امریکا په ارام سمندر کې د نشه‌یي توکو د قاچاق پر یوې بېړۍ برید کې درې کسان وژلي

مېرمن صدیقي ویلي، د هالند دغه پرېکړه د طالبانو له لوري پر افغان ښځو د روانو محدودیتونو، ځورونو او جنسیتي تبعیض د واقعیت په رسمیت پېژندل دي. د هغې په وینا، افغان ښځې د امنیت، کرامت او د خپلو بنسټیزو حقونو د خونديتوب مستحقې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د هالند د کډوالو وزارت اعلان کړی، هغه افغان ښځې چې په دغه هېواد کې د پناه غوښتنه کوي، د نوي سیاست له مخې به په ډېرو مواردو کې د استوګنې اجازه ترلاسه کړي.

هالند دغه پرېکړه وروسته له هغې کړې چې د افغان ښځو د سختو او اندېښمنو شرایطو په اړه خبرداری ورکړل شو او د هغوی پر وړاندې د محدودیتونو او تبعیضي چلند په اړه اندېښنې زیاتې شوې.

ساینسپوهانو د څه باندې پنځه زرو هغو کسانو د سږو فعالیت څېړلی چې د ۱۹۹۰مې لسیزې پر مهال د بریسټول ښار او شاوخوا سیمو کې زېږېدلي وو.

د «نویمې لسیزې ماشومان» په نوم د دې ډلې روغتیایي وضعیت له زېږون څخه تر ځوانۍ پورې څارل شوی او د دوی د سږو فعالیت په اته، پنځلس او بیا څلېرویشت کلنۍ کې اندازه شوی دی؛ هغه عمر چې عموماً سږي باید خپل اعظمي ظرفیت ته رسېدلي وي.

څېړونکو د امیندوارۍ د هرې درې میاشتنۍ دورې او همدارنګه د ماشومتوب د لومړنیو کلونو په هر پړاو کې د هوا له ککړتیا سره د ماشومانو د مخامخ کېدو اندازه محاسبه کړې ده. په دې کې معلقې ذرې او نایتروجن ډای اکساید هم شامل وو؛ هغه ګاز چې تر ډېره د ډیزلي موټرو او فوسیلي سونګ د تودوخې له سیستمونو څخه خپرېږي.

د څېړنې پایلو وښودله، چې امیندوارۍ، زیږون او د ماشومتوب په لومړیو پړاوونو کې د هوا له ککړتیا سره مخامخ کېدل د سږو وده تر ځوانۍ پورې ورو کولی شي. د دې اغېزو تر ټولو ډېر اغېز د ځوانۍ په دوره کې لیدل شوی، ځکه په همدې پړاو کې د سږو وده تر ټولو چټکه وي.

انا هینسل، چې د دې څېړنې مشري یې کوله، وویل: «د هوا د ککړتیا د اغېزو ډېری شواهد د لویانو او یا د امیندوارۍ له دورې سره تړاو لري، خو موږ باور لرو، چې دا ککړتیا د ماشومانو د سږو پر ودې او بشپړېدو هم مستقیم اغېز لري».

نوموړې زیاته کړه: «هغه کسان چې سږي یې په ماشومتوب کې خپل بشپړ ظرفیت ته نه‌رسېږي، په راتلونکي کې د تنفسي ناروغیو پر وړاندې ډېر زیانمن وي، ځکه د تنفس ذخیره یې کمه وي. دغه راز دوی د نورو روغتیایي ستونزو له زیات خطر سره هم مخامخ وي».

د نوموړې په وینا، نورو څېړنو هم ښودلې چې د هوا ککړتیا د سږو روغتیا زیانمنوي او دا چاره د زړه د ناروغیو خطر هم زیاتوي.

انا هینسل وویل: «موږ کلونه وخت ولګاوه څو د امیندوارۍ او د ژوند د لومړیو کلونو لپاره د معلقو ذراتو د ککړتیا دقیق اټکلونه برابر کړو، چې په‌کې د بریسټول ښار د ټرافیکي معلوماتو کارول هم شامل وو؛ هغه معلومات چې په ملي ډیټابېسونو کې موجود نه وو».

