امرالله صالح: سیاسي بندیان د طالبانو په «وېرونکي او غیرانساني» زندانونو کې دي

په بلخ کې د طالبانو د کرنې ریاست د نباتاتو د ودې او پراختیا مدیر محمد حسین عظیمي وايي، چې یوازې په یوه دولتي بڼ کې چې پر ۳۰۰ هکټاره ځمکه جوړ شوی؛ په طبعیي ډول ۱۵۰زره بوټي کېنول شوي دي.

د نوموړي په خبره؛ په دې برخه کې پر شاوخوا ۲۵۰ هکټاره ځمکه یوازې د پستې شاوخوا ۱۵۰زره ونې کېنول شوې دي. د عظمي په خبره؛ سږکال د مرستندویه ادارو په همکارۍ یې ۱۶زره د بادامو، زردالو او پستې نوي بوټي هم لګولي دي.

دغه طالب مسولین دا هم ویلي، که څه هم سږکال وچکالۍ یوشمېر کروندې او باغونه ځپلي؛ خو د بڼوالۍ د پراختیا لپاره دوی پراخې هڅې کوي. په بلخ کې د طالبانو د کرنې ریاست د معلوماتو له مخې؛ په دغه ولایت کې د انار، انګور، شفتالو، بادام، پستې، هندواڼې او خټکیو حاصلات ښه دي او په کور دننه سربېره نړۍوال بازار هم لري.

د دغه سازمان د راپور له مخې؛ په مړو شویو کسانو کې د ډنمارک د کډوالو شورا یو کارکوونکی هم شامل دی. دوی زیاته کړې، چې دغه سېلابونو کرنیزې ځمکې او د تګ‌راتګ لارې هم زیانمنې کړې او لویې لارې هم په لنډمهالي ډول تړل شوې دي.

یاد سازمان وايي، چې (د مئ په ۲۲مه او ۲۳مه) د افغانستان په شمالي‌ ولایتونو بغلان، تخار او بدخشان کې هم سېلابونو یوشمېر کورنۍ اغېزمنې کړې دي. په راپور کې د مړو او ټپیانو یادونه هم شوې؛ خو شمېره یې نه‌ده ښودلې.

اوچا د مرستندویه ادارو د لومړنیو ارزونو له مخې ویلي، چې شاوخوا ۲۶۰ کورنۍ د سېلابونو له امله د افغانستان په شمال او شمال ختیځو ولایتونو کې اغېزمنې شوې دي. یاد سازمان په بنګله‌دېش او چین کې هم د موسمي ناروغیو، سېلابونو او بې‌ځایه شویو کورنیو په اړه راپور او شمېرې خپرې کړې دي.

لاریون کوونکو د برېتانیا د لومړي وزیر کې‌ير سټارمر پر ضد شعارونه ورکړل. لاریون کوونکو پر لویو پاڼو په لیکل شویو شعارونو کې د برېتانیا له حکومته غوښتي وو، چې دغه هېواد ته د پناه غوښتونکو د داخلېدو مخه ونیسي او د هغوی د اېستلو بهیر پیل کړي.

د نورفولک سیمې پولیسو ویلي، چې د یادې قضیې دوه قربانیان تنکي ځوانان وو. دغه اووه کسان د ماشومانو د ډله‌‌ییزې جنسي استفادې د یوې قضیې په تړاو تورن شوي دي.

پولیسو همدارنګه ویلي، چې دغه اووه کسان افغانان دي. په دغه راټولېدنه کې شاوخوا ۱۵۰ کسان د ښاروالۍ ودانۍ مخې ته راټول شوي وو، لاریون کوونکو د لوډسپیکر له لارې ویناوې کولې او د برېتانیا بېرغونه یې پورته کړي وو.

تورن کسان د تېرې جمعې په ورځ د نورویچ مجسټریټ محکمې ته حاضر شول. قاضي امر وکړ، چې هغوی دې تر راتلونکې محکمې په توقیف خونه کې وساتل شي. د نارویچ یوشمېر اوسېدونکي چې د کډوالۍ پر وړاندې د دغه لاریون مخالف وو، له سیمې د تېرېدو پرمهال یې شعارونه ورکول؛ خو پولیسو هغوی له هغه ځایه لرې کړل.

د یادې قضیې راتلونکې محکمه به (د غبرګولي په ۲۹مه) د نورویچ کراون په محکمه کې ترسره شي.

حمیدي په یوې تازه لیکنه کې ویلي، د طالبانو په محکمو کې هېڅ ښځینه وکیله، قاضي یا څارنواله نشته او دا مهال په زندانونو کې د بندي ښځو شمېر ۱ زرو ۸۲۵ کسانو ته رسېږي چې د تېر په پرتله ۴۳۵ سلنه زیاتوالی ښيي.

