ملګري ملتونه: په ۲۰۲۵ کال کې په هرو ۱۴ دقیقو کې یو ملکي وګړی وژل شوی

دغه بنسټ په خپل تازه راپور کې ویلي چې جګړې، اقلیمي بدلون او اقتصادي ستونزې د خوړو نړیوال بحران لا پسې ژور کړی او په ځانګړي ډول یې د افریقا له سوډان څخه تر منځني ختیځ پورې کورنۍ له سختو بشري ستونزو سره مخ کړې دي.

سیف د چلډرن زیاتوي چې یوازې په تېرو کلونو کې یې له ۳۵ میلیونو زیات ماشومانو ته د خوړو د خوندیتوب اړوند بېلابېلې مرستې رسولې دي، خو د مرستو په برخه کې کمښت د میلیونونو ماشومانو ژوند له خطر سره مخ کړی دی.

په راپور کې راغلي چې نږدې ۷۸۳ میلیونه خلک نه پوهېږي چې راتلونکی خواړه به له کومه کوي او له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو کې د مړینې له هر پنځم مورد څخه یو د شدیدې خوارځواکۍ له امله رامنځته کېږي.

دغه سازمان ټینګار کړی چې د خوړو بحران درې اساسي عوامل لري؛ جګړې، اقلیمي بدلونونه او اقتصادي فشارونه، چې په ګډه د نړۍ د خوړو سیسټمونه تر سخت فشار لاندې راولي.

په راپور کې همدارنګه ویل شوي چې د دوی د پروګرامونو له لارې سلګونه زره امیندوارو او شیدې ورکوونکو ښځو ته د تغذیې مشورې ورکړل شوي، د ماشومانو د خوارځواکۍ درملنه شوې او میلیونونو کورنیو ته د نقدي مرستو او روزنیزو پروګرامونو له لارې ملاتړ برابر شوی دی.

سیف د چلډرن ټینګار کړی چې د خوړو نړیوال بحران د بېوزلۍ د دورې دوام ته لاره هواروي، خو د کافي خوړو او تغذیې په برابرېدو سره کورنۍ کولای شي له دې دورې ووځي او د خپلو ماشومانو لپاره ښه راتلونکی جوړ کړي.

په ملګرو ملتونو کې د اسراییل سفیر ډني ډانون د پنجشنبې په ورځ ویلي، د ملګرو ملتونو له اوسني سرمنشي سره د اسرابیل اړیکې نورې دوام نه کوي. هغه په یوې ویډیویي وینا کې چې پر اېکس خپره شوې، ویلي: «له دغه سرمنشي سره زموږ کار پای ته رسېدلی دی».

په ملګرو ملتونو کې د اسراییل استازولۍ ویلي، له دې پرېکړې وروسته به د انتونیو ګوترش د ماموریت تر پای، یعنې د ۲۰۲۶ کال د ډسمبر تر ۳۱مې، د ملګرو ملتونو د سرمنشي له دفتر سره اړیکې ځنډول شوې وي.

ډني ډانون د اسراییل د احتمالي شاملېدو په اړه ویلي چې پر اسراییل د جنسي تاوتریخوالي د جګړه‌ییزې وسلې په توګه د کارولو تور «رسوایي» ده. هغه د ملګرو ملتونو سرمنشي تورن کړی چې د حماس او اسراییل ترمنځ برابري رامنځته کوي.

هغه همداراز د ملګرو ملتونو هغه راپور ته اشاره کړې چې د جګړو پر مهال د جنسي تاوتریخوالي په اړه چمتو شوی، خو لا تر اوسه نه دی خپور شوی او د اړوندو هېوادونو له لوري ارزول کېږي.

د ملګرو ملتونو په یوه کلني راپور کې تېر اګست خبرداری ورکړل شوی و چې ښايي اسراییل د هغو لورو په نوملړ کې شامل شي چې په وسله‌والو شخړو کې د جنسي تاوتریخوالي په ترسره کولو شکمن یا مسوول بلل کېږي. په دغه نوملړ کې د حماس نوم هم شامل دی.

ملګرو ملتونو مخکې ویلي وو چې د فلسطیني بندیانو پر وړاندې د اسراییلي امنیتي ځواکونو له خوا د جنسي تاوتریخوالي «باور وړ راپورونه» موجود دي، خو د دې سازمان پلټونکو ته زندانونو او نورو توقیف ځایونو ته د لاسرسي اجازه نه ده ورکړل شوې.

