حال‌وش: د ایران په جنوبي سیمو کې د چاودنو او احتمالي پوځي نښتو راپورونه خپاره شوي

دغه بنسټ د ایکس‌ خواله رسنۍ په یوه پیغام کې د «میموریل ډې» یا د قربانیانو د یادونې ورځې په مناسبت لیکلي چې دا ورځ د جګړې د درنو قربانیو او د هغو کسانو د یاد لپاره ده چې د جګړې بار یې پر خپلو اوږو اخیستی و.

افغان ایواک ویلي، چې د امریکا د جګړې پر مهال په افغانستان کې ۲۴۶۱ امریکایي سرتېري او تر ۶۹ زرو زیات افغان همکار ځواکونه وژل شوي دي، او دوی په ګډه خدمت کړی، جګړه یې کړې او قرباني شوي دي.

افغان ایواک زیاته کړې چې دا شمېرې د جګړې د بشپړ انساني تاوان انځور نه شي وړاندې کولی، خو دا یادونه کوي چې د جګړې وروسته هم د پوځیانو، د هغوی د کورنیو او د افغان متحدینو دردونه دوام لري.

دوی ټینګار کړی چې باید د وژل شویو یاد وساتل شي او د هغو کسانو درناوی وشي چې د جګړې په بهیر کې یې قرباني ورکړې ده.

نبیل په ایکس ‌خواله رسنۍ کې لیکلي چې دا اقدام به د اصولو پر بنسټ نه، بلکې د جیوپولیټیک معاملاتو او د «تحمیل شوې واقعیت» د منلو له مخې ترسره شي.

د هغه په وینا، د داسې حکومت په رسمیت پېژندل چې ښځې یې له ټولنیز ژوند څخه لرې کړې، ازادۍ یې محدودې کړې او افغانستان یې انزوا ته کش کړی، نه ثبات رامنځته کوي او نه مشروعیت، بلکې د سیمې کړکېچ به لا ژوروي.

نبیل ټینګار کړی چې دا ډول احتمالي پرېکړې به د افغانستان خلک د سیمه‌ییزو سیاسي لوبو لا زیات قرباني کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو او ایران اړیکې د سیمه‌ییز سیاست له مهمو او پېچلو موضوعاتو څخه ګڼل کېږي. دغه اړیکې د وخت په تېرېدو سره له سختو شخړو څخه تر عملي او احتیاطي تعامل پورې رسېدلې دي، خو د طالبانو په لومړۍ واکمنۍ (۱۹۹۶–۲۰۰۱) کې اړیکې سختې خرابې شوې. هغه مهال د طالبانو او ایران ترمنځ د مذهبي، سیاسي او امنیتي اختلافاتو له امله نږدې جګړې ته حالت رسېدلی و. ایران د طالبانو پر ضد د شمالي ټلوالې ملاتړ هم کاوه.

اوس مهال د ایران او طالبانو اړیکې نه بشپړ دښمنانه دي او نه هم رسمي دوستانه؛ بلکې یو ډول «احتیاطي تعامل» دی. دواړه لوري د خپلو ګټو له مخې اړیکې ساتي، خو بې‌باوري لا هم موجوده ده.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت په یوه خبرپاڼه کې چې په ټلیګرام کې خپره شوې، ویل شوي چې په دې خبرو کې دواړو لورو د سوداګرۍ، اقتصاد، مالي او پانګونې، او همدارنګه د کلتوري او بشري همکاریو د پیاوړتیا په برخه کې د اړیکو پر پراختیا موافقه کړې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي چې دواړو مشرانو د منځني ختیځ پر وضعیت هم خبرې کړې او د ایران پر شاوخوا روان کړکېچ د سیاسي او ډیپلوماټیک حل پر اړتیا یې ټینګار کړی دی.

دواړو لورو ویلي چې د هر ډول حل لارې باید د سیمې د ټولو هېوادونو ګټې په پام کې ونیسي.

دغه قونسلګرۍ په ایکس خپره کړې خبرپاڼه کې لیکلي، د مشهد لپاره د طالبانو جنرال قونسل مولوي نور محمد متوکل، د ایران د بهرنیو چارو وزارت د شمال او ختیځو سیمو د استازولۍ له نوي ټاکل شوي مشر غلام‌عباس ارباب خالص او ورسره مل پلاوي سره لیدنه او خبرې کړې دي.

د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې، په دغه لیدنه کې دواړو لوریو د کډوالو د چارو د لا ښه تنظیم، د ټرانزیټي ستونزو د حل او د سوداګریزو تبادلو د پراختیا لپاره پر بېلابېلو لارو چارو بحث او د نظرونو تبادله کړې ده.

دواړو خواوو داسې مهال پر یادو موضوعاتو خبرې کړي چې ایران د افغان کډوالو د جبري ویستنې لپاره سخت اقدامات شروع کړي او ترڅنګ یې د کډوالو، سوداګرۍ او ترانزیټ اړوند موضوعات د کابل او تهران ترمنځ د اړیکو مهمه برخه جوړوي.

مسکو له بهرنیو اتباعو غوښتي چې د احتمالي خطرونو له امله له کيیف څخه ووځي.

د رویټرز د راپور له مخې، روسیه وایي دا بریدونه د هغې ادعا په ځواب کې دي چې ګواکې اوکراین په لوهانسک سیمه کې د روسیې تر کنټرول لاندې یوه ودانۍ په بې پیلوټه الوتکه ویشتلې ده، خو اوکراین دا ادعا رد کړې او ویلي یې دي چې دوی د روسي بې پیلوټه الوتکو د یوې مهمې قطعې پر مرکز برید کړی دی.

د اوکراین چارواکي وایي چې یوازې د یکشنبې په بریدونو کې دوه کسان وژل شوي او ۹۱ نور ټپیان شوي دي.

د کییف په بېلابېلو برخو کې شاوخوا ۳۰۰ ودانۍ زیانمنې شوې دي، چې د چرنوبل د پېښې د یاد موزیم هم پکې شامل دی.