د افغانستان پخواني لوی څارنوال په خپله لیکنه کې روښانه کړې، کله چې ده په ۲۰۱۶ کال کې دنده پیل کړه، په عدلي سیسټم کې د ښځو ونډه له درې سلنې څخه کمه وه، خو تر ۲۰۲۱ کال پورې د امریکا د پراختیایي ادارې په مرسته دا کچه ۲۳ سلنې ته ورسېده او ۲۵۰ ښځینه څارنوالانې په بېلابېلو کچو پر دندو وګومارل شوې.

هغه زیاتوي: «د دغو ښځو موجودیت د دې لامل شو، چې په ولایتونو کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي پېښې ډېرې ثبت شي، ځکه ښځو د لومړي ځل لپاره داسې څوک لیدل چې د دوی درد یې حس کاوه. خو د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په ۱۵مه د کابل په سقوط سره دا شل کلن سیسټم په ۱۱ ورځو کې له منځه لاړ او طالبانو زرګونه بندیان او قاتلین له زندانونو خوشې کړل».

محمد فرید حمیدي زیاته کړې، چې د طالبانو تر واک لاندې د قانون مفهوم له منځه تللی او یوازې یو قاضي چې د مسلکي زده کړو پر ځای مذهبي زده‌کړې لري، هم د دوسیې څېړنه کوي او هم پرېکړه صادروي. د طالبانو د جزایي اجراتو د نوي قانون له‌مخې، پر ښځو کورنی تاوتریخوالی یوازې هغه وخت جرم ګڼل کېږي، چې د هغې هډوکی مات شي یا پر وجود یې نښې پاتې شي او که یوه ښځه د مېړه له اجازې پرته خپلوانو کره لاړه شي، په درې میاشتې زندان محکومېږي.

هغه وایي،‌ اوسمهال په زرګونه څارنوالان په افغانستان کې په پټه خوله ژوند کوي او له لوږې سره مخ دي او په وینا یې یو شمېر نور یې ګاونډیو هېوادونو لکه ایران او پاکستان ته تښتېدلي چې هلته هم د بېرته شړلو له ګواښ سره مخ دي.

پخواني لوی څارنوال پر نړیوالې ټولنې، په ځانګړې توګه د امریکا پر حکومت غږ کړی، چې د افغان څارنوالانو د خوندیتوب او لېږد لپاره د «څارنوال د څارنوال لپاره» کمپاین په مستقیم ډول تمویل کړي او هغو کسانو ته د ویزو ورکولو اسانتیاوې برابرې کړي، چې د کاغذ پرانۍ له امله پاتې شوي دي.

هغه همداراز غوښتنه کړې، چې د ملګرو ملتونو د حقونو شورا او د جرمونو نړیواله محکمه دې د طالبانو د مشرانو پر وړاندې د ښځو د ځورونې او د څارنوالانو د هدفي وژنو دوسیې په جدي توګه وڅېړي او د هغوی دوسیې دې ثبت کړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي او د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر یو وار بیا د اختر لمونځ جلا په سپېدار ماڼۍ کې ادا کړ، چې له ارګ سره شریک دېوال لري.

په دې مراسمو کې په کابل کې د ځینو هېوادونو مېشتو سفیرانو او ډیپلوماتانو هم ګډون درلود.

مولوي عبدالکبیر تر لمانځه وروسته د مسلمانانو ترمنځ پر یووالي له ټینګار سربېره وویل، چې دوی له ټولو هېوادونو، په ځانګړې توګه له ګاونډیو او د سیمې له هېوادونو سره مثبتې اړیکې غواړي او همداراز پر اقتصادي همکاریو تمرکز لري.

هغه زیاته کړه، چې با ثباته افغانستان د سیمې په ګټه دی او تلپاتي ثبات ته د رسېدو لپاره په کور دننه د ملي اقتصاد د پياوړي کولو، د بې‌کارۍ د راکمولو او کورني صنعت د پراختیا لپاره هڅې روانې دي.

د طالبانو دغه وزیر چې په خپل وزارت کې د مېشتېدو پر ځای په سپیدار ماڼۍ کې اوسېدنه غوره کړې همداراز په ډاګه کړه: «دوی له ټولو هېوادونو سره د متقابل احترام، مشروع ګټو او عدم مداخلې سیاست مخې ته وړي».

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو د رييس الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي په ارګ کې د اختر له لمانځه وروسته په سپیدار ماڼۍ کې په اختریزو مراسمو کې ګډون درلود.