تر دې وړاندې یوې بلې څېړنې هم ښودلې وه، چې د هوا ککړتیا د ختیځ لندن د ماشومانو د سږو وده کمه کړې ده. په هغې څېړنه کې د نهو کلنو ماشومانو د سږو اندازه په اوسط ډول له طبیعي کچې څخه له ۹۰ تر ۱۰۰ میلی‌لیټرو پورې کمه وه، چې د دوو هګیو د حجم معادل ګڼل کېږي.

په سوېډن کې ترسره شویو څېړنو هم ښودلې، چې د هوا د کیفیت له ښه کېدو سره د ماشومانو د سږو وده ښه شوې ده. څېړونکي باور لري، چې د هوا د ککړتیا کمېدل ښايي د بریسټول د ماشومانو د سږو وده هم له طبیعي حالت سره نږدې کړې وي.

د پاکستان د اېکسپرېس ورځپاڼې د خبر له‌مخې، اسحاق ډار د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۸مه) په واشنګټن کې د پاکستان په سفارت کې رسنیو ته وویل: «د ابراهيمي تړون په اړه ډېرې اوازې خپرېږي، خو په دې اړه د پاکستان دریځ خورا روښانه او ثابت دی. تر هغې چې فلسطین د ۱۹۶۷ کال له ماډل سره سم، چې قدس شریف یې پلازمېنه وي په رسمیت ونه‌پېژندل شي، هېڅ نرمښت به ونه‌ښي».

د خبر له‌مخې، اسحاق ډار د امریکا د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو سره تر کتنې وروسته دغه خبره کړې ده.

د پاکستان د بهرنيو چارو وزير له‌خوا دا سپيناوی څو ورځې وروسته له هغې څرګندېږي، چې د مې پر ۲۵مه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل، ده د قطر، سعودي عربستان، پاکستان، مصر، اردن او ترکیې په ګډون له څو هېوادونو څخه غوښتي، چې له اسراییل سره د اړیکو د عادي کولو لپاره له ابراهيمي تړون سره یوځای شي.

ټرمپ ويلي وو، له ايران سره د جګړې د پای ته رسولو د هڅو په اړه هم د دغو هېوادونو له مشرانو سره یې خبرې کړې دي.

ابراهيمي تړون

ابراهیمي تړون هغه تړون ته ویل کېږي، چې په ۲۰۲۰ کال کې د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ د لومړۍ دورې پر مهال، د امریکا په منځګړیتوب د اسرایيل او ځینو عربي هېوادونو ترمنځ د اړیکو د عادي کولو لپاره لاسلیک شو.

په دغه تړون کې لومړی متحده عربي امارات او بحرين شامل شول او له اسرایيل سره یې رسمي اړیکې جوړې کړې، وروسته بيا سوډان او مراکش هم ورسره یوځای شول.

په دې تړون کې؛ د اسرايیل او عربي هېوادونو ترمنځ د ډیپلوماتیکو اړیکو جوړېدل، سوداګریز، اقتصادي او امنیتي همکارۍ، د الوتنو او سیاحت اسانتیاوې، د ټکنالوژۍ او پانګونې پراختیا شاملې دي.

هغه وخت ویل شوي وو، چې دغه تړون ته د ابراهيم نوم ځکه ورکړل شوی، چې مسلمانان، عیسویان او یهودیان ټول ابراهیم (ع) خپل ګډ پیغمبر ګڼي، نو د سولې او ګډ تفاهم د سمبول په توګه دا نوم ورته غوره شوی دی.

خو ځینې یې په ځانګړي ډول فلسطینیان، پر دې تړون نیوکې لري او وايي، چې فلسطين په‌کې له پامه غورځول شوی، خو ملاتړ کوونکي یې په اړه څرګندوي، چې دا تړون د منځني ختیځ د ثبات او اقتصادي همکاریو لپاره مهم دی.

