د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان: کډوالي او ژورنالېزم جرم نه دی

د دې ادارې د معلوماتو له مخې، په پکتیکا کې ۶۴۰ او په کندهار کې ۶۴۰ نورو کورنیو ته ټول ۶،۴ټنه غوښه وېشل شوې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي چې دغه مرسته د قطر سرې میاشتې ټولنې په مالي ملاتړ برابره شوې وه، چې له مخې یې هرې کورنۍ ته پنځه کیلوګرامه غوښه ورکړل شوې ده.

افغاني سرې میاشتې ویلي، دا مرستې د لوی اختر په ورځو کې د اړمنو کورنیو د ملاتړ او د بشري مرستو د پر وخت رسولو په موخه ترسره شوې دي.

یادې ادارې ټینګار کړی چې د مرستندویه بنسټونو په همکارۍ هڅه کوي بشري مرستې اړمنو کسانو ته په منظم ډول ورسوي.

د دغه سفارت څخه د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، نوموړي روسیې ته د خپل رسمي سفر پر مهال د سفارت له ودانۍ او اداري څانګو لیدنه کړې او د سفارت له طالب ډېپلوماټانو او کارکوونکو سره یې ناسته ترسره کړې ده.

د خبرپاڼې له مخې، ملا یعقوب د سفر پر مهال د سفارت د چمتووالي او د چارو د تنظیم ستاینه کړې او ټینګار یې کړی چې افغانانو ته باید معیاري، اغېزمن او پر وخت قونسلي او اداري خدمات وړاندې شي.

هغه همدارنګه د سفارت له مسولینو غوښتي چې د افغانانو د ستونزو د حل او د خدماتو د لا ښه والي لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

دې ادارې د «د حیض د حفظ‌الصحې نړیوالې ورځې» په مناسبت په یوه ایکس‌پوسټ کې ویلي، ګڼې نجونې د حیض پر مهال ښوونځي پرېږدي یا له اساسي حفظ‌الصحې وسایلو بې‌برخې پاتې کېږي او دا وضعیت «طبیعي نه، بلکې د نابرابرۍ پایله» ده.

په افغانستان کې هم د ملګرو ملتونو اړوند ادارو مخکې ویلي وو چې د حیض په اړه ناسم باورونه، د پوهاوي کمښت او د حفظ‌الصحې د اسانتیاوو نشتوالی د نجونو پر زده‌کړو او رواني وضعیت منفي اغېز کوي.

د یونیسف د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې شاوخوا ۳۰ سلنه نجونې د حیض پر مهال ښوونځي له تولنیز ژوند او پرمختګ پاتې کیږي او د حیض په اړه ټولنیز شرم او ناسم دودونه هم د نجونو د زده‌کړو پر دوام اغېز کوي.

همدارنګه د ملګرو ملتونو د نفوس صندوق ویلي چې په افغانستان کې ګڼې نجونې د حیض اړوند کافي معلوماتو او اساسي وسایلو ته لاسرسی نه لري او د ښوونځیو محدودیتونو د دوی د روغتیايي پوهاوي فرصتونه هم کم کړي دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې ټینګار کړی چې باید د نړۍ ټولې ښځې او نجونې د حیض اړوند روغتیا، حفظ‌الصحې او انساني وقار ته برابر لاسرسی ولري او حکومتونه او مرستندویه بنسټونه باید په دې برخه کې عملي اقدامات زیات کړي.

په دې شننه کې راغلي چې دا شخړه یوازې سرحدي یا امنیتي اختلاف نه دی، بلکې تاریخي، سیاسي، امنیتي او اقتصادي عوامل د دې کړکېچ په رامنځته کېدو او دوام کې مهم رول لري.

دغه بنسټ ویلي چې د بحران ریښې د ډیورنډ کرښې پر سر پخوانیو اختلافاتو او همدارنګه د طالبانو او اسلام‌اباد ترمنځ متقابلې بې‌باورۍ ته رسېږي.

