طالبان وايي چې د اختر په ورځو کې یې د امنیتي تدابیرو پلان جوړ کړی

لطیف‌الله اکبري په کابل کې یو کوچنی شرکت چلوي چې د ودانیزو وسایلو واردات کوي. هغه وايي، له چین څخه یې وارېدېدونکي توکي په هغو بېړیو کې بند پاتې دي چې د هرمز له تنګي نه شي تېرېدلی او د هغو د لېږد د لوژستیکي شرکت لګښتونه هم لوړ شوي دي.

نوموړي وویل: «نور مې دلته د خپل کاروبار د دوام لپاره هېڅ نه دي پاتې».

هغه اوس په دې فکر کې دی چې که دغه سمندري لار ژر بېرته خلاصه نه شي، خپل مالونه پرېږدي.

اکبري وویل: «د ایران او امریکا جګړې زما پر کاروبار ډېر لوی اغېز کړی دی».

د هغه په وینا، ځینو نورو سوداګرو خپل توکي د منځنۍ اسیا له لارې راوړي، خو دا لاره اوږده او ډېره ګرانه ده.

هغه زیاته کړه: «لوژستیکي شرکت اوس له موږ نه د هغو توکو او پانګې له ارزښت څخه هم ډېرې پیسې غواړي چې موږ پرې پانګونه کړې ده. موږ یې وس نه لرو. که دا توکي افغانستان ته راوړم هم، بیا به یې ټول په تاوان پلورم. زه د دوه ځله تاوان زور نه لرم».

د اتفاق بامیان نړیوال ترانسپورټ او سوداګریز لېږد شرکت د لوژستیک مدیر ګل‌میر امیني وویل، د ایران جګړې لګښتونه په بې‌ساري ډول لوړ کړي دي. د نوموړي شرکت ځینې واردات بشري مرستې هم رانغاړي.

هغه وویل، له جګړې وړاندې د یوه کانټینر د کرایې لګښت د هر بار لپاره شاوخوا له ۳ زرو تر ۳۶۰۰ ډالرو و، خو اوس له ۷ زرو ډالرو اوښتی دی. د ځینو توکو لپاره بیا دغه لګښت تر ۱۱ زرو ډالرو هم رسېدلی دی.

امیني وویل: «دا اغېز پر ټولو سوداګرو دی».

په کابل کې د برېښنايي وسایلو سوداګر محمد مرتضی اسحاق‌زي اې پي ته وویل، چې له جګړې مخکې د ایران له لارې له چین څخه د هغه د توکو د لېږد لګښت شاوخوا له ۱۱۰۰ تر ۱۵۰۰ ډالرو و، خو اوس له ۱۵ زرو ډالرو څخه اوښتی دی.

هغه وویل: «نه صادرات کولی شو او نه واردات».

نوموړي له طالبانو وغوښتل چې له پاکستان سره خپلې شخړې حل کړي، څو د سرحدي سوداګرۍ بهیر بېرته عادي شي. هغه خبرداری ورکړ چې «که وضعیت همداسې دوام وکړي، زموږ کاروبار به ختم شي».

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د دوشنبې په ورځ په یوه خبري ناسته کې د یوې پوښتنې په ځواب کې چې ایا ایران د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سولې لپاره د منځګړیتوب هڅه کوي، وویل چې په اوسني پړاو کې د تهران لومړیتوب په سیمه کې د جګړې ختمول دي.

بقايي زیاته کړه چې د ګاونډیو هېوادونو ترمنځ کړکېچ د ایران لپاره مهمه موضوع ده او د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړه د حکومت په ټولو کچو کې د تهران لپاره د اندېښنې وړ ده.

نوموړي وویل چې ایران څو ځله څرګنده کړې چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي د کمولو او د کړکېچ د ختمولو لپاره له هر ممکن اقدام څخه ډډه نه کوي او هر ډول همکارۍ ته چمتو دی.

د دوشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۴مه د طالبانو د مالیې وزارت د ګمرکونو لوی ریاست ویلي، چې د ګرځنده څارنې ځواکونو یې په تېرو دوو اونیو کې د کندهار، نیمروز، ننګرهار او هلمند ولایتونو په بېلابېلو سیمو کې ستره کچه قاچاقي توکي نیولي دي.

په نیول شویو توکو کې له ۲۲ زره کیلوګرامو څخه زیات انساني طبي درمل، زرګونه کیلو وریژې، نوې او لیلامي جامې، د ودانیزو توکو رنګ، کرنیز او حیواني درمل، پرزې، ټوکر، نشه يي مواد، تمباکو او نور بېلابېل توکي شامل دي.

