د افریقا د ناروغیو د کنټرول او مخنیوي مرکز: د اېبولا لپاره د ژمنه شویو مرستو کچه ټیټه شوې

د راپور له مخې، طالبانو له اروپايي چارواکو سره په خبرو کې وړاندیز کړی چې که اروپايي هېوادونه د دوی استازي ومني، نو دوی به د افغان کډوالو د ایستلو او بېرته لېږلو په بهیر کې همکاري وکړي.

دغه رسنۍ ویلي چې بروکسل کې د راتلونکې غونډې پر مهال به د اروپايي هېوادونو له لوري د نورو طالب ډېپلوماټانو منل، د طالبانو له مهمو غوښتنو څخه وي.

یو شمېر افغان ډېپلوماټانو «ان ډي آر» ته ویلي، هغه هېوادونه چې غواړي طالبان د افغان کډوالو په بېرته ستنولو کې ورسره همکاري وکړي، باید د جرمني په څېر لږ تر لږه د طالبانو یو استازی د افغانستان په سفارت کې ومني.

خو د طالبانو منتقدینو خبرداری ورکړی چې طالبان ښايي له دې لارې په اروپا کې د افغانستان د سفارتونو او ډېپلوماټیکو استازولیو کنټرول ترلاسه کړي.

دا په داسې حال کې ده چې په اروپا کې د افغانستان ډېری سفارتونه لا هم د هغو ډېپلوماټانو له خوا اداره کېږي چې د ۲۰۲۱کال د اګست میاشتې تر تحولاتو وړاندې د پخواني حکومت له لوري ټاکل شوي وو.

په اروپا کې طالبانو تر اوسه یوازې جرمني او ناروې ته خپل استازي لېږلي دي.

د راپور له مخې، له تېر کال راهیسې د طالبانو دوه قونسلي کارکوونکي د برلین په سفارت او د بن په قونسلګرۍ کې حضور لري، څو د جرمني چارواکو په وینا، د افغان کډوالو د ایستلو بهیر اسانه کړي.

خو «ان ډي ار» ویلي چې دغو دوو طالب استازو په عملي ډول د دغو مرکزونو اداره په لاس کې اخیستې، که څه هم د جرمني حکومت تر اوسه دا موضوع په رسمي ډول نه ده منلې.

په ورته وخت کې، د ناروې په پلازمېنه اسلو کې هم له ۲۰۲۵کال راهیسې د طالبانو یو استازی په رسمي ډول د افغانستان د ډېپلوماټیک ماموریت مسؤلیت پر غاړه لري.

دغه څرګندونې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په هغې غونډه کې وشوې چې اوکراین د روسیې د وروستیو پراخو توغندیزو او ډرون بریدونو په غبرګون کې غوښتې وه.

د رویټرز د راپور له مخې، امریکا په دې غونډه کې د روسیې پر ضد غیرمعمولي توند دریځ خپل کړ او د ملګرو ملتونو لپاره د امریکا مرستیالې استازې ټامي بروس د «اورېشنیک» بالستیک توغندي کارول «خطرناک، وحشیانه او د جګړې جدي پراختیا» وبلله.

هغې وویل: «موږ روسیې ته خبرداری ورکوو چې پر کییف د تش په نوم سیستماتیکو بریدونو له ترسره کولو ډډه وکړي، ځکه دا کار به د ملکي تلفاتو د زیاتېدو او د سولې د هڅو د زیانمنېدو لامل شي.»

راپور وایي، روسیې د یکشنبې په ورځ پر کییف او شاوخوا سیمو سلګونه ډرونونه او توغندي توغولي وو، چې لږ تر لږه دوه ملکي وګړي پکې وژل شوي او شاوخوا سل نور ټپیان شوي دي.

روسیې ویلي، دغه بریدونه یې د اوکراین له‌خوا د دونېڅک په یوه محصل‌لیلیه د برید په غبرګون کې ترسره کړي دي.

بلخوا، د ملګرو ملتونو مرستیال سرمنشي خالد خیاري ویلي چې ملګري ملتونه د روسیې له‌خوا پر کییف د دوامدارو او سیستماتیکو بریدونو له ګواښ څخه «ژوره اندېښنه» لري.

د روسیې استازي واسیلي نبنزیا بیا ټینګار کړی چې د مسکو بریدونه د اوکراین پوځي او استخباراتي مرکزونه په نښه کوي او خبرداری یې ورکړی چې روسیه به د «پریکړه‌نیونې مرکزونو او قومندې پوستو» پر ضد نور بریدونه هم وکړي.

هغه زیاته کړې: «څرنګه چې دغه تاسیسات د کییف په بېلابېلو برخو کې موقعیت لري، موږ بهرنیو وګړو، د ډیپلوماتیکو ماموریتونو او نړیوالو ادارو کارکوونکو ته خبرداری ورکړی چې ژر تر ژره ښار پرېږدي.»

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، دغه امریکایي چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط ویلي چې بوشهر ته نږدې هېڅ امریکایي الوتکه نه ده ویشتل شوې.

تر دې وړاندې د ایران دولتي ټلوېزیون د جمعې په سهار راپور ورکړی و چې د بوشهر ولایت د «جم» ولسوالۍ په سیمه کې یوه امریکایي الوتکه له منځه وړل شوې ده.

