اصف درانی: د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو په تړلو او هوايي بریدونو سوله نه راځي

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت خبرپاڼه کې راغلي چې اسحاق ډار به په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا او نورو رسمي غونډو تر بشپړېدو وروسته واشنګټن ته ولاړ شي. د معلوماتو له مخې، په دې سفر کې به د پاکستان او امریکا پر دوه‌اړخیزو اړیکو، سیمه‌ییزو او نړیوالو تحولاتو او د ګډو ګټو پر موضوعاتو خبرې وشي.

خبرپاڼه زیاتوي چې دواړه لوري به په مهمو برخو کې د همکاریو د پیاوړتیا او د خبرو اترو او ډیپلوماسۍ له لارې د سیمه‌ییزې سولې او ثبات د ټینګښت په اړه هم خبرې وکړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، دا سفر له امریکا سره د اسلام‌اباد د اوږدمهالو او پراخو اړیکو د لا ژورولو لپاره د پاکستان ژمنتیا څرګندوي.

ټاکل شوې اسحاق ډار خپلې رسمي لیدنې تر بشپړېدو وروسته په همهغه ورځ بېرته اسلام‌اباد ته ستون شي. د دې سفر اعلان په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو میاشتو کې د واشنګټن او اسلام‌اباد ترمنځ د اړیکو د بیا فعالېدو هڅې زیاتې شوې دي.

محمودخان اڅګزي د پنجشنبې په ورځ، د غبرګولي ۷مه په یوه ویډیويي پیغام کې ویلي، چې پښتونخوا او بلوچستان د کانونو، تېلو او ګازو له بې‌شمېره او بډایه زېرمو څخه ډک دي، خو ځايي خلک یې له لومړنیو اسانتیاوو څخه بې برخې دي.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې که د یادو سیمو اوسېدونکو ته په خپلو طبیعي کانونو کې حق ورنه‌کړل شي، نو خلک به د خپلو حقونو د ترلاسه کولو لپاره احتجاج او پاڅون کولو ته اړ شي.

اڅګزي ویلي:« که د موند غوره مرمر، د بنو تېل که د سویلي سیمو ګار او سره زر په تخت رستم کې د یورانیمو زېرمې د اټوم جوړولو لپاره کارول کېږي، خو د افسوس ځای دی چې د دې ټولو سرچینو سربیره د سیمې خلک اوبو او بنسټیزو اسانتیاوو ته لاسرسی نه لري».

نوموړي دا څرګندونې پرداسې مهال کړې، چې د راپورونو له‌مخې،، د پښتونخوا خټک مېشتې سیمې ۷۰ سلنه اوسېدونکي پاکو اوبو او نورو بنسټیزو اړتیاوو ته لاسرسی نه لري او په سیمه کې په فعالو حکومتي فابریکو کې هم د ځايي خلکو په ګمارنه کې ونډه نه ورکول کېږي.

د افغان خبریال سیدقاسم هاشمي کورنۍ ویلي، چې نوموړی نن د پنجشنبې په ورځ، د ایبټ‌اباد او اسلام‌اباد پر لویه لاره د پاکستاني پولیسو له لوري نیول شوی او نامعلوم ځای ته لېږدول شوی.

د نوموړي کورنۍ ویلي، چې اوس له هاشمي سره هېڅ ټیلیفوني اړیکه نه لري.

پر همدغه مهال د رسنیو د ملاتړ سازمان امسو د‌پاکستاني پولیسو له لوري د سیدقاسم هاشمي پر نیول کېدو ژوره خواشیني ښودلې او د پاکستان له حکومت څخه یې غوښتنه کړې، چې د ښاغلي هاشمي د روغتیا او امنیت ډاډ ورکړي او نوموړړی په سملاسي توګه خوشې کړي.

امسو ویلي، چې د سیدقاسم هاشمي د بندي کېدو د ځای او د هغه د نیول کېدو د علتونو پټ ساتل د قانون خلاف عمل دی.

یاد سازمان پر نړۍوالو بنسټونو، په ځانګړې توګه د ملګرو ملتونو د کډوالو پر عالي کمېشنرۍ او د خبریالانو د خوندیتوب پر نړۍوالو سازمانونو غږ کړی، چې په پاکستان کې د مېشتو افغان خبریالانو او رسنیزو فعالانو د جدي امنیتي ګواښونو مخنیوي ته پاملرنه وکړي او د هغوی د خوندیتوب لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

د ښار اوسېدونکي وایي، ګرمې هوا او د طالبانو د امربالمعروف ادارې سخت څار او محدودیتونه د دې لامل شوي چې ډېری خلک او په ځانګړي ډول ځوانان مېلو او پارکونو ته له تګ څخه ډډه وکړي.