د شننې له مخې، کله چې طالبان په ۲۰۲۱کال کې بیا واک ته ورسېدل، پاکستان تمه لرله چې نوی حکومت به د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) پر ضد جدي اقدامات وکړي، خو د دې تمې نه پوره کېدو د دواړو لورو ترمنځ کړکېچونه د پام وړ زیات کړي دي.

په راپور کې ویل شوي چې ډیورنډ کرښې ته په نږدې پرتو سیمو کې د وسله‌والو ډلو فعالیتونه، پرله‌پسې ناامنۍ او د پاکستان په خاوره، په ځانګړي ډول خیبرپښتونخوا او بلوچستان کې بریدونه، د اختلافاتو د زیاتېدو له مهمو عواملو څخه دي.

له بلې خوا، د افغان کډوالو په اړه د پاکستان پالیسۍ، لکه جبري ایستل او د لارو محدودیتونه، پر افغانستان انساني او سیاسي فشارونه زیات کړي او د دواړو غاړو اړیکې یې لا پېچلې کړې دي.

د اوسلو د سولې څېړنیز بنسټ د خپلې شننې په دوام کې د سیمه‌ییزو لوبغاړو رول ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې په سویلي اسیا کې د سیمه‌ییزو قدرتونو سیالي او د سیاسي او امنیتي نفوذ پراختیا، د بې‌باورۍ فضا لا پیاوړې کړې او د دوامدارو خبرو اترو بهیر یې ستونزمن کړی دی.

په راپور کې خبرداری ورکړل شوی چې د اوسني وضعیت دوام کولای شي د سیمې پر ثبات پراخې اغېزې ولري، په ځانګړي ډول داسې مهال چې افغانستان له اقتصادي بحران، پراخې بې‌کارۍ او د نړیوالو مرستو له کمښت سره مخ دی.

دغه بنسټ ټینګار کړی چې د منظمې خبرې اترې چوکاټ، د طالبانو او اسلام‌اباد ترمنځ د باور جوړونې او د سیمه‌ییزو لوبغاړو له فعال ګډون پرته، دا شخړه به د سویلي اسیا د بې‌ثباتۍ له اصلي عواملو څخه پاتې شي.

دغه اداره په خپل راپور کې وایي، چې تر ۵۸ زرو زیات کسان بې‌ځایه شوي، چې په کې ګڼ شمېر ښځې او نجونې شاملې دي او اوس په ګڼ‌مېشتو سرپناهونو یا لنډمهاله شرایطو کې ژوند کوي، چې د روغتیا او حفظ‌الصحې اساسي اسانتیاوو ته محدود لاسرسی لري.

د ملګرو ملتونو د نفوس صندوق زیاتوي چې د اغېزمنو کسانو له ډلې شاوخوا ۱۶ زره او ۸۰۰ د زیږون عمر ښځې او ۴ زره او ۸۰۰ تنکۍ نجونې دي، چې بېړنیو روغتیايي او ملاتړیزو خدماتو ته اړتیا لري. همدارنګه نږدې ۷۰۰ امیندواره ښځې اوس مهال په داسې شرایطو کې دي چې د روغتیايي څارنې منظم لاسرسی نه لري او د راتلونکو اونیو په ترڅ کې به د زېږون له ننګونو سره مخ شي.

په راپور کې ویل شوي چې د ملګرو ملتونو د نفوس صندوق ټیمونه هڅه کوي بې‌ځایه شویو ټولنو ته د ګرځنده روغتیايي خدماتو او «د وقار بستو» په رسولو سره ښځو او نجونو ته د حفظ‌الصحې او اساسي اړتیاوو ملاتړ برابر کړي.

دغه بستې د حفظ‌الصحې وسایل، د اړتیا وړ جامې او نور ضروري توکي لري، چې د بې‌ځایه کېدو پر مهال د ښځو او نجونو د روغتیا، خوندیتوب او انساني وقار په ساتنه کې مهم رول لري.

یو این اېف پي اې ټینګار کړی چې د نړیوالو مرستو په دوام سره کولای شي خپلو خدماتو ته پراختیا ورکړي او هغو ښځو او نجونو ته لاسرسی زیات کړي چې تر ټولو زیاتې مرستې ته اړتیا لري.