د روغتیا نړۍوال سازمان: کانګو کې د ایبولا ۹۰۶ مشکوکې پېښې او ۲۲۳ مړینې ثبت شوې

د رومانیا د بېړنیو حالاتو د رسېدو ادارې ویلي چې پر یوه ودان د ډرون لګېدو له امله اورلګېدنه رامنځته شوې او لږ تر لږه دوه تنه ټپیان شوي دي. د دغې ادارې په وینا، له پېښې او اورلګېدنې وروسته شاوخوا ۷۰ کسان له یادې ودانۍ څخه په خوندي ډول ایستل شوي دي.

له یادې پېښې وروسته د ناټو ویاندې الیسون هارت ویلي، د دغه سازمان عمومي منشي مارک روټه د بې‌پيلوټه الوتکې له لګېدو وروسته د رومانیا له چارواکو سره د دغې پېښې په اړه خبرې اترې کړې دي. د چارواکو په وینا، دغه پېښه نن د جمعې په ورځ د غبرګولي په ۸مه، د اوکراین او مالدووا سره د رومانیا د ختیځېې پولې په اوږدو کې په ګالاتي ښار کې رامنځته شوې ده. د روسیې چارواکو تر اوسه پورې په رسمي ډول په‌دې اړه څه نه دي ویلي.

په ورته مهال د رومانیا ولسمشر نیکوشور دان د دغې پېښې په غبرګون کې د دغه هېواد د دفاع د عالي شورا بېړنۍ غونډه وربللې او د دغه ډرون لګېدل یې د اوکراین او روسیې د جګړې له پیل راهیسې تر ټولو جدي پېښه بللې ده.

د راپور له مخې؛ سي‌اېن‌اېن د ایران په ۱۸ د ځمکې لاندې توغندیزو اډو کې ۶۹ تونلونه ارزولي دي. انځورونه ښيي، چې د اوربند له پیل راهیسې لږترلږه ۵۰ تړل شوې دروازې بېرته پرانیستل شوې دي او ګڼې نورې دروازې هم د رغېدو په حال کې دي.

سي‌اېن‌اېن د ایران په لوېدیځ کې یوې بېلګې ته په اشارې لیکلي، چې د کرمان‌شاه په باختران سیمه کې د ځمکې لاندې تاسیسات څو اوونۍ وړاندې تر برید لاندې راغلي وو او د هغو ټولې څلور دروازې ویجاړې شوې وې. خو تازه انځورونه ښيي، چې اوس دوه دروازې په بشپړه توګه بېرته خلاصې شوې ښکاري او هغه سړکونه هم رغول شوي چې د توغندیو د لېږد لپاره کارېږي.

د راپور له مخې؛ ایران د دغه اډې د دوو نورو دروازو د پاکولو چارې هم روانې کړې دي او د هغو لسګونه کندو د بیا رغولو هڅه کوي، چې د امریکايي مهماتو د لګېدو له امله رامنځته شوې وې.

سي‌اېن‌اېن ویلي، د رامنځته شویو کندو پراخوالی ښيي چې یوازې د دوو تونلونو د بندولو لپاره ډېر دروند پوځي ځواک کارول شوی و؛ خو ایران اوس د دغه لارو د بېرته پرانیستلو لپاره تر ډېره د بار وړونکو موټرو او بلدوزرونو کار اخلي.

د یاد مرکز د ۱۵۶ مخونو اروزنه ښيي: «د سیمې هېوادونه او هغه ځواکونه چې ستراتیژیکې ګټې لري، خپلې اټومي وسلې زیاتوي. هغه هېوادونه چې اټومي وسلې نه‌لري، هم هڅه کوي د لرې واټن دودیزو بریدونو وړتیاوې پراخې کړي. دغه دواړه بهیرونه ستراتیژیک ثبات له ګواښ سره مخ کوي».

د نړۍوالو ستراتېژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ په لندن کې یو څېړنیز مرکز دی، چې د امنیتي او دفاعي چارو په اړه څېړنې او شننې وړاندې کوي. دغه راپور د سنګاپور د «شانګریلا ډیالوګ» غونډې تر جوړېدو مخکې خپور شوی.
دغه غونډه د اسیا تر ټولو لویه کلنۍ دفاعي ناسته ګڼل کېږي او د یاد بنسټ په کوربه‌توب ترسره کېږي. په دغه نارسمي غونډه کې د دفاع وزیران، پوځي قوماندانان، استخباراتي مشران، ډیپلوماتان، شنونکي او د وسلو د صنعت استازي ګډون کوي؛ څو د امنیتي ستونزو په اړه بحث وکړي.

د رویټرز د راپور له مخې؛ تمه کېږي چې «د ایران جګړه، د تایوان شخړه او په سیمه کې د امریکا د ژمنو پر عملي کېدو شکونه» به د یادې غونډې اصلي موضوعات وي. د امریکا دفاع وزیر پېټ هېګسېت به په دغه غونډه کې ګډون وکړي؛ خو د چین د دفاع وزیر دونګ جون ګډون لاتراوسه نه‌دی تایید شوی.

چین تایوان د خپلې خاورې برخه ګڼي او څو ځلې یې ګواښ کړی، که اړتیا وي دغه ټاپو به په زور له چین سره یوځای کړي. (د غويي په ۲۴مه) د چین ولسمشر شي جېن پېنګ د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره په بیجېنګ کې د لیدنې پرمهال خبرداری ورکړ، که د تایوان مسله په سمه توګه اداره نه‌شي؛ نو د بیجېنګ او واشنګټن اړیکې ښايي «ډېر خطرناک» پړاو ته ورسېږي او ان د شخړې یا جګړې لامل شي.

