چین او پاکستان وایي د افغانستان وضعیت د سیمې له امنیت سره تړلی دی

د طالبانو د کندهار په ښاروالۍ کې سرچینو نن سې شنبه د غبرګولي پر ۵مه وویل، چې دغه۶۱ مړي د روان ۱۴۰۵ کال د غويي پر ۱۵ مه نېټه ښخ شوي دي.

طالبانو تراوسه ددې مړو د هویت په اړه څه نه دي ویلي او نه هم دوی د مړو ښخولو په اړه څه ویلي دی.

د طالبانو د کندهار ښارولۍ له دې وړاندې هم په دغه ولایت کې د لا وارثه کسانو مړي په هدیرو کې ښخ کړي دي.

تېرکال طالبانو ویلي و، چې ۲۰ تنه لاوارثه مړي یې ښخ کړي دي خو ددغو مړو د هویت او مړینې د څرنګتیا په اړه جزئیات له رسنیو پټ ساتلي دي.

100%

نړیوالو بشري بنسټونو اندېښنه ښودلې چې د طالبانو له بیاځلي واکمنېدو وروسته دې ډلې د افغانستان د تېر حکومت امنیتي ادارو ګڼ غړي په مرموز ډول وژلي او یا هم زنداني کړي دي.

د تېر جمهوریت پرمهال هم ښاروالۍ د لاوارثه کسانو مړي او د کندهار مېرویس روغتون په سړوخونو کې تر اوږدې مودې پاتې کېدونکي مړي په هدیرو کې ښخول.

یو عیني شاهد، چې له دې هدیرې یې ویډیو ثبت کړې ده، ویلي، چې دا هدیره د کندهار ښار په څنډه کې موقعیت لري.

ددغو مړو پر ډبرلیکونو د « اسلامي امارت» او ښاروالۍ نومونه او دغه راز کوډ شمېرې او نېټې لیکل شوې دي، خو د مړو د هویت په اړه جزئیات نه دي ورکړل شوي.

دا هم روښانه نه ده، چې دغه مړي په جګړو کې د طالبانو وژل شوي سرتېري دي او که لا وارثه کسان دي، چې له روغتونونو دلته لېږدول شوي دي.

تاس خبري اژانس د سې‌شنبې په ورځ (د غبرګولي ۵مه) راپور ورکړی، چې نوموړي دغه څرګندونې د ګډو ګټو هېوادونو (CIS) د امنیتي او ځانګړو خدمتونو ادارو د مشرانو په غونډه کې کړې دي. هغه ویلي، د داعش خراسان څانګه له هغې سره تړلې جهادي ډلې او د طالبانو وسله‌وال مخالفین د برېتانیا د استخباراتو په ملاتړ د طالبانو د حکومت د کمزوري کولو هڅې کوي.

هغه ادعا کړې، دغه ډلې هڅه کوي د طالبانو له کنټرول څخه بهر سیمې پراخې کړي چې د افغانستان په شمال کې د لا زیات نفوذ زمینه برابره کړي. د روسیې د استخباراتو مشر خبرداری ورکړی، چې داعش خراسان ډله د منځنۍ اسیا له هېوادونو لکه تاجکستان، ازبکستان، قرغزستان او قزاقستان جنګیالیو په جذب بوخته ده.
د هغه په وینا؛ یادې ډلې پټې «ترهګرې» شبکې جوړې کړې او د سیمې په هېوادونو کې د بریدونو پلانونه جوړوي. بورتنیکوف زیاته کړې، چې روسیې د تاجکستان او ازبکستان له امنیتي ادارو سره په ګډه همکارۍ په روسیه کې د څو «ترهګریزو» بریدونو مخه نیولې ده.

هغه د خبرو پر دوام د طالبانو له حکومت سره د ترهګرۍ ضد همکاریو پر پراختیا ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې د سیمې امنیت د افغانستان ټیکاو او د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ اړیکو پورې تړلی دی.

د طالبانو له بیا واکمنۍ راهیسې په افغانستان کې د داعش خراسان ډلې د حضور او فعالیتونو راپورونه او همداراز د مقاومت او ازادۍ جبهو له لوري د طالبانو پر ضد وسله‌وال فعالیتونه د یادې ډلې لپاره له مهمو امنیتي ننګونو بلل کېږي.
د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کې د پاکستان سره د یادې ډلې راغلي کړکېچونه هم یو له مهمو امنیتي اندېښنو شمېرل کېږي.