د ایران رسنیو دغه ادعا د ایراني دولتي چارواکي مسعود تنګستاني له قوله خپره کړې، خو تر اوسه د دې ادعا په اړه نور جزیات یا خپلواک تایید نه دی وړاندې شوی.

اوچا په خپل تازه راپور کې ویلي چې د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت په ختیځو ولایتونو کې د ایبولا ناروغي مخ په پراخېدو ده او تر اوسه له زرو زیات شکمن موارد، ۱۲۱ تایید شوې پېښې او لږ تر لږه ۱۷ مړینې ثبت شوې دي، چې شپږ روغتیايي کارکوونکي هم پکې شامل دي.

ادارې خبرداری ورکړی چې د تګ راتګ محدودیتونه او د پولو تړل کېدل د روغتیايي ټیمونو د فعالیت او د مرستو د رسولو بهیر له ستونزو سره مخ کړی دی.

په اوکراین کې اوچا ویلي چې په وروستیو ورځو کې پر مرستندویه کارکوونکو او بشري تاسیساتو بریدونه زیات شوي دي. د راپور له مخې، د خوراک نړیوال پروګرام یوه ګودام د توغندي په برید کې زیانمن شوی، چې د ۱۳۰ زره کسانو لپاره د ۱،۴ میلیون ډالرو په ارزښت مرستې پکې ساتل کېدې.

اوچا زیاته کړې چې یوازې په تېرو درېیو ورځو کې په اوکراین کې له ۲۴۰ زیات ملکي وګړي وژل شوي یا ټپیان شوي، چې ماشومان هم پکې شامل دي.

د هایتي په اړه راپور کې ویل شوي چې د وسله‌والو ډلو تاوتریخوالي نږدې ۱،۵ میلیون کسان بې‌ځایه کړي دي. د نړیوال کډوالۍ سازمان د معلوماتو له مخې، یوازې د روان کال له ډسمبر راهیسې تر ۹۵ زره زیات کسان نوي بې‌ځایه شوي دي.

اوچا ویلي، ډېری بې‌ځایه شوي کسان یا له خپلو خپلوانو سره اوسېږي او یا هم په سختو او نامناسبو شرایطو کې ژوند کوي، او خوراک، سرپناه، روغتیايي خدمات او پاکې اوبه یې تر ټولو عاجلې اړتیاوې دي.

په لبنان کې هم اوچا د روانو جګړو او د اسراییلي ځواکونو د نوو خبرداریو له امله د سلګونه زره کسانو د بې‌ځایه کېدو خبر ورکړی دی.

د راپور له مخې، یوازې د مې په ۲۶مه لږ تر لږه ۳۱ کسان وژل شوي او ۴۰ نور ټپیان شوي، چې ښځې او ماشومان هم پکې شامل دي. اوچا ویلي چې د جګړې له پیل راهیسې تر اوسه په لبنان کې د وژل شویو شمېر ۳۲۶۹ او د ټپیانو شمېر ۹۸۴۰ ته رسېدلی دی.

اوچا ټینګار کړی چې سره له امنیتي او لوژستیکي ستونزو، ملګري ملتونه او مرستندویه ادارې لا هم د ژوند ژغورنې مرستو ته دوام ورکوي، خو د بشري اړتیاوو د زیاتېدو له امله د نړیوال ملاتړ پراخېدو ته جدي اړتیا شته.

دې ادارې د «د حیض د حفظ‌الصحې نړیوالې ورځې» په مناسبت په یوه ایکس‌پوسټ کې ویلي، ګڼې نجونې د حیض پر مهال ښوونځي پرېږدي یا له اساسي حفظ‌الصحې وسایلو بې‌برخې پاتې کېږي او دا وضعیت «طبیعي نه، بلکې د نابرابرۍ پایله» ده.

په افغانستان کې هم د ملګرو ملتونو اړوند ادارو مخکې ویلي وو چې د حیض په اړه ناسم باورونه، د پوهاوي کمښت او د حفظ‌الصحې د اسانتیاوو نشتوالی د نجونو پر زده‌کړو او رواني وضعیت منفي اغېز کوي.

د یونیسف د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې شاوخوا ۳۰ سلنه نجونې د حیض پر مهال ښوونځي له تولنیز ژوند او پرمختګ پاتې کیږي او د حیض په اړه ټولنیز شرم او ناسم دودونه هم د نجونو د زده‌کړو پر دوام اغېز کوي.

همدارنګه د ملګرو ملتونو د نفوس صندوق ویلي چې په افغانستان کې ګڼې نجونې د حیض اړوند کافي معلوماتو او اساسي وسایلو ته لاسرسی نه لري او د ښوونځیو محدودیتونو د دوی د روغتیايي پوهاوي فرصتونه هم کم کړي دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې ټینګار کړی چې باید د نړۍ ټولې ښځې او نجونې د حیض اړوند روغتیا، حفظ‌الصحې او انساني وقار ته برابر لاسرسی ولري او حکومتونه او مرستندویه بنسټونه باید په دې برخه کې عملي اقدامات زیات کړي.