هغه ټینګار وکړ، چې تایوان د بیجېنګ او واشنګټن ترمنځ په اړیکو کې تر ټولو مهمه موضوع ده. رویټرز لیکلي، چې د شي جېن پېنګ او ټرمپ لیدنې په تایوان کې دغه اندېښنې زیاتې کړې، چې امریکا به د یاد ټاپو د دفاع لپاره څومره پر خپلو ژمنو ولاړه پاتې شي.

د بشپړې جګړې د رامنځته کېدو احتمال

د نړۍوالو ستراتیژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ په راپور کې راغلي، چې د تایوان پر سر د امریکا او چین هر ډول پوځي شخړه ښايي په پراخ کړکېچ او ان په اټومي جګړې بدله شي. د راپور له مخې؛ که دغه احتمالي جګړه رامنځته شي، نو د دواړه خواوو موخې به سره توپیر ولري؛ چین به هڅه وکړي چې امریکا او د هغې متحدین له سیمې لرې وساتي، خو واشنګټن به د تایوان د دفاعي ځواک او د هغې د «مقاومت او پایښت» پر پیاوړتیا تمرکز وکړي.

دغه څېړنیز بنسټ ټینګار کړی، ډېر لږ شواهد شته چې وښيي امریکا او چین د جګړې د اصولو او د کړکېچ پراخېدو د مخنیوي پر لارو چارو سره هوکړې ته رسېدلي دي. د دغه مرکز په وینا؛ د دواړه خواوو د قوماندې، کنټرول، مخابراتو، استخباراتو، څارنې او کشفي سیسټمونو په نښه کېدل کولای شي د جګړې د پراخېدو ګواښ نور هم زیات کړي.

د روغتیا نړۍوال سازمان تر دې وړاندې اعلان کړی و، چې د کانګو په دیموکراتیک جمهوریت او یوګانډا کې د اېبولا د «بونډي‌بوګیو» نادرې بڼې خپرېدل نړۍوال روغتیايي بېړنی حالت ګڼل کېږي.

د تازه معلوماتو له مخې؛ په کانګو کې د اېبولا ۱۰۷۷ مشکوکې پېښې او ۲۴۶ مړینې ثبت شوې دي. همداراز په یوګانډا کې د تایید شویو ناروغانو شمېر له اوو تر اتو لوړ شوی دی.

د افریقا د ناروغیو د کنټرول او مخنیوي مرکز مشر ژان کاسیه په یوې انلاین خبري غونډه کې ویلي، چې ځینو مرستندویانو وروسته خپل دریځ بدل کړی؛ خو د هغه هېوادونو یا بنسټونو نومونه یې نه‌دي په ډاګه کړي.

روغتیايي چارواکي خبرداری ورکوي، چې د مرستو کمښت ښايي د اېبولا ناروغۍ د کنټرول هڅې له جدي ستونزو سره مخ کړي؛ په ځانګړي ډول داسې مهال چې د ناروغۍ د خپرېدو اندېښنې مخ په زیاتېدو دي.

د راپور له مخې، طالبانو له اروپايي چارواکو سره په خبرو کې وړاندیز کړی چې که اروپايي هېوادونه د دوی استازي ومني، نو دوی به د افغان کډوالو د ایستلو او بېرته لېږلو په بهیر کې همکاري وکړي.

دغه رسنۍ ویلي چې بروکسل کې د راتلونکې غونډې پر مهال به د اروپايي هېوادونو له لوري د نورو طالب ډېپلوماټانو منل، د طالبانو له مهمو غوښتنو څخه وي.

یو شمېر افغان ډېپلوماټانو «ان ډي آر» ته ویلي، هغه هېوادونه چې غواړي طالبان د افغان کډوالو په بېرته ستنولو کې ورسره همکاري وکړي، باید د جرمني په څېر لږ تر لږه د طالبانو یو استازی د افغانستان په سفارت کې ومني.

خو د طالبانو منتقدینو خبرداری ورکړی چې طالبان ښايي له دې لارې په اروپا کې د افغانستان د سفارتونو او ډېپلوماټیکو استازولیو کنټرول ترلاسه کړي.

دا په داسې حال کې ده چې په اروپا کې د افغانستان ډېری سفارتونه لا هم د هغو ډېپلوماټانو له خوا اداره کېږي چې د ۲۰۲۱کال د اګست میاشتې تر تحولاتو وړاندې د پخواني حکومت له لوري ټاکل شوي وو.

په اروپا کې طالبانو تر اوسه یوازې جرمني او ناروې ته خپل استازي لېږلي دي.

د راپور له مخې، له تېر کال راهیسې د طالبانو دوه قونسلي کارکوونکي د برلین په سفارت او د بن په قونسلګرۍ کې حضور لري، څو د جرمني چارواکو په وینا، د افغان کډوالو د ایستلو بهیر اسانه کړي.

خو «ان ډي ار» ویلي چې دغو دوو طالب استازو په عملي ډول د دغو مرکزونو اداره په لاس کې اخیستې، که څه هم د جرمني حکومت تر اوسه دا موضوع په رسمي ډول نه ده منلې.

په ورته وخت کې، د ناروې په پلازمېنه اسلو کې هم له ۲۰۲۵کال راهیسې د طالبانو یو استازی په رسمي ډول د افغانستان د ډېپلوماټیک ماموریت مسؤلیت پر غاړه لري.