د اختر په مناسبت؛ طالبانو د ننګرهار له زندانه ۲۳ بندیان خوشې کړي

نوموړي د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۴مه) پر ایکس خواله رسنۍ کې د طالبانو د «زوجینو د تفریق اصولنامې» ته په اشارې ویلي چې «د ماشومانو ودونه تل او په هر ځای کې د بشري اساسي حقونو ښکاره سرغړونه ده».

فالکونر ټینګار کړی چې نجونې باید خوندي وساتل شي، نه دا چې د تاوتریخوالي او زیان منلو ته اړ کړل شي.

دا اصولنامه چې د طالبانو د مشر هبت‌الله اخندزاده له خوا توشیح شوې، تازه د طالبانو د عدلیې وزارت له لوري خپره شوې ده. په دې سند کې د ماشومانو د ‌ودونو موضوع په ضمني ډول منل شوې او د طلاق په حق کې د ښځو او نارینه‌وو ترمنځ توپیرونه هم شامل دي.

د دې اصولنامې خپرېدو د بشري حقونو او ښځو د حقونو د فعالانو او نړیوالو بنسټونو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

د ملګرو ملتونو د افغانستان مرستندویه ماموریت (یوناما) ویلي چې دغه اصولنامه په قانوني او عملي توګه د ښځو پر وړاندې تبعیض نور هم بنسټیز کوي او له طالبانو یې غوښتي چې د نړیوالو بشري حقونو ژمنو ته ژمن پاتې شي.

خو طالبان وایي چې دا اصولنامه د اسلامي شریعت پر بنسټ چمتو شوې او پر نړیوالو نیوکو ارزښت نه ورکوي.

له دغه وزارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د رسنیو مسوولانو او خبریالانو هم ژمنه کړې چې د هبت‌الله اخندزاده د فرمانونو او پیغامونو په تړاو به معلوماتي پروګرامونه چمتو کړي.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې پر رسنیو او خبریالانو پراخ محدودیتونه لګېدلي او د دغو محدودیتونو د سرغړونې په تور یو شمېر خبریالان زنداني شوي او ځینې یې شپې په زندانونو کې تېرې کړې دي.

بل لور ته د طالبانو د مشر د اختر پیغام کې راغلي چې دوی د اسلامي شریعت د اصولو پر بنسټ له نړۍ سره سیاسي او اقتصادي تعامل ته چمتو دي او ادعا یې کړې چې په دې برخه کې یې خپل مسوولیت ادا کړی دی.

په دغه پیغام کې همداراز ویل شوي چې د طالبانو تر واک لاندې د ټولو خلکو حقونه خوندي دي او هېڅوک نشي کولی پر بل چا ظلم او تېری وکړي.

خو په وروستیو ورځو کې د کابل په ګډون په یو شمېر ولایتونو کې د وسلوالو او غلو د بریدونو راپورونه ورکړل شوي، چې له امله یې ګڼ کسان وژل شوي دي. ځینې اوسېدونکي ادعا کوي چې طالبان په ځینو دغو پېښو کې ښکېل دي او نیول شوي کسان له محاکمې پرته بېرته خوشې کېږي.

نوموړې د دوشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۴مه، د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت د مرستیال همیش فالکونر د څرګندونو له بیا خپرولو سره د طالبانو د یادې اصولنامې په اړه غبرګون ښودلی دی.

فالکونر ویلي چې دغه اصولنامه «حیرانوونکې» ده او ټینګار یې کړی چې د ماشومانو ودونه هر ځای او هر وخت د بشري بنسټیزو حقونو ښکاره سرغړونه ګڼل کېږي. د هغه په وینا، د نجونو د جبري ودونو پر ځای باید د هغوی ملاتړ او ساتنه وشي.

د طالبانو عدلیې وزارت د غويي په ۲۴مه اعلان کړی و چې د طالبانو مشر د «زوجینو د تفریق اصولنامه» توشیح کړې او وروسته په رسمي جریده کې هم خپره شوې ده.

دغه اصولنامه ۳۱مادې لري چې پکې د نکاح د فسخ شرایط، د ماشومانو د ودونو موضوع او د حضانت اړوند احکام شامل دي.

