د بلوچستان په قلات کې د کراچۍ-کوټې پر لویه لار د ټول پلازې ترڅنګ د یوې ټرافیکي پېښې له امله د دوو ښځو او دوو ماشومانو په ګډون شپږ کسان مړه او د موټر چلوونکي په ګډون دوه نور ټپیان شوي دي. د پولیسو په وینا؛ د یادې پېښې قربانیان د بلوچستان د پښین ولسوالۍ اوسېدونکي دي.
ځایي پولیس وایي، د یادې پېښې ټپیان او مړي د قلات ولسوالۍ مرکزي روغتون ته لېږدول شوي دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، چې د ایران غني شوي یورانیم باید سملاسي امریکا او یا هم د ایران په همغږۍ په بل ځای کې لهمنځه یوړل شي. ټرمپ پر «ټروت» خواله رسنۍ لیکلي، چې دغه کار باید د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې (IAEA) یا ورته یوې بلې باصلاحیته ادارې تر څار لاندې ترسره شي.
دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې امریکایي چارواکي وایي له ایران سره د لومړنۍ هوکړې لپاره خبرې روانې دي. بلخوا د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي، چې تېره ورځ په قطر کې خبرې روانې وې او زیاته کړې یې ده: «د لومړنۍ هوکړې د متن پر سر لا هم خبرې اترې روانې دي».
روبیو همداراز ویلي، چې د هوکړې د متن وروستي کول ښايي «څو ورځې وخت ونیسي». د دوشنبې په شپه الجزیرې راپور ورکړ، چې د قطر منځګړیتوب د امریکا او ایران ترمنځ د تهران د کنګل شویو شتمنیو په اړه یوې هوکړې ته د رسېدو لامل شوی دی.
سرچینې زیاتوي، چې د دغه موضوع د اهمیت له امله ښايي ډېر ژر د امریکا او ایران ترمنځ رسمي هوکړه اعلان شي. ورته مهال د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سنټکام) ویاند ټیم هاوکینز ویلي، چې امریکایي پوځ د دوشنبې په ورځ هرمز تنګي ته نږدې په ایران کې ځینې موخې په نښه کړې دي. د ایران دولتي رسنیو بیا د سپاه پاسداران د یوشمېر غړو د وژل کېدو راپور ورکړی دی. هاوکینز ټینګار کړی: «د امریکا مرکزي قومانداني له خپلو ځواکونو سره د دفاع په حال کې ده او همداراز د روان اوربند پرمهال له زغم څخه کار اخلي».
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د سپاه پاسداران د توغندیو د توغولو ځایونه او کښتیو پر ضد د عملیاتو په اړه ویلي: «د هرمز تنګی باید پرانیستی پاتې شي او په هر حالت کې به پرانیستی وي».
د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند سټیفن دوجارېک د پاکستان په کوټې ښار کې پر یوه مساپر وړونکي اورګاډي مرګونی برید وغانده. دوجارېک وویل، د ملګرو ملتونو سرمنشي ټینګار کوي چې «ترهګري» په هر ډول او بڼه د منلو وړ نهده.
هغه د برید د عاملینو پېژندلو او عدالت ته د راکاږلو غوښتنه وکړه. دوجارېک همداراز د پاکستان له خلکو او حکومت سره د ملګرو ملتونو پر پیوستون او ملاتړ ټینګار وکړ.
د یکشنبې په سهار د پاکستان په سوېل لوېدیځ د بلوچستان په مرکز کوټه کې د پاکستاني سرتېرو پر لېږدونکي اورګاډي د موټر بم برید وشو، چې شاوخوا ۲۴ کسان پهکې ووژل شول او تر ۵۰ ډېر ټپیان شول.
د بلوڅانو د ازادۍ پوځ چې یوه بېلتون غوښتونکې ډله ده، د دغه برید مسوولیت یې په غاړه اخیستی دی. الجزیرې راپور ورکړی، چې د اورګاډي پټلۍ ته نږدې ګڼ کورونه او ودانۍ سختې زیانمنې شوې دي.
پر خواله رسنیو خپرو شویو انځورونو کې د اورګاډي سوځېدلي واګونونه هم ښکاري، چې چپه پراته دي او د تورو لوګیو ګڼې څپې یې اسمان ته پورته کېږي. د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې؛ په دغه پېښه کې د پاکستان شاوخوا درې سرحدي پولیس هم وژل شوي دي؛ خو ډېری قربانیان ملکي وګړي دي، چې پهکې لارویان، مساپر او د چاودنې ځای ته نږدې د سیمې اوسېدونکي شامل دي.
له دې پېښې وروسته د کوټې ښار په ټولو لویو دولتي روغتونونو کې بېړنی حالت اعلان شوی او روغتیايي کارکوونکي په بېړني ډول خپلو دندو ته راغوښتل شوي. افغان طالبانو هم دغه برید غندلی دی.
