په ارومچي کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو اترو دویمه غونډه کیږي

له کندهار نه باوري سرچینې وایي، د طالبانو د امربالمعروف محتسبینو د اختر په شپه د ښار په بېلابېلو سیمو کې سلمانیان تر سخت څار لاندې نیولي وو چې څوک د خلکو ږېرې لنډې یا و نه خروي.

د سرچینو په وینا؛ په همدې لړ کې شاوخوا ۶ سلمانۍ تړل شوې او د سلمانانو ترڅنګ تر ۵۰ زیات ځوانان د ښار له بېلابېلو برخو نیول شوي دي. ویل کېږي، پر دغه کسانو تور لګول شوی چې یا یې ږېرې لنډې کړې، خریلې او یا هم په سلمانیو کې د انتظار پرمهال په خپلو موبایلونو کې یې سندرې اورېدلې دي.

یوې سرچینې وویل: «امربالمعروف والا یوازې سلمانیو ته نه‌وو ورغلي؛ بلکې له نورو هټیو او کوڅو یې هم ځوانان نیول، دلته یوې سلمانۍ ته راغلی یو کس چې ږېره یې جوړوله هغه یې وړی بل یوه بیا سندرې اورېدلې هغه یې هم وړی او سلمان ته یې هم اخطار ورکړی».

د کندهار یوشمېر اوسېدونکي وایي، د امربالمعروف وروستیو اقداماتو په ښار کې د وېرې فضا خوره کړې ده. د دوی په خبره؛ ځوانان اوس ان د اختر په شپه هم د خپل ظاهري بڼې او شخصي موبایل له امله د نیول کېدو وېره لري.

یو ځوان وایي: «موږ فکر کاوه خلک به د اختر لپاره تیاری نیسي؛ خو ښار د تالاشیو او تعقیب په مرکز بدل شوی و. یوازې د ږېرې او سندرو له امله خلک وړل کېږي، موږ نه پوهېږو څه وکړو».

د سرچینو په وینا؛ یوشمېر نیول شوي کسان تر څو ساعتونو پوښتنو او ژمنو اخیستلو وروسته خوشې شوي، خو ځینې نور لا هم ساتل شوي دي. سلمانیان وایي، د امربالمعروف د سختو محدودیتونو له امله یې کاروبار سخت زیانمن شوی دی.

د دوی په خبره؛ خلک نور په وېره سلمانیو ته ورځي او ان د عادي وېښتانو اصلاح یا د ږېرې د برابرولو جرات هم نه‌کوي. د کندهار اوسېدونکي وایي، د اختر په شپو کې د خلکو نیول، د سلمانیو تړل او د شخصي موبایلونو پلټل هغه څه دي چې د خلکو ذهني ارامتیا او ټولنیز ژوند اغېزمنوي.

د سرچینو په خبره؛ د امربالمعروف محتسبینو په وروستیو میاشتو کې په کندهار کې خپل محدودیتونه نور هم سخت کړي او د خلکو پر شخصي ژوند څار زیات شوی؛ هغه څه چې د ګڼو اوسېدونکو په باور د ټولنې د ناراضایتۍ او خاموشۍ وېرې د پراختیا لامل شوی دی.

هغه د خپلې وینا پرمهال وویل، که خپل‌منځي اتفاق رامنځ ته نه‌شي بیا به «انسانان د بنده‌ګانو بنده‌ګي» کوي. د هغه په خبره؛ د یو امیر او د هغه د اطاعت کولو پرته یوالی رامنځ ته کول ناشونې چاره ده. نوموړي زیاته کړه: «یو ساعت پرته له امیره هم فتنې او اختلاف رامنځ ته کېږي؛ نو د فتنې دروازې بندول پر مسلمانانو فرض دي».

نوموړي خپله اداره په نړۍ کې بې‌سارې بللې او ټینګار یې کړی، چې ټول باید د هغه خبره، فرمانونه، قوانین، هدایت او امرونه ومني او له بې‌اطاعتۍ ډډه وکړي.

نوموړي افغانانو ته په خطاب کې وویل: «د خپل دین د ساتنې لپاره د امارت سره ودرېږئ او اطاعت یې وکړئ، د امر اطاعت وکړئ، د فرمانونو اطاعت کوئ، دا فرمانونه شرعي دي. تاسو عقیده ورباندې ولرئ، پر مشرانو او امیر عقیده ولرئ».

هبت الله اخوندزاده زیاته کړې، په اختلافاتو او نافرمانۍ خپه کېږي او هیچا ته به اجازه ورنه‌کړي چې په افغانستان کې «فتنه» رامنځته کړي.

نوموړي په ټینګار سره وویل، که څو ځله مړ او ژوندۍ شي بیا به هم د «فتنو» مخه نیسي: «زه به فتنه ورکوم، که هر څو ځله مړ او ژوندی شم د فتنو مخه به نیسم. دغه خلکو ته چې بښنه مو ورته کړې ګورئ په مقابل کې راپورته نه‌شي که هرڅوک راپورته شي سخته سزا به ورکول شي».