د طالبانو دا نوې اصولنامه د نړۍ د سیاستوالو او نړیوالو بنسټونو له پراخو غبرګونونو سره مخ شوې ده. تر دې وړاندې د بریتانیا د پارلمان مسلمانه غړې میرال حسین ویلي وو چې د طالبانو دغه اصولنامه په اصل کې «د ماشومانو پر وړاندې د تېري قانون» دی.

د بشري حقونو نږدې ۱۰۰بنسټونو هم په یوه ګډه اعلامیه کې ویلي وو چې دغه سند د افغانستان د نیمایي ټولنې اساسي حقونه له پامه غورځولي او د ماشومانو ودونو ته مشروعیت ورکوي. دغو بنسټونو د دې اصولنامې د «بشپړ، بېړني او بې‌قیدوشرط لغوه کېدو» غوښتنه کړې ده.

بل لور ته طالبان دغه اصولنامه شرعي او اسلامي بولي او د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد مخکې ویلي وو چې د بشري حقونو له لوري نیوکې د دوی لپاره نوې نه دي او ارزښت نه لري.

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۴مه، په خپل راپور کې ویلي چې په ځانګړي ډول د بغلان ولایت وروستیو سېلابونو پراخ زیانونه اړولي او ګڼې کورنۍ یې له سختو ستونزو سره مخ کړې دي.

د راپور له مخې، ډېری زیانمنې شوې کورنۍ لا هم د پخوانیو طبیعي پېښو او اقتصادي ستونزو له اغېزو نه وې رغېدلې، خو وروستیو سېلابونو یې وضعیت نور هم خراب کړی او نوې ننګونې یې رامنځته کړې دي.

ملګرو ملتونو ویلي چې د دوی ډلې له همکارو بنسټونو سره په ګډه اغېزمنو سیمو ته استول شوې دي، څو د خلکو بېړنۍ اړتیاوې وارزوي او د مرستو رسولو بهیر همغږی کړي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان زیاته کړې چې په بلخ او بغلان ولایتونو کې د سېلاب‌ځپلو کورنیو لپاره د مرستو او ملاتړ هڅې لا هم دوام لري.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو تر دې مخکې ویلي وو، د هېواد په ۱۷ولایتونو کې د وروستیو ناڅاپي سېلابونو له امله لږ تر لږه ۲۸کسان مړه شوي دي.

افغانستان په وروستیو کلونو کې د اقلیمي بدلونونو او پرله‌پسې طبیعي پېښو له امله له سختو بشري او اقتصادي ستونزو سره مخ شوی، او مرستندویه بنسټونه خبرداری ورکوي چې د ورته پېښو دوام به د زیانمنو کورنیو اړتیاوې لا زیاتې کړي.

د دې ادارې د خبرپاڼې له مخې، د پېښو سره د مبارزې چمتوالي ادارې رییس ملا نورالدین ترابي په خپل کاري دفتر کې په افغانستان کې د اغاخان بنسټ له اجراییوي رییس ډاکټر نجم‌الدین نجم او د یاد بنسټ له نورو لوړپوړو استازو سره وکتل او دغه تفاهم‌نامه یې لاسلیک کړه.

په دې ناسته کې دواړو لورو د طبیعي پېښو پر وړاندې د چمتووالي، د زیان‌ د کمولو او د بېړنیو حالاتو د مدیریت په برخه کې د همکاریو پر پراختیا ټینګار وکړ.

د اغاخان بنسټ استازو ویلي چې دوی د پېښو پر مهال د چټک غبرګون، د زیان‌منو ټولنو د ملاتړ او د همغږۍ پیاوړتیا ته ژمن دي .

د تفاهم‌نامې له مخې به د اغاخان بنسټ اړوند پروګرامونه د ۱۱ ولایتونو په ۸۰ ولسوالیو کې پلي کېږي، چې کابل، پروان، میدان وردګ، غزني، لوګر، هرات، کندز، تخار، بدخشان، کونړ او نورستان پکې شامل دي.

خبرپاڼه زیاتوي، یادې پروژې د ټولنې د ګډون له لارې د پېښو د مدیریت، د خطر ارزونې، د چټک غبرګون ټیمونو جوړولو، د عامه پوهاوي لوړولو، روزنیزو پروګرامونو، د اوبو د حوزو مدیریت، د طبیعت پر بنسټ حل‌لارو او د بېړنیو حالاتو لپاره د چمتووالي په برخو کې فعالیتونه رانغاړي.