واشنګټن پوست: بایډن د خپلو غږیزو ریکارډونو د خپرېدو مخنیوی غواړي

د اسراییلي رسنیو د راپورونو له مخې، دا ټیلیفوني اړیکه په داسې وخت کې ترسره شوې چې د لبنان پر وړاندې د اسراییل پوځي عملیات، په ځانګړي ډول د حزب‌الله پر ضد، لا پراخ شوي دي.

راپور زیاتوي چې دغه اړیکه په داسې حساسو شرایطو کې شوی چې د راپورونو له مخې امریکا له اسراییل غوښتي له بېروت ښار څخه د احتمالي بریدونو ډډه وکړي، څو د واشنګټن او ایران ترمنځ روانو مذاکراتو ته زیان ونه رسېږي.

تر اوسه د نتنیاهو او ټرمپ د خبرو د جزییاتو په اړه رسمي معلومات نه دي خپاره شوي، خو شنونکي باور لري چې د سیمې امنیتي وضعیت، د لبنان جګړه او له ایران سره روانې سیاسي هڅې به د دغو خبرو له مهمو موضوعاتو څخه وې.

دغه پرمختګونه په داسې حال کې رامنځته کېږي چې د منځني ختیځ روان کړکېچ د نړیوالو اندېښنې زیاتې کړې او د جګړې د پراخېدو په اړه وېره هم مخ په زیاتېدو ده.

وانګ يي د سې‌شنبې په ورځ په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا تر غونډې وروسته، چې مشري یې هم خپله کوله، خبریالانو ته وویل چې د مذاکراتو له لورو تمه لري د اوربند د ساتلو او د کړکېچ د کمولو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

هغه زیاته کړه: «موږ هیله لرو چې د خبرو اترو لوري د اوربند تعقیب ته ژمن پاتې شي او د یو بل پر وړاندې د روغې جوړې چلند ته دوام ورکړي، څو سوله هر څه ژر منځني ختیځ ته بېرته را وګرځي.»

د چین د بهرنیو چارو وزیر دا څرګندونې په داسې حال کې کړي چې د ایران جګړه او د سیمې روان کړکېچ د نړیوالو اندېښنو سبب شوی او ګڼ هېوادونه د تاوتریخوالي د کمېدو او د سیاسي حل‌لارې غوښتنه کوي.

دغه بنسټ د سې‌شنبې په ورځ، د غبرګولي په ۵مه، په یوه راپور کې ویلي چې دا اصولنامه ښايي د ماشومانو د ودونو د زیاتېدو او پر ښځو د لا ډېرو محدودیتونو زمینه برابره کړي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې زیاته کړې چې دغه اصولنامه په داسې وخت کې خپره شوې چې افغانستان د طالبانو د بیا واکمنۍ پنځم کال ته نږدې شوی ده.

د راپور له مخې، که څه هم په دې اصولنامه کې د مېړه او مېرمنې د بېلتون شرایط مشخص شوي، خو ښځې د دې بهیر د بشپړولو لپاره د نارینه‌وو په پرتله له پېچلو قانوني خنډونو سره مخ دي.

راپور همداراز وایي چې په دې اصولنامه کې د واده لپاره لږ تر لږه عمر نه دی ټاکل شوی؛ هغه موضوع چې د ملګرو ملتونو په وینا د ماشومانو د ودونو د عادي کېدو ګواښ زیاتوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې ویلي چې پخوانیو قوانینو په افغانستان کې د واده لږ تر لږه عمر ټاکلی و او د ماشومانو او جبري ودونه یې جرم ګڼل.

د راپور پر بنسټ، د طالبانو اصولنامه د ښځو لپاره د بېلتون یا طلاق بهیر نور هم ستونزمن کړی او په ځینو مواردو کې د غوښتنې د ثبت لپاره د ګڼو شاهدانو او پېچلو شرایطو اړتیا رامنځته کوي.

دغه بنسټ ټینګار کړی چې دا وضعیت یو ځل بیا د ښځو او نارینه‌وو ترمنځ حقوقي نابرابري روښانه کوي او د افغانستان د ښځو او نجونو د حقونو د جدي خوندیتوب غوښتنه یې کړې ده.

دغه لاسلیک کوونکي اندېښنه ښيي چې په پاکستان کې مېشت افغانان د نیول کېدو او په زوره افغانستان ته د شړلو له جدي ګواښ سره مخ دي.

په دغه غوښتنلیک کې پر کاناډا غږ شوی چې د افغانانو د دوسیو د څېړلو پر مهال د لنډمهاله خوندیتوب تدابیر پلي کړي ترڅو د هغوی د شړلو مخنیوی وشي. همدارنګه غوښتنه شوې چې په پاکستان کې د کډوالۍ د دوسیو د پروسس ظرفیت لوړ کړل شي ترڅو د پروسې د خطرناکو ځنډونو مخه ونیول شي او له نړیوالو شریکانو او پاکستان سره په ګډه د هغو افغانانو ساتنه وشي چې د کاناډا د پرېکړې په تمه دي.

لاسلیک کوونکي وایي چې په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو وروسته، په افغانستان کې د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د حقونو وضعیت خورا خراب شوی دی. په غوښتنلیک کې راغلي چې هغو افغانانو چې د زده کړو، د ښځو د حقونو او مدني ټولنې ملاتړ کاوه، اوس د خپلو قانوني او سوله ییزو فعالیتونو له امله د ځورونې او تعقیب له جدي ګواښونو سره مخ دي.

د دغه غوښتنلیک د معلوماتو له مخې، ډېری دغه زیان ګالي کسان او د هغوی کورنۍ پاکستان ته تښتېدلي او کاناډا ته د بشردوستانه او کډوالۍ د لارو د لېږدولو په تمه دي. دوی ټینګار کوي چې کاناډا د بشري حقونو د مدافعانو او د برابري او زده کړو د ملاتړو په ګډون د زیان منونکو افغانانو د خوندیتوب لپاره ژمنه کړې وه او باید اوس پر دغې ژمنې عمل وکړي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ویلي، روسیې پر روغتونونو، ښوونځیو او د جرمني د ټلوېزیون پر سټوډیوګانو بریدونه کړي او هم یې په کیف کې د جرمني سفارت له کارکوونکو غوښتي چې ښار پرېږدي. برلین دغه اقدامات د فشار او ترهې هڅه بللې ده.

دغه وزارت ویلي چې د همدې پېښو له امله یې د روسیې سفیر احضار کړی او هغه ته یې په ډاګه کړې چې جرمني به د روسیې له ګواښونو ونه وېرېږي.

برلین ټینګار کړی چې له اوکراین څخه به خپل ملاتړ ته دوام ورکړي او د روسیې د فشار سیاست به د دوی دریځ بدل نه کړي.