د طالبانو چارواکي وایي دا توکي له ګمرکي محصول پرته افغانستان ته قاچاق کېدل.

دا اقدام داسې مهال کېږي چې په دې وروستیو کې د طالبانو د ادارې او پاکستان ترمنځ اړیکې د پام وړ ترینګلې شوې دي.

د سرحدي تګلارو، ګمرکي محدودیتونو او د درملو د وارداتو په برخه کې د طالبانو د نویو اقداماتو له امله سوداګریزې لارې تر فشار لاندې راغلې او د درملوقاچاق ډېر شوی دی.

د طالبانو د رییس الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په دې وروستیو کې له پاکستان څخه د درملو پر وارداتو بندیز لګولی او په بدل کې یې له هند او د منځنۍ اسیا هېوادونو سره د طبي توکو او درملو لپاره د وارداتي بدیلو لارو د پیاوړتیا هڅې چټکې کړې دي.

د طالبانو د ګمرکونو ریاست ټینګار کړی چې د قاچاق پر وړاندې عملیات به لا پسې پراخ شي او د هېواد په ټولو لویو لارو کې به د څارنې ټیمونه فعال وساتل شي، څو د غیرقانوني وارداتو مخه ونیول شي.

د یادې ادارې ویاند یوسف حماد ویلي، چې په دغو پېښو کې ۱۰۷ کورونه په بشپړ ډول او ۱۴۰ نور کورونه په نیمه ډول ویجاړ شوي دي.

نوموړي زیاته کړې، چې ۷۱ څاروي تلف شوي او د ۲۷۸ جریبه کرنیزې ځمکې هم له منځه تللي دي.

حماد وایي، د دې ادارې مشر نورالدین ترابي ټولو ولایتي مسوولانو ته لارښوونه کړې، چې زیانمنو شویو کسانو ته پر وخت رسېدنه وکړي او اړینې مرستې ور ورسوي.

د یادونې وړ ده، چې د روان لمریز کال د وري له شپږمې تر اوسه په ټول هېواد کې د دغه ډول طبیعي پېښو له امله د مړو شویو کسانو شمېر ۲۸۵ او د ټپیانو شمېر ۳۵۴ ته او همداراز د ویجاړو شویو کورونو شمېر ۱۸۸۴ ته او په ټوله کې د زیانمنو کورنیو شمېر ۱۸ زره او ۳۲۸ ته رسیدلی دی.

د نورستان لپاره د طالبانو امنیه قوماندانۍ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د اختر په ورځو کې دغه ولایت ته د ورتلونکو سیلانیانو لپاره نوي محدودیتونه اعلان شوي دي.

د خبرپاڼې له مخې، په نورستان کې د موسیقۍ پر غږولو او اورېدلو بشپړ بندیز لګول شوی او د پارون ښار په دروازه کې به د سېلانیانو د موسیقۍ وسایل ضبط او له منځه وړل کېږي.

همدارنګه ویل شوي، هغه کسان چې د وسلې قانوني جواز ونه لري، وسلې به یې د پارون په دروازه کې ترې اخیستل کېږي.

په ورته وخت کې د طالبانو اړوندو امنیتي ځواکونو ته سپارښتنه شوې چې جواز لرونکي کسان خپلې شخصي وسلې په خپلو موټرو کې وساتي.

د نورستان امنیه قوماندانۍ هوایي ډزې هم منع اعلان کړې او ویلي یې دي چې په موټرو کې هر ډول بې‌نظمي او مستي کول هم منع دي.

د نویو مقرراتو له مخې، سېلانیان مکلف شوي چې خپلې مېلې او تفریحي فعالیتونه یوازې په ټاکل شویو سیمو کې وکړي او د سیمې د اوسېدونکو کرنیزو ځمکو او کښتونو ته له زیان اړونې ډډه وکړي.

د نورستان سیمه‌ییزو طالب چارواکو ټینګار کړی چې دغه بندیزونه د نظم د ټینګښت او د عامه امنیت د ساتنې په موخه لګول شوي دي.

نورستان په وروستیو کلونو کې د اختر په ورځو کې د هېواد له مهمو سېلاني ځایونوګڼل کېږي او زرګونه کسان د طبیعي ښکلاوو د لیدو لپاره دغه ولایت ته سفر کوي.