په افغانستان کې میلیونونه ښځې له روغتیايي ننګونو سره مخ دي

اصف دراني د اسلام‌اباد او کابل ترمنځ روان کړکېچ ته په اشاره د پنجشنبې په ورځ، د غبرګولي ۷مه پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي، چې په افغانستان کې د ترهګرۍ او په ځانګړي ډول د ټي‌ټي‌پي د مخ پر زیاتېدونکو ګواښونو په اړه د اسلام‌اباد اندېښنې پرځای دي، خو د پاکستان له‌خوا پر افغانستان د هوايي بریدونو په اړه د طالبانو اندېښنې هم باید له پامه ونه غورځول شي.

نوموړي زیاته کړې، چې پاکستان او افغانستان د جغرافيې، سوداګرۍ او نورو لارو څخه له یو او بل سره تړلي دي او پرله پسې نښتې به یوازې وسله‌والي ډلې پیاوړې کړي، چې له امله یې بې‌باورې ژوره کړي او سیمه به د ناارامۍ ښکار کړي.

نوموړي د ایران، اسراییل او امرکیا د وروستیو نښتو په تړاړ د اسلام‌اباد او کابل د ګډ دریځ پر نشتوالي خواشیني ښودلې او ټینګار یې کړی چې پاکستان او افغانستان باید په سیمه کې د سولې او ثبات لپاره ګډ غږ درلودلی وای.

اصف دراني په ټینګار سره ویلي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د روانې شخړې حل په ډیپلوماټیکو خبرو، د استخباراتي معلوماتو په شریکولو، سرحدي همغږۍ، اقتصادي راکړه ورکړه او د ترهګرۍ ضد ګډ کار کې نغښتي ده.

همدارنګه نوموړي زیاته کړې، چې د شخړې د حل لپاره دې، اسلام‌اباد پر طالبانو د فشار راوړلو پرځای د همکارۍ لاره غوره کړي او ټینګار یې کړی، چې باثباته افغانستان د پاکستان په ګټه دی.

د افغان خبریال سیدقاسم هاشمي کورنۍ ویلي، چې نوموړی نن د پنجشنبې په ورځ، د ایبټ‌اباد او اسلام‌اباد پر لویه لاره د پاکستاني پولیسو له لوري نیول شوی او نامعلوم ځای ته لېږدول شوی.

د نوموړي کورنۍ ویلي، چې اوس له هاشمي سره هېڅ ټیلیفوني اړیکه نه لري.

پر همدغه مهال د رسنیو د ملاتړ سازمان امسو د‌پاکستاني پولیسو له لوري د سیدقاسم هاشمي پر نیول کېدو ژوره خواشیني ښودلې او د پاکستان له حکومت څخه یې غوښتنه کړې، چې د ښاغلي هاشمي د روغتیا او امنیت ډاډ ورکړي او نوموړړی په سملاسي توګه خوشې کړي.

امسو ویلي، چې د سیدقاسم هاشمي د بندي کېدو د ځای او د هغه د نیول کېدو د علتونو پټ ساتل د قانون خلاف عمل دی.

یاد سازمان پر نړۍوالو بنسټونو، په ځانګړې توګه د ملګرو ملتونو د کډوالو پر عالي کمېشنرۍ او د خبریالانو د خوندیتوب پر نړۍوالو سازمانونو غږ کړی، چې په پاکستان کې د مېشتو افغان خبریالانو او رسنیزو فعالانو د جدي امنیتي ګواښونو مخنیوي ته پاملرنه وکړي او د هغوی د خوندیتوب لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

د ښار اوسېدونکي وایي، ګرمې هوا او د طالبانو د امربالمعروف ادارې سخت څار او محدودیتونه د دې لامل شوي چې ډېری خلک او په ځانګړي ډول ځوانان مېلو او پارکونو ته له تګ څخه ډډه وکړي.

د کندهار یو اوسېدونکی عبدالواسع وایي، چې د تېرو کلونو پرتله سږکال د اختر فضا بې‌خونده شوې ده. هغه وویل: «پخوا به د اختر په دویمه او درېیمه ورځ پارکونه دومره ډک وو، چې پښه به نه اېښودل کېده؛ خو اوس خلک زړه نه ښه کوي چې ووځي، نه لوبې شته، نه خوشحالي، نه هغه ازادي، هر ځای امربالمعروف والا درته ولاړ وي».

د ښار یو بل ځوان صدیق‌الله هم ورته نظر لري او وایي، د امربالمعروف د محتسبینو دوامداره حضور او د ځینو دودیزو لوبو بندیزونو د خلکو ذهني فضا اغېزمنه کړې ده. هغه وايي: «کله چې ځوانان ویني هره شېبه څوک درته وايي دا مه کوه، موسیقي مه اوره، هګۍ مه جنګوه؛ نو طبیعي ده چې خلک مېلو ته زړه نه ښه کوي، لا سپکې هم وایي، چې ږېره مو ولې وهلې ده، ورښتان مو ولې د انګرېزانو په شان جوړ کړي دي؛ نو داسې حالت مایوسه کوونکی وي».

