په ننګرهار کې ځایي طالب چارواکو ویلي، چې د دغه ولایت په لعلپورې ولسوالۍ کې یې هغه وسلې او د نظامي وسلو پرزې نیولي چې د دوی په وینا له پاکستان څخه افغانستان ته د قاچاق په توګه راوړل کېدلې.
د طالبانو اړوند د ۲۰۱خالد بن ولید قول اردو ویاند مولوي وحیدالله محمدي ویلي، دغه عملیات د کشفي معلوماتو پر بنسټ د لعلپورې ولسوالۍ اړوند د باغ ناو په سیمه کې ترسره شوي دي.
د نوموړي په وینا، د عملیاتو په ترڅ کې ۱۱قبضې تفنګچې او د ایم ۴ ټوپک یو شمېر پرزې کشف او ضبط شوې دي.
طالب مسوولینو ویلي چې یادې وسلې او پوځي تجهیزات افغانستان ته د قاچاق له لارې لېږدول کېدل، خو د طالب ځواکونو له لوري تر کشف وروسته ونیول شول.
طالب چارواکو همداراز زیاته کړې، چې نیول شوې وسلې او نظامي پرزې به د نورو قانوني او حقوقي پړاوونو د بشپړولو لپاره اړوند طالب ارګانونو ته وسپارل شي خو په تور یې د نیول شویو کسانو په اړه څه نه دي ویلي.
دا په داسې حال کې ده چې په وروستیو کې د افغانستان په ځینو سرحدي سیمو کې د وسلو او نظامي تجهیزاتو د ناقانونه لېږد او قاچاق په اړه وخت ناوخت راپورونه خپرېږي.
افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د فقر کچه لوړه شوې او له ایرانه د میلیونونو افغان کارګرو له شړلو وروسته له دغه هېواد سره سرحدي ولایت هرات کې د غلاوو ګراف ډېر لوړ شوی دی.د موندنو لهمخې، په تېرو ۶ میاشتو کې ۸۸۲ کسان یوازې په همدې ولایت کې د غلاوو په تړاو نیول شوي دي.
د افغانستان انټرنشنل- پښتو د موندنو لهمخې، په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته او د میلیونونو ګډوالو له راستنېدو او په ځانګړې توګه د کاري فرصتونو د کمښت، فقر او د افغان کارګرو پر مخ د ګاونډيو هېوادونو د دروازو په تړل کېدو سره په هېواد کې د غلاوو او نورو جنايي پېښو ګراف ډېر لوړ شوی دی.
د طالبانو اړوندې ادارې یوازې د نیول شویو غلو او د نورو جنايي پېښو د عاملینو د نیول کېدو په اړه څرګندونې کوي، خو د غلاوو کچه له دغو څرګندونو لوړه ده، ځکه طالبان د ثبت شویو پېښو راپور نه رسنیز کوي او دغه ټول امار او ارقام د هرات ولایت لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ له لوري په تېرو شپږو میاشتو کې د خپرو شویو خبرپاڼو لهمخې را اخیستل شوي دي.
د افغانستان انټرنشنل- پښتو د موندنو لهمخې، یوازې د تېر کال په لیندۍ، مرغومي، سلواغې، کب او د سږکال په وري او غويي میاشتو کې په هرات ولایت کې د ښځو په ګډون ۸۸۲ کسان د بېلابېلو جنايي پېښو په تړاو نیول شوي او ځینې یې یا د سیمې د اوسېدونکو او یا هم د طالبانو له لوري د مقاومت پر مهال وژل شوي او ټپیان شوي هم دي. په دغو کسانو کې څه باندې ۹۵سلنه یې د غلاوو او پاتې نور یې د جنايي پېښو لکه؛ قتل، جعلکارۍ، د نشهيي توکو پېر او پلور او د وسلو لېږد په تړاو نیول شوي دي.
په دې نیول شویو غلو کې نږدې ۱۰ تنه یې ښځې دي او دوی تر ډېره له زرګریو غلاوې کوي او هغه داسې چې لومړی زرګرۍ ته په ننوتلو سره پلورونکی د سروزرو په ښکته او پورته کولو بوختوي او بله یې بیا سره زر غلا کوي.
دموندونو پر بنسټ، ډېری غلاوې له کورونو، په لارو کوڅو کې د موټرو، موټرسایکل، رېکشاوو او موبایلونو شوي او ان له هټیو ګاز ډبې او همداراز د کورونو له بامونو او کرنیزو ځمکو سولر او د اوبو پمپونه هم غلا شوي دي.
