ته هم د ماشومې د واده او ډاکوانو ته د پیسو ورکولو راپور ورکړل شوی، خو دا هر څه به له هغې وروسته معلوم شي چې ماشومه ترلاسه او عدالت ته وړاندې کړل شي.

د تښتول شوې حرم سعيد لپاره د پاکستان د اپوزیسیون مشر محمود خان اڅکزي او د عوامي نشنل ګوند مشر اېمل ولي خان هم د عدالت غوښتنه کړې او همداراز د سند لپاره د عوامي نشنل ګوند ایالتي مشر شاهي سيد افغانستان انټرنشنل ته وويل، د سند د کورنيو چارو ايالتي وزیر او د پوليسو له ايالتي مشر سره یې په دې اړه خبرې شوي او ژمنه ورسره شوې، چې ماشومه به ډېر ژر له ډاکوانو څخه راخوشې کړي.

په ټولنيزو رسنيو کې خلکو يادې پېښې ته سخت غبرګون ښودلی او له سند حکومت څخه یې د ماشومې د ژر تر ژره خوشې کولو غوښتنه کړې ده.

اتمر ویلي، د جرمونو نړیوالې محکمې څارنوال باید په مستقیم ډول د جرمونو د اعلان، د دعوې د اقامې او د تورنو کسانو د محاکمې بهیر پرمخ یوسي. د هغه په وینا، د یوناما، د بشري حقونو د بنسټونو او د رسنیو راپورونه او مستندونه د عدالت د تامین او حقوقي دعوو لپاره مهم بنسټ جوړوي.

تر دې مخکې، د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون د پاکستان وروستي خونړي برید ته په اشارې سره د دې پېښې د بشپړې او خپلواکې څېړنې غوښتنه کړې ده.

بېنېټ د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز د پاکستان د برید په تړاو د هر اړخیرې څېړنې غوښتنه کړې | افغانستان انټرنشنل پښتو

د تېر کال د کب د ۲۵مې په ماښام، پاکستاني جېټ الوتکو د «غضب للحق» عملیاتو په چوکاټ کې د کابل په ختیځ کې د روږدو د درملنې اړوند پر «امید» مرکز بمباري وکړه. دغه مرکز له ۲۰۱۶ کال راهیسې د روږدو د درملنې د یوه تر ټولو لوی مرکز په توګه چې شاوخوا د دوه زره ناروغانو ظرفیت یې درلود، فعالیت کاوه.

ملګرو ملتونو د پاکستان په دې هوايي بمباریو کې د ۲۶۹ ملکي وګړو وژنه او د ۱۲۲ نورو ټپي کېدل تایید کړي، خو طالبانو بیا د یادې پېښې د وژل شویو شمېر څه باندې ۴۰۰ ښودلی دی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د جمعې په ورځ په یوه خبري کنفرانس کې وویل: «د پاکستان او افغانستان اړیکې اوس مهال د یو واحد فکتور لخوا اغیزمنې کیږي، هغه دا چې د افغانستان خاوره په پاکستان کې د ترهګریزو عملیاتو پلان کولو، هڅولو، لارښوونې او اجرا کولو لپاره کارول کیږي.»

هغه د ټي‌ټي‌پي او بلوڅ ازادۍ غوښتونکي پوځ په څېر ډلې د دې بریدونو اصلي عاملین وبلل او زیاته یې کړه چې د افغان طالبانو یا په دې بریدونو کې شریک دی یا پرې سترګې پټوي.

اندرابي د تیر کال د اکتوبر راهیسې د افغانستان په وړاندې د پاکستان غچ اخیستونکو اقداماتو ته په اشارې سره ټینګار وکړ، چې د اسلام‌اباد له کابل څخه لیکلي تضمینونه غواړي او تر څو یې تضمینونه ترلاسه کړي نه وي، د دواړو لوریو ترمنځ اړیکې به په اوسني کړکیچن حالت کې پاتې شي.

د پاکستان له‌خوا دا دریځ په داسې وخت کې نیول کېږي، چې د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ سیاسي او اقتصادي اړیکې ځنډول شوي او د دواړو خواوو ترمنځ مستقیمې خبرې اترې هم ودرول شوې دي.

د چین په اورومچي کې د خبرو اترو له وروستي پړاو وروسته، د دواړو خواوو د چارواکو ترمنځ د نویو خبرو اترو کوم څرک نه لیدل کېږي.

په ورته مهال بیجینګ هڅه کوي چې د اسلام اباد او طالبانو ترمنځ د خبرو اترو نوی پړاو تنظیم او منځګړیتوب وکړي، خو پاکستان د وسله والو ډلو پر وړاندې د طالبانو د عملي اقداماتو د نشتوالي له امله په دې خبرو اترو کې د ګډون لپاره کمه لیوالتیا ښودلې ده.

دا ډیپلوماتیک بندښت په پاکستان کې د ناامنۍ د بې ساري څپې سره مل دی؛ ځکه چې په قبایلي سیمو او د خیبر پښتونخوا او بلوچستان په ایالتونو کې د وسله والو بریدونه په چټکۍ سره زیات شوي، او اسلام اباد افغان طالبان د دې وسله‌والو په ساتلو تورنوي.

د دې فشارونو په ځواب کې، طالبانو هم په پاکستان باندې د خپل ټرانزیټ انحصار د له منځه وړلو هڅې پیل کړې دي.

په وروستیو میاشتو کې د طالبانو رژیم د پاکستان د اوږدې مودې سیال، هند سره اقتصادي او ډیپلوماټیکې اړیکې پیاوړې کړې دي، او د ایران او منځنۍ اسیا هیوادونو له لارې د بدیل سوداګریزو لارو د پیاوړتیا په لټه کې دي.

په ورته وخت کې د دواړو هیوادونو ترمنځ د مهمو سرحدي لارو دوامداره تړل د دواړو خواوو سوداګرو ته لوی اقتصادي زیانونه اړولي دي چې ملیاردونه ډالر کیږي.

د اقتصادي بحران سربیره، نړیوالو سازمانونو او مرستندویه ادارو هم د پولو تړلو د بشري پایلو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده. د دې سازمانونو په ویناتړلو هغه افغان ناروغان چې په پاکستان کې طبي درملنې ته اړتیا لري تر ټولو ډیر زیانمن کړي دي او دوی یې له جدي روغتیا او بشري بحران سره مخ کړي دي.