په کندهار کې د اختر پرمهال د هګیو جنګول، دودیزې لوبې او د کورنیو تفریح هغه دودونه وو چې کلونه یې دوام درلود؛ خو اوس د طالبانو د امربالمعروف له‌خوا ځینې دغه دودونه نامناسب بلل شوي او محدود شوي دي.

په وروستیو کلونو کې د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت محتسبینو په عامه ځایونو، پارکونو او بازارونو کې خپل حضور پراخ کړی دی. د خلکو په خبره؛ د دوی سخت چلند او دوامداره سپارښتنې د دې لامل شوې، چې د تفریح عامه فضا محدوده شي.

یوشمېر ځوانان وایي، په پارکونو کې د ګرځېدو، تصویر اخیستلو او ان له ملګرو سره د ناستې پرمهال هم له پوښتنو او محدودیتونو سره مخ کېږي. عینومېنې ښارګوټی، د ښار مشهور پارکونه، د ارغنداب سیمې، د شاولي کوټ ولسوالۍ د دهلې اوبو بند، تفریحي باغونه او د ښار شاوخوا مېله‌ځایونه به د زرګونه خلکو کوربه وو.

سره له دې چې خلک د طالبانو د امربالمعروف محدودیتونه د اختر د پیکه‌والي بنسټیز لامل بولي؛ خو اقتصادي ستونزې او ګرمه هوا هم مهم لاملونه ګڼل کېږي. خو بیا هم ډېری ځوانان ټینګار کوي، که فضا ازاده او د خوښۍ دودیزو مراسمو ته اجازه ورکړل شي؛ نو خلک به بېرته پارکونو او مېلو ته راوګرځي.

هلمند چې د افغانستان یو له کرنیزو ولایتونو څخه دی، په دغه ولایت کې د پنبې له کر وروسته د‌ پروسس په فابریکو د غوړیو او صابون په ګډون نور توکي هم له یادې پنبې څخه تولیدېږي.

په هلمند کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال عطامحمد اخلاقي وايي:« هلمند د پنبه و ۵۰ فابریکي لري. په دې فابریکو کې ټولټال ۵ سوه زره ټنه غوړي تولیديږي».

په یادو فاریکو کې هر کال شاوخوا اته ټنه صابون هم تولیدېږي.

هلمند وايي، په هلمند کې تولیدیدونکي غوړي او صابون د نورو غوړیو او صابونونو په پرتله لوړ کیفیت لري او د یاد ولایت ګڼ اوسېدونکي له همدي هلمندي تولیداتو څخه استفاده کوي.

د معلوماتو له‌مخې، هلمند کې هر کال پر زرګونه جریبه ځمکه دانه لرونکي پنبه کرل کېږي او د یادې پنبې ډېره برخه، پاکستان، هند او بنلګه دېش ته هم صادرېږي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د معلوماتو له مخې؛ دغه مثبتې بېلګې له ننګرهار، هلمند، کندهار او زابل ولایتونو ترلاسه شوې دي. تر ټولو ډېرې بېلګې په ننګرهار ولایت کې ثبت شوې دي، چې درې یې د جلال‌اباد ښار او پاتې یې د بټي‌کوټ او بهسودو ولسوالیو پورې تړاو لري.

همداراز هلمند ولایت کې د نهرالسراج او لښکرګاه ولسوالیو څخه درې مثبتې نمونې ترلاسه شوې دي. په کندهار ښار کې دوه او د زابل ولایت په قلات ولسوالۍ کې یوه مثبته بېلګه هم ثبت شوې ده.

د راپور له مخې؛ دغه نمونې د روان ۲۰۲۶کال د اپرېل میاشتې د ۲۵مې او ۲۷مې ترمنځ راټولې شوې دي.
په افغانستان او پاکستان کې د پولیو ویروس ګواښ
راپور زیاتوي، چې په ۲۰۲۵کال کې ټولټال ۷۴۵ د پولیو ویروس مثبتې چاپېریالي بېلګې ثبت شوې وې، چې له ډلې یې ۹۴ په افغانستان او ۶۵۱ په پاکستان کې موندل شوې وې. همداراز، په ۲۰۲۶کال کې تر دې مهاله ۱۱۵ مثبتې چاپېریالي نمونې ثبت شوې دي، چې ۳۴ یې په افغانستان او ۸۱ یې په پاکستان پورې تړاو لري.
کارپوهان وایي، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د خلکو پراخ تګ‌راتګ، د واکسیناسیون نیمګړتیاوې او ناامني هغه عوامل دي، چې د پولیو ویروس د بشپړ له‌منځه تلو مخه نیسي.

د یادونې وړ ده، چې د روان ۲۰۲۶کال له پیل راهیسې په افغانستان کې د پولیو کې څلور او په پاکستان کې درې پېښې ثبت شوې دي. د روغتیا نړۍوال سازمان په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې وروستۍ پېښه د هلمند ولایت په موسی کلا ولسوالۍ کې ثبت شوې او په ماشوم کې یې د ناروغۍ نښې د ۲۰۲۶کال د اپرېل په ۲مه څرګندې شوې وې.