د موندنو لهمخې، ډېری غلاوې په هرات ښار کې د دویمې، پنځمې، شپږمې، یولسمې، دولسمې او دیارلسمې امنیتي حوزو او همداراز په ولسوالیو کې ډېری غلاوې بیا د انجیل، ګذرې، غوریان او پښتون زرغون ولسوالیو په شاوخوا کې شوې دي.
د هرات په لویو لارو او په ځانګړې توګه د هرات- اسلام کلا تر منځ لاره کې له وسلهوالو غلاو سربېره د نشهيي توکو، وسلو او سپینو زرو قاچاقچیان چې غوښتل یې یاد مواد ایران ته ولېږدوي نیول شوي دي.
د هرات یو شمېر اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وايي، په دغه ولایت کې تر ډېره غلاوې له کورونو سربېره د موټرسایلکونو، موټرو، ریکشاوو او موبایلونو کېږي.
د هرات ولایت لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ مسوولین وايي، له دغو غلو څخه لسګونه موټر، موټرسایکلونه او رېکشاوې، میلیونونه افغانۍ، سلګونه زره ډالره، یوه اندازه سره او سپین زر، لسګونه وسلې، سلګونه موبایلونه، سلګونه کیلوګرامه تریاک او چرس، زرګونه نشه کوونکي تابلیتونه، سولر، اببازک او د ګازو ډبې هم ترلاسه شوې دي.
یوازې په سلواغې میاشت کې د ځايي طالبانو په وینا، د هرات ښار د ۱۱مې امنیتي حوزې په شاوخوا سیمو کې یو غل د غلا پر مهال د سیمې د اوسېدونکو له لوري وژل شوی دی او همداراز په غويي میاشت کې په کرُخ ولسوالۍ کې ۳ وسلهوال غله له طالبانو سره په مخامخ نښته کې ټپيان او بیا نیول شوي دي.
همداراز په سلواغې میاشت کې ۷ داسې جعلکاران نیول شوي، چې د دغه ولایت له ځینو سیمو له خلکو په دې پلمه پیسې اخیستلې چې ګواکې نومونه یې د مرستو په بهیر کې شاملوي او یا هم جعلي پاسپورټونه یې جوړول.
په ورته وخت کې همدا ۳ ورځې مخکې (د غويي ۳۱مه) د جرمني بېلډ ورځپاڼې د دغه هېواد د پرمختیا وزارت له قوله ویلي، چې د افغانستان شاوخوا ۶۴ سلنه وګړي په فقر کې ژوند کوي او نږدې ۱۴ میلیونه خلک د لوږې له جدي خطر سره مخ دي. همدارنګه میلیونونه ماشومان د خوارځواکۍ او د ژوند ګواښونکو ناروغیو له خطر سره مخ دي.
له دې سره سم، یونېسف بیا په افغانستان کې د اقتصادي ناورین له امله خبرداری ورکړی او په ډاګه کړې یې ده، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې په دغه هېواد کې د افغانانو ژوند لا سخت شوی دی. د پخوانیو نړیوالو مرستو بندېدل، اوږدمهاله جګړې، فساد او طبیعي افتونو د افغانستان بشري وضعیت نور هم خراب کړی دی.
د یادې نړۍوالې ادارې په وینا، په هېواد کې داسې پېښې هم ثبت شوې چې ځینې کورنیو د بېوزلۍ له امله د خپلو ماشومانو پلور یا ودولو ته اړې شوې دي.
د یادونې وړ ده، همدا ۵ ورځې مخکې (د غويي ۲۹مه) د کابل ښار د لسمې ناحیې اړوند اریا ښارګوټي درېیم فاز ته نږدې د شمس په نوم یوه انجنیر د بېروزګاۍ او ناچارۍ له امله ځان ته اور اچولی وو او بیا د سختو ټپونو له امله ومړ.
هغه ځوان چې پرون یې په کابل کې ځان ته اور اچولی و د ټپونو له امله ومړ | افغانستان انټرنشنل پښتو
د یاد کس کورنۍ غړو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه کس د کابل پوهنتون د انجینرۍ پوهنځي نه فارغ شوی وو او یوه ځوانه مېرمن او درې ماشومان ترې پاتې دي.
