پر اوکراین د روسیې په تازه بریدونو کې شاوخوا څلور کسان وژل شوي دي

دغه سازمان زیاته کړې، که څه هم په کانګو کې د اېبولا د خپرېدو ګواښ لوړ دی؛ خو په نړۍواله کچه د یادې ناروغۍ د خپرېدو ګواښ لاهم کم دی. اېبولا یوه سخته ویروسي ناروغي ده، چې ډېر ژر له یو کس نه بل کس ته انتقالېږي او ډېری وخت مرګونې وي. پر دغه ناروغۍ انسانان او ځینې څاروي اخته کېدای شي.

یاد ویروس لومړی ځل په ۱۹۷۶ کال کې د کانګو دیموکراتیک جمهوریت د اېبولا سیند ته نږدې وپېژندل شو. خو تر اوسه د اېبولا د پرمختللې بڼې لپاره نه کوم بشپړ واکسین او نه هم درملنه شته او له یادې ناروغۍ د ژوندي پاتې کېدو چانس شاوخوا ۵۰ سلنه دی.

د وال سټریټ ژورنال د راپور له مخې؛ د کانګو دیموکراتیک جمهوریت کې د اېبولا ویروس چټک خپرېدو د دغه هېواد زاړه او کمزوري روغتونونه او کلینیکونه تر سخت فشار لاندې راوستي او د یادې مرګونې ناروغۍ د چټک مهار هیلې یې کمزورې کړې دي.

په کانګو کې د هرو ۱۰زره کسانو لپاره یوازې یو ډاکټر شته، چې دا په نړۍ کې تر ټولو ټیټه شمېره ده. ناامنۍ هم د مرستې او غبرګون بهیر پېچلی کړی دی. تېره اوونۍ داعش پورې تړلو وسله‌والو د ختیځې کانګو پر هغو کلیو بریدونه وکړل، چې د اېبولا د خپرېدو مرکز ته نږدې دي او په دغه بریدونو کې یې ۱۷ کسان ووژل.

د راپور له مخې، د «وېسټ ټېکساس انټرمیډیټ» هر بېرل خام تیل ۹۱ډالرو او ۶۹سنټو ته راټیټ شوي دي. همدارنګه د «برېنټ» خامو تېلو بیه هم د هر بېرل په سر ۹۸ډالرو او ۲۴سنټو ته کمه شوې ده.

ویل شوي چې دا د تېرو دوو اوونیو په موده کې د تېلو تر ټولو ټیټه بیه بلل کېږي، چې د نړیوالو بازارونو د بدلونونو او اقتصادي عواملو له امله رامنځته شوې ده.

د اقتصادي چارو شنونکي وایي، د تېلو د بیو بدلونونه پر نړیوال اقتصاد، د انرژۍ پر بازارونو او د مصرفي توکو پر نرخونو مستقیم اغېز لري. دوی زیاتوي چې د بیو دوامداره راټیټېدل ښايي د انرژۍ واردوونکو هېوادونو لپاره مثبتې اقتصادي پایلې ولري.

د راپور له مخې، ټرمپ دا څرګندونې د شنبې په ورځ په یوه ګډهټیلیفوني اړیکهکې کړې، چې په کېد سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، قطر، پاکستان، ترکیې، مصر، اردن او بحرین مشران شامل وو.

اکسیوس لیکي چې دا څرګندونې ښيي ټرمپ غواړي د ایران له جګړې وروسته په منځني ختیځ کې د پراخ سیاسي بدلون لپاره بل مهم ګام پورته کړي.

د راپور په وینا، ټرمپ له دغو مشرانو سره د ایران په تړاو د روانو مذاکراتو په اړه هم خبرې کړې دي.

امریکایي سناتور لیندسي ګراهام، چې د اکسیوس له مخې د ابراهیمي تړونونو د پراخېدو له کلکو ملاتړو څخه دی، ویلي که دغه هېوادونه د سولې بهیر کې شامل شي، نو دا به د منځني ختیځ په تاریخ کې یو له تر ټولو مهمو توافقونو څخه وي.