هبت الله اخوندزاده وایي، چې په خپل سر یې د خلکو سرونه ساتلي او نه غواړي د خلکو په سرونو خپل سر وساتي. نوموړي د خپلي‌ وینا په یوه برخه کې وویل، چې د امریکایانو سره د مذاکراتو پرمهال اندېښمن و که بهرنیان له افغانستان نه ووځي له افغانانو سره به څه ډول جنګېږي.

هغه وایي، چې په تېرو شلو کلونو کې یې د افغانانو وژلو موخه نه‌وه. هغه په دې اړه وویل: «د امریکایانو سره چې مذاکرات شروع شوه، په دې جریان کې زما غالب ګمان وو چې امریکا نوره تښتي. زه په دې کې فکرمن وم، که امریکا ولاړه شي، د افغانانو سره به جنګ څنګه کوو. د ټول جنګ په جریان کې د افغانانو وژل زموږ موخه نه وه موږ نه‌وژل، دغه مو ورته ویل چې د کافرانو د مخه لري شي، قصدا مو نه دي‌ وژلي».

د طالبانو مشر یو ځل بیا وویل، چې له نړۍ سره د دین په مقابل کې معامله نه‌کوي او د شریعت په چوکاټ کې تعامل او معاملې ته تیار دي. هغه زیاته کړې: «دنیا دې زموږ څخه دا تمه نه‌کوي چې د دین په مقابل کې به د دوی سره معامله کوو، د شریعت په چوکاټ کې تعامل او معاملې هم کوو».

په کندهار کې سږکال هم د لوی اختر لمونځ د عیدګاه جومات ترڅنګ د ښار په بېلابېلو برخو کې ادا کېږي. له کندهار نه سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې د ښار په ټولو برخو کې په ځانګړي ډول د لوی اختر لمونځ لپاره په جوماتونو کې کلک امنیتي تدابیر نیول شوي دي.

سرچینو ویلي، چې د سهار له ۶ بجو راهیسې مخابراتي شبکو او انټرنېټ هم کار پرېښی دی. په کندهار کې د یوه خصوصي‌ مخابراتي شرکت کارکوونکي ویلي، چې طالب استخباراتو دوه ورځې وړاندې په همدې ساعتونو کې دوی ته د نه فعالیت سپارښتنې کړې دي.

امنیتي سرچینو بیا ویلي، چې دغه اقدام یې د امنیتي تدابیرو په موخه ترسره کړی او هر کال د اختر لمانځه پرمهال د څو ساعتونو لپاره مخابراتي شبکې او انټرنېټ پرې کوي.

د معلوماتو له مخې؛ سږ کال هم د کندهار په لویه عیدګاه او یوشمېر ځانګړو جوماتونو کې د لوی اختر لمونځ ادا کېږي او ټاکل شوې ده، چې د ښار په دغه جوماتونو کې د اختر لمونځ د سهار په اته نیمو بجو پر یوه وخت ترسره شي.

د کندهار مرکزي عیدګاه هرکال د اختر د لمانځه تر ټولو ستر مرکز ګڼل کېږي او د کندهار له بېلابېلو سیمو زرګونه کسان د اختر لمونځ لپاره دغه ځای ته ورځي. د طالبانو مشر ملاهبت الله هم د اختر د لمانځه امامت په همدې عیدګاه کې کوي، له همدې امله د عیدګاه دننه او بهر امنیتي تدابیر د نورو سیمو پرتله خورا سخت نیول شوي دي.

کندهار ښاریان وايي، طالبانو د ښار پر مهمو لارو، د عیدګاه شاوخوا او ګڼې ګوڼې سیمو کې اضافي ځواکونه ځای پرځای کړي دي. دغه راز درنې وسلې هم عیدګاه ته نږدې او دننه انتقال شوي او د خلکو تګ‌راتګ تر جدي څار لاندې دی.

د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې له دغو کورنیو څخه ۷۷۲کورنۍ، چې یو زر او ۴۷۹کسان پکې شامل دي، د تورخم له لارې هېواد ته داخلې شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې، ۹نورې کورنۍ د سپین بولدک، ۴۷کورنۍ د نیمروز او ۴۰کورنۍ د هرات د اسلام‌ کلاله لارې افغانستان ته راستانه شوې دي.

په داسې حال کې چې هره ورځ د کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر دوام لري، ګڼې هغه کورنۍ چې له ګاونډیو هېوادونو په جبري ډول ایستل کېږي، له جدي ستونزو او ننګونو سره مخ دي.

راپورونه ښيي چې ډېری دغه کورنۍ له چمتووالي او حتا د اړینو اسنادو له لرلو پرته افغانستان ته راګرځول کېږي او د راتګ په لومړیو ورځو کې د سرپناه نشتوالي، د خوراکي توکو کمښت او د ژوند د لومړنیو لګښتونو له ستونزو سره مخ وي.

له بلې خوا، په هېواد کې روان اقتصادي بحران د دغو کورنیو ستونزې نورې هم زیاتې کړې دي. پراخه بې‌کاري، د کار د فرصتونو کمښت، د خوراکي توکو د بیو لوړوالی او د خلکو د پېرلو توان کمېدل هغه عوامل دي چې د راستنو شویو کورنیو وضعیت یې لا ستونزمن کړی دی.