د دغه ځوان مېرمنې له نومښودنې پرته افغانستان انټرنشنل ته په استولي پیغام کې ویلي: «شمس هر ځای ولاړ، هېچا کار ورنه کړ، په پای کې یې له سختې نهیلۍ ځان وواژه».
د هغه مېرمن افغانستان انټرنشنل ته وايي، اوس د خپل ځان او ماشومانو د برخلیک په اړه اندېښمنه ده.
د سارک هېوادونو سازمان د سوداګرۍ او صنایعو خونې پخواني مشر افتخار علي ملک ویلي، پاکستان او افغانستان د خپل ستراتېژیک جغرافیایي موقعیت له امله د مرکزي اسیا، سویلي او ختیځې اسیا د انرژۍ د بازارونو ترمنځ یو طبیعي پل جوړولای شي.
د پاکستان د دولتي خبري اژانس (اې پي پي) د خبر له مخې، افتخار ملک په يو بيان کې ویلي، چې پاکستان ځانګړی جیوپولیټیک، سوداګریز او ستراتیژیک اهمیت لري او کولای شي د سیمې په بدلولو کې له یوې جګړه ځپلې سیمې څخه په یو لوی سوداګریز او ترانزیتي دهلیز کې مرسته وکړي.
همداراز هغه ټینګار کړی، چې د دې لیدلوري لاسته راوړل په افغانستان کې سیاسي ثبات او مسؤلانه حکومتولۍ ته اړتیا لري. هغه یادونه وکړه، افغانستان چې په وچه کې ایسار هېواد دی، د اوږدمهاله اقتصادي ثبات لپاره له ګاونډیو هېوادونو سره د باور وړ ترانزیتي ملګرتیاوو ته اړتیا لري. هغه وویل، پاکستان د ترهګرۍ او پولې پورې غاړې د وسله والو فعالیتونو له امله د امنیتي ننګونو سره سره په دوامداره توګه د سیمهییزې همکارۍ ملاتړ کړی دی.
افتخار ملک د قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان، تاجکستان او کرغزستان په ګډون د مرکزي اسیا د هېوادونو پراخو طبیعي سرچینو ته په اشارې وویل، پاکستان او افغانستان د دغو سرچینو د نړیوالو او سیمهییزو بازارونو سره د نښلولو لپاره تر ټولو لنډه ځمکنی لار برابروي.
هغه زیاته کړه، اقتصادي فرصتونو د پرانیستلو لپاره تلپاتې سوله او سیمهییزه همکاري اړینه ده. او د ترهګرۍ، د وسله والو د پټنځایونو او د پولې پورې غاړې د بریدونو له منځه وړلو پرته دوامداره سوداګري او اتصال بریالي کېدای نشي.
د سویلي اسیا د اته غړو هېوادونو د سیمهییزې همکارۍ سازمان سارک په ۱۹۸۵ کال کې جوړ شوی، چې په اړه یې ويل کیږي، دا سازمان له ۲۰۱۶کال راهیسې تر ډېره غیرفعاله پاتې شوی او ګټورې چارې یې نه دي ترسره کړې.
د کډوالۍ نړیوال سازمان (اې او ایم) اعلان کړی چې د سوېډن هېواد په مالي ملاتړ به په افغانستان کې د راستنېدونکو کډوالو او زیانمنو ټولنو د ملاتړ لپاره یو نوی بشرپاله پروګرام پلي کړي.
دغه سازمان د یکشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۳مه، په خپل راپور کې ویلي چې دا مرسته د دې لپاره ځانګړې شوې څو د راستنېدونکو د دوامدار ادغام، ټولنیز یووالي او د هغوی او کوربه ټولنو د اقتصادي وضعیت د ښه کېدو برخه کې مرسته وکړي.
د راپور له مخې، دا پروګرام په داسې وخت کې پلي کېږي چې افغانستان لا هم د اوږدو جګړو، طبیعي پېښو، کورني بېځایه کېدو او له ګاونډیو هېوادونو د کډوالو د پراخې راستنېدنې له اغېزو سره مخ دی.
د ملګرو ملتونو اړوند بنسټ ویلي،چې دا ۱۳میاشتنی پروګرام به په هغو سیمو کې عملي شي چې د راستنېدونکو شمېر پکې لوړ دی. د دې پروګرام موخه د ټولنیز مشارکت پیاوړتیا، د خلکو د پوهاوي زیاتوالی او د سیمهییزو نوښتونو ملاتړ بلل شوی دی.
