برېتانوي چارواکی: د طالبانو له لوري د ماشومانو د ‌ودونو قانوني کول «وېرونکې» موضوع ده

له دغه وزارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د رسنیو مسوولانو او خبریالانو هم ژمنه کړې چې د هبت‌الله اخندزاده د فرمانونو او پیغامونو په تړاو به معلوماتي پروګرامونه چمتو کړي.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې پر رسنیو او خبریالانو پراخ محدودیتونه لګېدلي او د دغو محدودیتونو د سرغړونې په تور یو شمېر خبریالان زنداني شوي او ځینې یې شپې په زندانونو کې تېرې کړې دي.

بل لور ته د طالبانو د مشر د اختر پیغام کې راغلي چې دوی د اسلامي شریعت د اصولو پر بنسټ له نړۍ سره سیاسي او اقتصادي تعامل ته چمتو دي او ادعا یې کړې چې په دې برخه کې یې خپل مسوولیت ادا کړی دی.

په دغه پیغام کې همداراز ویل شوي چې د طالبانو تر واک لاندې د ټولو خلکو حقونه خوندي دي او هېڅوک نشي کولی پر بل چا ظلم او تېری وکړي.

خو په وروستیو ورځو کې د کابل په ګډون په یو شمېر ولایتونو کې د وسلوالو او غلو د بریدونو راپورونه ورکړل شوي، چې له امله یې ګڼ کسان وژل شوي دي. ځینې اوسېدونکي ادعا کوي چې طالبان په ځینو دغو پېښو کې ښکېل دي او نیول شوي کسان له محاکمې پرته بېرته خوشې کېږي.

سینټکام د دوشنبې په ورځ په خپره کړې اعلامیه کې ویلي، دغه بریدونه د «دفاعي اقداماتو» په چوکاټ کې ترسره شوي دي.

د امریکا مرکزي قوماندانۍ ویلي، د دغو بریدونو موخه د هغو ګواښونو مخنیوی و چې د دوی په وینا د ایراني ځواکونو له لوري امریکایي سرتېرو ته متوجه وو.

د سمندري ځواکونو کپتان ټیم هاوکینز، ویلي: «د امریکا مرکزي قومانداني د روان اوربند پر مهال له زغم څخه د کار اخیستنې ترڅنګ د خپلو ځواکونو دفاع ته دوام ورکوي.»

تر اوسه ایراني چارواکو د دغو بریدونو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

نوموړې د دوشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۴مه، د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت د مرستیال همیش فالکونر د څرګندونو له بیا خپرولو سره د طالبانو د یادې اصولنامې په اړه غبرګون ښودلی دی.

فالکونر ویلي چې دغه اصولنامه «حیرانوونکې» ده او ټینګار یې کړی چې د ماشومانو ودونه هر ځای او هر وخت د بشري بنسټیزو حقونو ښکاره سرغړونه ګڼل کېږي. د هغه په وینا، د نجونو د جبري ودونو پر ځای باید د هغوی ملاتړ او ساتنه وشي.

د طالبانو عدلیې وزارت د غويي په ۲۴مه اعلان کړی و چې د طالبانو مشر د «زوجینو د تفریق اصولنامه» توشیح کړې او وروسته په رسمي جریده کې هم خپره شوې ده.

دغه اصولنامه ۳۱مادې لري چې پکې د نکاح د فسخ شرایط، د ماشومانو د ودونو موضوع او د حضانت اړوند احکام شامل دي.

د طالبانو دا نوې اصولنامه د نړۍ د سیاستوالو او نړیوالو بنسټونو له پراخو غبرګونونو سره مخ شوې ده. تر دې وړاندې د بریتانیا د پارلمان مسلمانه غړې میرال حسین ویلي وو چې د طالبانو دغه اصولنامه په اصل کې «د ماشومانو پر وړاندې د تېري قانون» دی.