ښوونکي بیا دغه ډول ناوخته اقدامات یوازې د خلکو د غوسې د کنټرول هڅه یادوي. په کندهار کې د طالبانو پوهنې ادارې رسنیز دفتر پر فېسبوک پاڼه په یوې خبرتیا کې ښوونکو ته په خطاب لیکلي: «که ستاسو معاشات تر اوسه نه‌وي‌ حواله شوي؛ نو مهرباني‌ وکړئ ریاست ته تشریف راوړئ، د پوهنې ریاست او مستوفیت د کنټرول درانه همکاران ستاسو په خدمت کې دي».

په کندهار کې ګڼ شمېر ښوونکي وایي، که څه هم دوی ته د پوهنې ادارې له لوري د حاضرېدو ویل شوي؛ خو عملي امکانات ډېر کم دي، چې د لوی اختر تر رارسېدو مخکې دې تنخواوې ورکړل شي.

د دوی په خبره؛ دغه ډول ناوخته اقدامات یوازې د خلکو د غوسې د کنټرول هڅه ده، نه د ستونزې بنسټیز حل. یو ښوونکی په دې اړه وایي: «موږ ته د اختر په وروستۍ شپه خبر راکول کېږي، چې ریاست ته راشئ خو معاشات په یوه ورځ نه اجرا کېږي. که د حکومت نیت رښتینی وای؛ نو دغه غم به یې له مخکې خوړلی وای دا هسې رشخند دی».

ښوونکي شکایت کوي، چې د تنخواوو دوامداره ځنډ د دوی اقتصادي او رواني ژوند سخت اغېزمن کړی دی. د دوی په خبره؛ داسې مهال چې نور خلک د اختر تیاری نیسي، دوی لاهم د کور د لومړنیو اړتیاوو د برابرولو توان نه‌لري.

یو بل ښوونکی وایي: «ماشومان مو د جامو او نورو توکو غوښتنه کوي؛ خو موږ د کور د خوراک لپاره پور اخلو او پور هم اوس څوک نه راکوي. دا زموږ لپاره یوازې اقتصادي ستونزه نه؛ بلکې د عزت او ابرو مسله هم ده».

په خواله رسنیو کې هم ګڼو ښوونکو او فعالانو د پوهنې ریاست پر چلند سختې نیوکې کړې دي. دوی لیکلي، د تنخواوو ستونزه باید مخکې حل شوې وه؛ نه دا چې د اختر په شپه د ښوونکو نوملړونه ترتیب او خلک ریاستونو ته وروغوښتل کېږي.

د راپورونو له مخې؛ په داسې حال کې چې ځینو مدرسو ته د اختر په مناسبت ځانګړې مرستې او نغدې پیسې ورکړل شوې، د دولتي ښوونځیو ډېری ښوونکي لا هم د خپلو عادي تنخواوو په تمه دي؛ خو یو شمېر ته یې تنخواوې حواله شوې دي.

د دوی په باور؛ کله چې د یوې ټولنې ښوونکي له اقتصادي فشار، بې‌باورۍ او دوامداره ځنډونو سره مخ وي، نو د زده‌کړو کیفیت هم اغېزمن کېږي. خلک او ښوونکي له مسوولو ادارو غواړي، چې د تنخواوو ستونزه د موسمي ژمنو او لنډمهاله اقداماتو پرځای په بنسټیز ډول حل کړي.

د دوی په خبره؛ ښوونکي باید د ټولنې د خدمت په بدل کې پر وخت تنخوا ترلاسه کړي، نه دا چې هر اختر د پور، لوږې او انتظار تر سیوري لاندې تېر کړي.

نوموړي زیاته کړې، چې دغه شمېرې وروستۍ نه‌دي او ښايي د مرګ‌ژوبلې کچه تر دې لوړه شي. هغه ويلي، دغه سېلابونه د مرکزي بغلان اړوند د کرکر، بند دو، زمان‌خېل، حسن‌خېل او بابا نظر سیمو کې راوتلي او خلکو ته یې درانه زیانونه اړولي دي.

د زمان‌خېلو د ګذر وکیل مسعود احمدزی وایي، چې یوازې په همدې کلي کې شاوخوا ۸۰ کورونه ویجاړ شوي دي. د هغه په وینا؛ په دغه سیمه کې دوه ښځې مړې شوې او اووه نور ټپیان دي، چې د دوو ټپیانو روغتیايي وضعیت د اندېښنې وړ بلل شوی.