د اقتصادي برخې په چوکاټ کې به د کارموندنې فرصتونو رامنځته کولو، مسلکي زدهکړو، د کوچنیو او منځنیو کاروبارونو ملاتړ او بازارونو ته د لاسرسي پیاوړتیا ته ځانګړې پاملرنه وشي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان ټینګار کړی چې دغه اقدامات به د خلکو د معیشت په ښه کېدو، د زیانمننې په کمېدو او د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي په برخه کې مهم رول ولوبوي.
د طالبانو د بلخ والي محمد یوسف وفا د خپلې ډلې له یو شمېر معلولو جنګیالیو سره لیدلي او د هغوی د ستونزو د اوارولو ژمنه یې کړې ده. د طالبانو د بلخ د والي دفتر وايي، چې وفا له خپلو معلولو پخوانیو جنګیالیو سره «فوق العاده مرسته» کړې ده.
د طالبانو تر واک لاندې د بلخ ولایت مقام په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دغو کسانو د لوی اختر د رارسېدو په مناسبت د روغتیايي درملنې، اقتصادي ستونزو او کاري فرصتونو په برخو کې خپلې غوښتنې وړاندې کړې.
د خبرپاڼې له مخې، د طالبانو د بلخ والي د دوی ستونزې واورېدې او له هر یوه سره یې نغدي مرسته وکړه.
محمد یوسف وفا په دې لیدنه کې خپلو معلولو طالب وسله والو ته ویلي، چې د طالبانو د اوسني حکومت واک ته رسېدل د دوی «د هغو قربانیو پایله ده چې په تېرو دوو لسیزو کې یې ورکړې دي».
نوموړي ادعا کړې چې د دوی په حکومت کې د ټولو خلکو حقونه په مساوي ډول خوندي دي.
په خبرپاڼه کې همدارنګه راغلي، چې د طالبانو دغو معلولو غړو د لوی اختر لپاره د مالي همکارۍ ترڅنګ، د خپلو موټرو د ترمیم او تېلو په برخه کې هم د مرستې غوښتنه کړې ده.
د طالبانو د بلخ ولایت رسنیز دفتر وايي، وفا له دوی سره د فوق العاده نغدي مرستې ترڅنګ د دوی د ستونزو د حل ژمنه کړې ده.
د خبریالانو او رسنیو ملاتړو بنسټونو په کندهار کې د طالبانو له لوري د دریو سیمهییزو راډیوګانو تړلو ته غبرګون ښودلی او دا اقدام یې د ازادو رسنیو د ځپلو د لړۍ یوه بله ښه بللې ده. طالبانو نن په کندهار کې د تحسین القران، زما زېور او څانګه راډیوګانو دفترونه وتړل.
د افغانستان د خبریالانو مرکز د طالبانو له لوري په کندهار کې د درېیو سیمهییزو راډیوګانو تړلو په غبرګون د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې یادې راډیوګانې په ظاهره د جوازونو نه لرلو او غیرمعیاري نشراتو په پلمه تړل شوې، خو په حقیقت کې دا د ازادو رسنیو د ځپلو د پروسې یوه بله څرګنده نښه ده.
یاد سازمان په کندهار کې د تړل شوې یوې راډیو د مسوول له قوله ویلي:« د څانګې او زما زېور راډیوګانو په اړه د مالیې نه ورکول او غیرمعیاري نشرات یوازې یوه پلمه وه. د جوازونو د نوې کولو پروسې په برخه کې د استخباراتو تایید ته اړتیا وه، خو ریاست یې غوښتنلیکونه ځنډولي دي».
پر همدغه مهال د امسو په نوم د رسنیو یو بل ملاتړي سازمان هم په کندهار کې د طالبانو له لوري د درېیو سیمهییزو راډیوګانو تړل د رسنیو پر وړاندې یو بل ننګوونکی او د افسوس وړ ګام بللی دی.
د رسنیو ملاتړو ادارو له طالبانو غوښتنه کړې، چې په سملاسي توګه دې په کندهار کې د تازه دریو راډیوګانو د تړلو ترڅنګ په هېواد کې ټولو تړل شويو رسنیو ته د فعالیت اجازه ورکړل شي او د رسنیو پر وړاندې دې روان ځپونکي اقدامات پای ته ورسوي.
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د استخباراتو ریاست په ګډون د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست یوې ګډې کمیټې په کندهار کې درې سیمهییزې راډیوګانې د جوازونو نه لرلو، مالیاتو نه ورکولو او غیرمعیاري نشراتو په تور وتړلې.