د بشري حقونو نږدې ۱۰۰بنسټونو هم په یوه ګډه اعلامیه کې ویلي وو چې دغه سند د افغانستان د نیمایي ټولنې اساسي حقونه له پامه غورځولي او د ماشومانو ودونو ته مشروعیت ورکوي. دغو بنسټونو د دې اصولنامې د «بشپړ، بېړني او بې‌قیدوشرط لغوه کېدو» غوښتنه کړې ده.

بل لور ته طالبان دغه اصولنامه شرعي او اسلامي بولي او د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد مخکې ویلي وو چې د بشري حقونو له لوري نیوکې د دوی لپاره نوې نه دي او ارزښت نه لري.

د راپور له مخې، د دوشنبې په ماښام د بندرعباس ختیځ، سیریک، جاسک او د فارس خلیج شاوخوا سیمو کې د څو چاودنو غږونه اورېدل شوي دي. تر اوسه ایراني چارواکو د دغو چاودنو د سرچینې په اړه روښانه وضاحت نه دی ورکړی او خپاره شوي روایتونه هم ضد نقیض بلل شوي دي.

حال‌وش ویلي، د لومړنیو راپورونو له مخې د بندرعباس په ختیځ کې لږ تر لږه د درېیو چاودنو غږونه ثبت شوي، په داسې حال کې چې د هرمزګان ولایت د مرستیال والي دفتر ویلي، د دغو غږونو د سرچینې په اړه څېړنې روانې دي.

په راپور کې دا هم راغلي چې د سپاه پاسداران اړوند فارس خبري اژانس ادعا کړې، چې د سې‌شنبې په سهار د ایران وسله‌والو ځواکونو د فارس خلیج په سیمه کې یوه «بې‌پیلوټه الوتکه» له منځه وړې ده.

همدارنګه، ځینو غیر رسمي سرچینو د لارک ټاپو سوېل ته د څو ایراني بېړیو د هدف ګرځېدو او د سپاه د غړو د وژل کېدو ادعاوې هم کړې دي. د راپور له مخې، د دغو ادعاوو په اړه تر اوسه کومې خپلواکې سرچینې تایید نه دی کړی او ایراني چارواکو هم رسمي جزیات نه دي خپاره کړي.

دا راپورونه داسې مهال خپرېږي چې په وروستیو ورځو کې د ایران په جنوبي اوبو کې د پوځي فعالیتونو او احتمالي نښتو په اړه بېلابېل او ځینې وخت متضاد معلومات هم خپاره شوي دي.

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۴مه، په خپل راپور کې ویلي چې په ځانګړي ډول د بغلان ولایت وروستیو سېلابونو پراخ زیانونه اړولي او ګڼې کورنۍ یې له سختو ستونزو سره مخ کړې دي.

د راپور له مخې، ډېری زیانمنې شوې کورنۍ لا هم د پخوانیو طبیعي پېښو او اقتصادي ستونزو له اغېزو نه وې رغېدلې، خو وروستیو سېلابونو یې وضعیت نور هم خراب کړی او نوې ننګونې یې رامنځته کړې دي.

ملګرو ملتونو ویلي چې د دوی ډلې له همکارو بنسټونو سره په ګډه اغېزمنو سیمو ته استول شوې دي، څو د خلکو بېړنۍ اړتیاوې وارزوي او د مرستو رسولو بهیر همغږی کړي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان زیاته کړې چې په بلخ او بغلان ولایتونو کې د سېلاب‌ځپلو کورنیو لپاره د مرستو او ملاتړ هڅې لا هم دوام لري.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو تر دې مخکې ویلي وو، د هېواد په ۱۷ولایتونو کې د وروستیو ناڅاپي سېلابونو له امله لږ تر لږه ۲۸کسان مړه شوي دي.

افغانستان په وروستیو کلونو کې د اقلیمي بدلونونو او پرله‌پسې طبیعي پېښو له امله له سختو بشري او اقتصادي ستونزو سره مخ شوی، او مرستندویه بنسټونه خبرداری ورکوي چې د ورته پېښو دوام به د زیانمنو کورنیو اړتیاوې لا زیاتې کړي.