ګراهام ټینګار کړی چې د سیمه‌ییزو هېوادونو ګډون کولای شي د ایران او اسراییلترمنځ د کړکېچ د کمېدو لپاره مهم رول ولوبوي.

لينډسي ګراهم پر اېکس حواله رسنۍ ویلي، « که په حقیقت کې د ایران د شخړې د پای ته رسولو لپاره د دې مذاکراتو په پایله کې، زموږ عرب او مسلمان متحدین په سیمه کې د ابراهیمي تړون سره یوځای کېدو ته تیار شي، دا به دغه تړون د منځني ختیځ په تاریخ کې یو له تر ټولو مهمو تړونونو څخه وګرځوي».

هغه زیاته کړه، «د سعودي عربستان، قطر او پاکستان د ابراهیمي تړون سره یو ځای کېدل به د سیمې او نړۍ لپاره ژور بدلون رامنځته کړي. دا د ولسمشر ټرمپ له خوا یو ډېر هوښیار ګام دی».

سناتور ګراهم، سعودي عربستان او نورو هېوادونو ته په اشارې سره وويل، «اوس د دې وخت دی چې د نوي منځني ختیځ د راتلونکي لپاره زړور ګام واخلئ. زه تمه لرم، لکه څنګه چې ولسمشر ټرمپ وړاندیز کړی، تاسو به په رښتیا سره د ابراهیمي تړون برخه شئ او په عملي ډول به د عرب-اسرایل شخړه پای ته ورسوئ».

همداراز هغه خبرداری ورکړ، «که تاسو د دې لارې له منلو څخه انکار وکړئ، نو دا به زموږ د راتلونکو اړیکو لپاره جدي پایلې ولري او دغه د سولې وړاندیز به د منلو وړ نه وي. سربېره پر دې، تاریخ به دا یوه لویه سیاسي تېروتنه وبولي».

هغه ولسمشر ټرمپ ته، له ایران سره د یوې ښې معاملې لپاره په خپل دریځ د ټينګ پاتې کېدو ترڅنګ وويل، «دا هم مهمه ده چې پر دې ټینګار وکړې چې سعودي عربستان او نور هېوادونه باید د ابراهیم تړون برخه وګرځي».

دغه بنسټ د یکشنبې په ورځ د سیمه‌ییزو سرچینو له قوله ویلي چې پېښه د غبرګولي په دویمه رامنځته شوې ده. د راپور له مخې، د ایران پوله‌ساتو پرته له مخکنۍ خبرتیا د افغانانو پر یوې ډلې ډزې پیل کړې.

حال‌وش ویلي، له ډزو وروسته یو شمېر افغانانو د تسلیمۍ په موخه خپل لاسونه پورته کړي وو، خو د سرچینو په وینا، ډزو بیا هم دوام موندلی دی.

د راپور له مخې، په دې ډله کې ښځو او ماشومانو هم شتون درلود. عیني شاهدانو ویډیوګانې او معلومات له حال‌وش سره شریک کړي چې ښيي له تسلیمېدو وروسته ځینې ژوندي پاتې شوې ښځې او ماشومان د ایراني سرحدي ځواکونو له تاوتریخوالي او وهلو ټکولو سره هم مخ شوي دي.

سرچینو دا هم ویلي چې سرحدي ځواکونو د دغو کسانو ګرځنده ټیلیفونونه او یو شمېر شخصي وسایل هم ضبط کړي دي.

حال‌وش ویلي چې د قربانیانو هویت تر اوسه نه دی روښانه شوی او ایراني چارواکو هم تر اوسه د دې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

دغه بنسټ ټینګار کړی چې پر بې‌وسلې کسانو او کډوالو د ګرمو وسلو کارول غیرقانوني دي او د بشري، اخلاقي او نړیوالو اصولو خلاف عمل ګڼل کېږي.

دا په داسې حال کې ده چې په تېرو کلونو کې هم د ایران په سرحدي سیمو کې پر افغان کډوالو د ډزو ورته راپورونه خپاره شوي او د بشري حقونو بنسټونو پرې اندېښنې څرګندې کړې دي.