د کندهار یو اوسېدونکی عبدالواسع وایي، چې د تېرو کلونو پرتله سږکال د اختر فضا بې‌خونده شوې ده. هغه وویل: «پخوا به د اختر په دویمه او درېیمه ورځ پارکونه دومره ډک وو، چې پښه به نه اېښودل کېده؛ خو اوس خلک زړه نه ښه کوي چې ووځي، نه لوبې شته، نه خوشحالي، نه هغه ازادي، هر ځای امربالمعروف والا درته ولاړ وي».

د ښار یو بل ځوان صدیق‌الله هم ورته نظر لري او وایي، د امربالمعروف د محتسبینو دوامداره حضور او د ځینو دودیزو لوبو بندیزونو د خلکو ذهني فضا اغېزمنه کړې ده. هغه وايي: «کله چې ځوانان ویني هره شېبه څوک درته وايي دا مه کوه، موسیقي مه اوره، هګۍ مه جنګوه؛ نو طبیعي ده چې خلک مېلو ته زړه نه ښه کوي، لا سپکې هم وایي، چې ږېره مو ولې وهلې ده، ورښتان مو ولې د انګرېزانو په شان جوړ کړي دي؛ نو داسې حالت مایوسه کوونکی وي».

په کندهار کې د اختر پرمهال د هګیو جنګول، دودیزې لوبې او د کورنیو تفریح هغه دودونه وو چې کلونه یې دوام درلود؛ خو اوس د طالبانو د امربالمعروف له‌خوا ځینې دغه دودونه نامناسب بلل شوي او محدود شوي دي.

په وروستیو کلونو کې د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت محتسبینو په عامه ځایونو، پارکونو او بازارونو کې خپل حضور پراخ کړی دی. د خلکو په خبره؛ د دوی سخت چلند او دوامداره سپارښتنې د دې لامل شوې، چې د تفریح عامه فضا محدوده شي.

یوشمېر ځوانان وایي، په پارکونو کې د ګرځېدو، تصویر اخیستلو او ان له ملګرو سره د ناستې پرمهال هم له پوښتنو او محدودیتونو سره مخ کېږي. عینومېنې ښارګوټی، د ښار مشهور پارکونه، د ارغنداب سیمې، د شاولي کوټ ولسوالۍ د دهلې اوبو بند، تفریحي باغونه او د ښار شاوخوا مېله‌ځایونه به د زرګونه خلکو کوربه وو.

سره له دې چې خلک د طالبانو د امربالمعروف محدودیتونه د اختر د پیکه‌والي بنسټیز لامل بولي؛ خو اقتصادي ستونزې او ګرمه هوا هم مهم لاملونه ګڼل کېږي. خو بیا هم ډېری ځوانان ټینګار کوي، که فضا ازاده او د خوښۍ دودیزو مراسمو ته اجازه ورکړل شي؛ نو خلک به بېرته پارکونو او مېلو ته راوګرځي.

هلمند چې د افغانستان یو له کرنیزو ولایتونو څخه دی، په دغه ولایت کې د پنبې له کر وروسته د‌ پروسس په فابریکو د غوړیو او صابون په ګډون نور توکي هم له یادې پنبې څخه تولیدېږي.

په هلمند کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال عطامحمد اخلاقي وايي:« هلمند د پنبه و ۵۰ فابریکي لري. په دې فابریکو کې ټولټال ۵ سوه زره ټنه غوړي تولیديږي».

په یادو فاریکو کې هر کال شاوخوا اته ټنه صابون هم تولیدېږي.

هلمند وايي، په هلمند کې تولیدیدونکي غوړي او صابون د نورو غوړیو او صابونونو په پرتله لوړ کیفیت لري او د یاد ولایت ګڼ اوسېدونکي له همدي هلمندي تولیداتو څخه استفاده کوي.

د معلوماتو له‌مخې، هلمند کې هر کال پر زرګونه جریبه ځمکه دانه لرونکي پنبه کرل کېږي او د یادې پنبې ډېره برخه، پاکستان، هند او بنلګه دېش ته هم صادرېږي.