بلخوا ځایي اوسېدونکي وایي، چې خوراکي توکو او لومړنیو بشري مرستو ته جدي اړتیا لري. د یادونې وړ ده، چې وروستیو ورښتونو او سېلابونو د بغلان په ګډون د هېواد په ګڼو ولایتونو کې خلکو ته درانه مالي او ځاني زیانونه اړولي دي.
له بل پلوه له پېښو سره د طالبانو د مبارزې چمتووالي ادارې ویلي، چې د روان لمریز کال د وري له شپږمې تر اوسه په ټول هېواد کې د دغه ډول طبیعي پېښو له امله د مړو شویو کسانو شمېر ۲۸۵ او د ټپیانو شمېر ۳۵۴ ته او همداراز د ویجاړو شویو کورونو شمېر ۱۸۸۴ ته او په ټوله کې د زیانمنو کورنیو شمېر ۱۸ زره او ۳۲۸ ته رسېدلی دی.

د ښار په بېلابېلو بازارونو کې د خلکو ګڼه ګوڼه د تېرو کلونو پرتله خورا کمه ده. هټۍوال شکایت کوي، چې د اختر موسم دی؛ خو خرڅلاو نږدې په ټپه ولاړ دی. خلک یوازې د لومړنیو خوړو پر برابرولو فکر کوي او د جامو، مېوو او نورو اختریزو توکو پېرل یې له وسه وتلي دي.

د کندهار ښار یو اوسېدونکی ګلاب وایي: «پخوا به مو د اختر لپاره ماشومانو ته جامې، مېوه او نور توکې اخیستل؛ خو اوس د اوړو او غوړیو په پیدا کولو حیران یو، داسې اخترونه مو هیڅکله نه‌وو لیدلي».

100%

کندهار کې خلک د اختر لپاره په تیاریو بوخت دي، ګڼه‌ګوڼه زیاته خو اقتصاد کمزوری او د اختر سودا تر پخوا کم‌رنګه شوې ده.

100%

100%

بل تن چې د ښار په یوه بازار کې هټۍ لري وایي: «هر کال به په همدې ورځو کې بازارونه له خلکو ډک وو؛ خو اوس خلک یوازې قیمتونه پوښتي او بېرته ځي، د خلکو جېبونه خالي دي کارونه نه‌شته».

100%

د کندهار ډېری اوسېدونکي د بې‌روزګارۍ زیاتوالی د اوسني وضعیت اصلي لامل بولي.

100%

100%

د خلکو په خبره؛ د کار د نشتوالي کچه دومره پراخه شوې، چې ګڼې کورنۍ د ژوند د لومړنیو اړتیاوو د برابرولو لپاره د کور وسایل پلوري. یو ځوان چې له څو میاشتو راهیسې بې‌روزګاره دی وایي: «د بې‌کارۍ په خاطر مجبور شوی یم، چې د کور ځینې شیان خرڅ کړم؛ خو اوس هغه هم څوک نه رانیسي. خلک پیسې نه‌لري، کارونه نه‌شته په خپل نس پورې حیران دي».

100%

د دوامداره اقتصادي رکود، د کاري فرصتونو کمښت او د خلکو د پېرلو د توان کمېدو له امله د اختر دودیزو بازارونو خپل پخوانی شور او ځوږ له لاسه ورکړی دی. د دوی په خبره؛ که د خلکو اقتصادي وضعیت ته جدي پام ونه شي، نو د ټولنې رواني او ټولنیزې ستونزې به نورې هم زیاتې شي.

100%

ښځې هم شکایت کوي، چې د کورنیو اقتصادي ستونزو د اختر هر ډول چمتووالی اغېزمن کړی دی. د کندهار اوسېدونکي له مسوولو ادارو او مرستندویه بنسټونو غواړي، چې د بې‌وزله کورنیو لاسنیوی وکړي، د کار زمینه برابره شي او د خلکو اقتصادي ستونزو ته عملي حل لارې وموندل شي.

100%

100%

100%

د خلکو په وینا، اختر د خوښۍ او یووالي پیغام لري؛ خو که لوږه، بې‌کاري او اقتصادي فشارونه دوام وکړي، نو د اختر نوم به یوازې په کلیز کې پاتې شي او د خوښۍ احساس به ترې ورک شي.

100%