ډني ډانون ویلي، اسراییل د ملګرو ملتونو استازي وربللي وو څو دغه تورونه وڅېړي، خو د هغه په وینا هغوی اسراییل ته د ورتګ پر ځای د اسراییل ضد دریځ ته دوام ورکړی دی.

د اسراییل او ملګرو ملتونو اړیکې له اوږدې مودې راهیسې ترینګلې پاتې شوې دي، خو د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر له اوومې، په غزه کې د جګړې له پیل وروسته، دغه اړیکې لا پسې خرابې شوې دي.

اسراییلي چارواکو د غزې جګړې په تړاو د ملګرو ملتونو د انتقادي دریځونو له امله پر انتونیو ګوترش او د دې سازمان پر نورو چارواکو سختې نیوکې کړې دي. اسرائیل په ۲۰۲۴ کال کې انتونیو ګوترش «نامطلوب شخص» هم اعلان کړی و.

دغه نښتې، چې په وروستیو میاشتو کې تر ټولو خونړۍ بلل کېږي، د ګواویاره ولایت په ځنګلونو کې د بارانکو کولوراډو کلي ته نږدې شوې دي.

کولمبیا د دفاع وزیر پیدرو سانچېز په ټولنیزو رسنیو کې د جګړو پخلی کړی او پوځ هم دا تایید کړې، خو د دواړو ډلو د وژل شویو وسله والو د شمېر په اړه جزییات نه دي ورکړي. سانچېز ویلي، سیمې ته ځواکونه استول شوي څو د ملکي وګړو ساتنه وکړي.

دا جګړې د کولمبیا د انقلابي وسله‌والو ځواکونو د بېلې شوې ډلې، چې مشري یې نېستور ګرېګوریو ویرا مشهور په «ایوان مورډیسکو» کوي او بلې ډلې، چې مشري یې الکساندر دیاز مېندوزا مشهور په «کالارکا کوردوبا» کوي، ترمنځ شوې دي.

بوتنګا ویلي، په داسې حال کې چې اروپايي ټولنه د بشري حقونو او دیموکراتیکو اصولو خبره کوي، د طالبانو هرکلی د دغو ارزښتونو خلاف اقدام ګڼل کېږي.

هغه خبرداری ورکړی، چې طالبانو ته د افغان کډوالو سپارل «د انسانانو له ژوند سره لوبې» دي او دا چاره کولای شي د ګڼو افغانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړي.

د اروپا د پارلمان دغه غړي ټینګار کړی چې افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو حقونه، لا هم د نړیوالې اندېښنې وړ دي او اروپايي هېوادونه باید په دې برخه کې له احتیاطه څخه کار واخلي.

د نوموړي څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي چې په وروستیو کې د طالبانو له استازو سره د ځینو اروپايي چارواکو اړیکو او لیدنو کتنو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

بسنټ په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې عمان باید په دې پوه شي چې د امریکا حکومت به د هُرمز تنګي لپاره د محصول ټولولو د نظام د پلي کولو هېڅ ډول هڅه ونه زغمي.

هغه ویلي: «د امریکا د خزانې وزارت به په تهاجمي ډول هر هغه شخص یا بنسټ هدف وګرځوي چې په مستقیم یا غیر مستقیم ډول د هرمز تنګي د محصول په راټولولو کې مرسته کوي، او هر شریک چې دې کار ته لېواله وي، هغه به هم مجازات شي.»

د امریکا د خزانې وزیر زیاته کړې چې ټول هېوادونه باید د ایران هغه هڅې په کلکه رد کړي چې د نړیوالې سوداګرۍ ازاد بهیر ګډوډوي.

بسنت ویلي: «د تهران له لوري د سیمې او نړۍ د وېرولو دوره پای ته رسېدلې ده.»

د هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي چې د نړیوالې انرژۍ او سوداګرۍ د لېږد یوه ستره برخه ترې تېرېږي. د دې سیمې په اړه هر ډول ترینګلتیا د نړیوالو بازارونو او د انرژۍ پر بیو مستقیم اغېز لرلی شي.