د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت د منځني ختیځ او شمالي افریقا مرستیال نیکلاس فالکونر ویلي چې د طالبانو د نوو قوانینو په اړه راپورونه چې په کې د ماشومانو ودونو ته اجازه ورکړل شوې، هغه «ډېر سخت وېرولي» دي
نوموړي د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۴مه) پر ایکس خواله رسنۍ کې د طالبانو د «زوجینو د تفریق اصولنامې» ته په اشارې ویلي چې «د ماشومانو ودونه تل او په هر ځای کې د بشري اساسي حقونو ښکاره سرغړونه ده».
فالکونر ټینګار کړی چې نجونې باید خوندي وساتل شي، نه دا چې د تاوتریخوالي او زیان منلو ته اړ کړل شي.
دا اصولنامه چې د طالبانو د مشر هبتالله اخندزاده له خوا توشیح شوې، تازه د طالبانو د عدلیې وزارت له لوري خپره شوې ده. په دې سند کې د ماشومانو د ودونو موضوع په ضمني ډول منل شوې او د طلاق په حق کې د ښځو او نارینهوو ترمنځ توپیرونه هم شامل دي.
د دې اصولنامې خپرېدو د بشري حقونو او ښځو د حقونو د فعالانو او نړیوالو بنسټونو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.
د ملګرو ملتونو د افغانستان مرستندویه ماموریت (یوناما) ویلي چې دغه اصولنامه په قانوني او عملي توګه د ښځو پر وړاندې تبعیض نور هم بنسټیز کوي او له طالبانو یې غوښتي چې د نړیوالو بشري حقونو ژمنو ته ژمن پاتې شي.
خو طالبان وایي چې دا اصولنامه د اسلامي شریعت پر بنسټ چمتو شوې او پر نړیوالو نیوکو ارزښت نه ورکوي.
د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) ویلي، چې امریکايي ځواکونو د ایران په جنوبي سیمو کې پر هغو هدفونو بریدونه کړي چې د دوی په وینا د ماینونو د ځای پر ځای کولو په هڅو بوختې کښتۍ او د توغندیو د توغولو ځینې اډې پکې شاملې وې.
سینټکام د دوشنبې په ورځ په خپره کړې اعلامیه کې ویلي، دغه بریدونه د «دفاعي اقداماتو» په چوکاټ کې ترسره شوي دي.
د امریکا مرکزي قوماندانۍ ویلي، د دغو بریدونو موخه د هغو ګواښونو مخنیوی و چې د دوی په وینا د ایراني ځواکونو له لوري امریکایي سرتېرو ته متوجه وو.
د سمندري ځواکونو کپتان ټیم هاوکینز، ویلي: «د امریکا مرکزي قومانداني د روان اوربند پر مهال له زغم څخه د کار اخیستنې ترڅنګ د خپلو ځواکونو دفاع ته دوام ورکوي.»
تر اوسه ایراني چارواکو د دغو بریدونو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
د بشري حقونو اړوند ادارې «حالوش» راپور ورکړی چې د ایران په جنوبي سیمو کې د څو چاودنو د غږونو تر اورېدو وروسته، د احتمالي پوځي تحرکاتو او د سپاه پاسداران د غړو د مرګژوبلې په اړه بېلابېل او ناهمغږي راپورونه خپاره شوي دي.
د راپور له مخې، د دوشنبې په ماښام د بندرعباس ختیځ، سیریک، جاسک او د فارس خلیج شاوخوا سیمو کې د څو چاودنو غږونه اورېدل شوي دي. تر اوسه ایراني چارواکو د دغو چاودنو د سرچینې په اړه روښانه وضاحت نه دی ورکړی او خپاره شوي روایتونه هم ضد نقیض بلل شوي دي.
حالوش ویلي، د لومړنیو راپورونو له مخې د بندرعباس په ختیځ کې لږ تر لږه د درېیو چاودنو غږونه ثبت شوي، په داسې حال کې چې د هرمزګان ولایت د مرستیال والي دفتر ویلي، د دغو غږونو د سرچینې په اړه څېړنې روانې دي.
په راپور کې دا هم راغلي چې د سپاه پاسداران اړوند فارس خبري اژانس ادعا کړې، چې د سېشنبې په سهار د ایران وسلهوالو ځواکونو د فارس خلیج په سیمه کې یوه «بېپیلوټه الوتکه» له منځه وړې ده.
همدارنګه، ځینو غیر رسمي سرچینو د لارک ټاپو سوېل ته د څو ایراني بېړیو د هدف ګرځېدو او د سپاه د غړو د وژل کېدو ادعاوې هم کړې دي. د راپور له مخې، د دغو ادعاوو په اړه تر اوسه کومې خپلواکې سرچینې تایید نه دی کړی او ایراني چارواکو هم رسمي جزیات نه دي خپاره کړي.
دا راپورونه داسې مهال خپرېږي چې په وروستیو ورځو کې د ایران په جنوبي اوبو کې د پوځي فعالیتونو او احتمالي نښتو په اړه بېلابېل او ځینې وخت متضاد معلومات هم خپاره شوي دي.