د اسیا دفاعي فورم کې د چین نهحاضري د بحث موضوع ګرځېدلې
د اسیا د امنیتي او دفاعي چارو په مهم نړیوال فورم «شینګري-لا ډیالوګ» کې سږ کال د چین د نهحاضرۍ له امله ګډونوالو تر ټولو مهمه پوښتنه دا وه: «چین چېرته دی؟»
د رویټرز د راپور له مخې، د چین د دفاع وزیر ډونګ جون دویم پرلهپسې کال لپاره د سینګاپور دغه مهم امنیتي غونډه کې ګډون ندی کړی، چې له امله یې د امریکا، اسټرالیا، فرانسې، بریتانیا، جاپان او نورو هېوادونو له دفاعي چارواکو سره د مخامخ خبرو فرصت هم له منځه تللی دی.
د چین په ځای بیجینګ دغه فورم ته د خلکو د آزادۍ پوځ (PLA) له «کارپوهانو او څېړونکو» څخه جوړ یو ټیټې کچې پلاوی استولی، چې دا د پخوا په پرتله کمزوری استازیتوب بلل کېږي.
په دې کلونو کې د چین د دفاع وزیر وینا د دغه درې ورځني فورم مهمه برخه ګڼل کېده، چې پکې به بیجینګ خپل دفاعي سیاست او د نړیوالو شخړو په اړه خپل دریځ بیاناوه، خو سږ کال دا وینا هم له پروګرامه لرې شوې ده.
د امریکا د دفاع وزیر پیټ هېګسیت په خپله وینا کې د چین د نهحاضرۍ یادونه وکړه او ویې ویل: «کاش زما همکار دلته وای، خو زه هیله لرم چې په راتلونکي کې به د خبرو او لیدنو نور فرصتونه برابر شي.»
د اسټرالیا د دفاع وزیر ریچارد مارلس هم ویلي چې د چین نهحاضري د مهمو سیمهییزو مسایلو په اړه د مخامخ خبرو یو له لاسه تللی فرصت دی.
که څه هم چین په رسمي ډول لوړپوړی پلاوی نه دی استولی، خو د چین د خلکو د آزادۍ پوځ پخواني لوړپوړي افسر ژو بو ویلي چې دا لومړی ځل نه دی چې داسې کېږي او د پلاوي د کچې ټیټوالی غیرمعمولي نه دی.
ځینې شنونکي بیا باور لري چې بیجینګ په قصدي ډول له سختو پوښتنو لکه د تایوان کړکېچ او د پوځ د داخلي اصلاحاتو په اړه د اندېښنو له امله له لوړپوړي حضور ډډه کړې ده.
د سینګاپور د ملي پوهنتون د سیاسي چارو استاد چونګ جا ایان ویلي: «زما په نظر دوی هڅه کوي له سختو پوښتنو ځان وساتي، او د څېړنیزو پلاوو د استازیتوب اعتبار هم تر پوښتنې لاندې راځي.»
شنونکو ویلي چې بیجینګ ښايي د تېر کال د غونډې تکرار هم نه غوښت، کله چې امریکا چین د هند-پسیفیک لپاره ګواښ بللی و.
خو سږ کال د امریکا دفاع وزیر بیا هم ټینګار کړی چې هېڅ هېواد، په ځانګړي ډول چین، حق نه لري چې په سیمه کې خپل تسلط تحمیل کړي، او همداراز یې د واشنګټن او بیجینګ اړیکې تر پخوا ښه بللي دي.
د راپور له مخې، چین له ۲۰۰۷ کال راهیسې دغه فورم ته لوړپوړی پلاوی استاوه، خو د دفاع وزیر یې یوازې په ۲۰۱۱ او ۲۰۱۹ کې او بیا له ۲۰۲۲ تر ۲۰۲۴ پورې په پرلهپسې ډول ګډون کړی و.