د پولیسو د اعلامیې له مخې، ۴۶ کلن ایوانیس ایدینیدیس چې د یونان تبعه او د جرمني د مونیخ ښار اوسېدونکی دی، د روان کال د غويي په ۲۶مه د لندن د ترهګرۍ ضد پولیسو له‌خوا د وېسټ ساسکس په سیمه کې نیول شوی وو.

د وېسټ‌مېنسټر محکمې د هغه د بند د غځولو اجازه د غبرګولي تر نهمې ورکړه او له شاهي څارنوالۍ سره تر همغږۍ وروسته پرې اړوند تورونه ثبت شول.

پولیسو ویلي، چې د ارزونو له‌مخې، د دې قضیې په تړاو د عامو خلکو پر وړاندې پراخ ګواښ نه لیدل کېږي.

د لندن د ترهګرۍ ضد پولیسو قومندانې هېلن فلانګن ویلي: «موږ پوهېږو چې دا موضوع ښايي اندېښنې رامنځته کړي، په ځانګړي ډول د هغو کسانو په منځ کې چې په فارسي ژبو رسنیو کې کار کوي».

هغې زیاته کړه: «موږ له یو شمېر ادارو او کسانو سره نږدې همکاري لرو، څو هغوی ته د خوندیتوب او امنیت په اړه مشورې او ملاتړ وړاندې کړو او دا په دې قضیې پورې له تړلي شخص او ادارې سره هم شامل دي. که څوک د خپل امنیت په اړه اندېښنه لري، کولای شي له سیمه‌ییزو پولیسو سره اړیکه ونیسي».

د برېتانیا پولیسو د وري په ۲۸مه هم درې کسان په لندن کې د ایران انټرنشنل مرکزي دفتر ته نږدې د اورلګونې د هڅې په تړاو نیولي وو. پولیسو ویلي وو، چې دغه کسان د لندن په شمال لوېدیځ کې د دې شبکې د مرکزي دفتر پر لور د اور اچوونکو بمونو د غورځولو په تور تر قانوني تعقیب لاندې نیول شوي دي.

په دې برید کې مالي او ځاني زیان نه وو اوښتی، خو په برېتانیا کې یې د فارسي ژبو رسنیو د امنیت په اړه اندېښنې یو ځل بیا زیاتې کړې.

د ایران انټرنشنل د مشرتابه شورا د وري په ۲۷مه په یوې اعلامیه کې د دې پېښې په غبرګون کې ویلي وو، چې د لندن د سټډیوګانو ته نږدې برید شوی او د هغو خپلواکو خبریالانو پر وړاندې یې د زیاتېدونکو ګواښونو غندنه کړې وه، چې سانسور او ځپنې ته غاړه نه‌ږدي. شبکې ټینګار کړی وو، چې له وېرې او ګواښ پرته به خپل کار ته دوام ورکوي.

په اعلامیه کې راغلي وو، چې د لندن پر وخت د ماښام له ۸:۱۵ لږ مخکې، د یوه شکمن موټر مخه ونیول شوه، چې غوښتل یې د اصلي دروازې له لارې هغې ساحې ته ننوځي چې د ایران انټرنشنل ودانۍ په‌کې موقعیت لري. لږ وروسته بریدګرو د شبکې له سټډیوګانو یوازې څو متره لرې ولاړ وو.

اعلامیه کې د ایران انټرنشنل د امنیتي ټیم، د اور وژنې ادارې او د لندن د پولیسو د چټک غبرګون ستاینه هم شوې وه.

د ۱۴۰۴ کال په غويي میاشت کې هم درې ایرانيان د ترهګرۍ ضد څېړنو وروسته د برېتانیا د ملي امنیت قانون له‌مخې تورن شوي وو.

څارنوالانو ویلي وو، چې له دغو کسانو څخه یو یې په برېتانیا کې د یوه کس پر ضد د سخت تاوتریخوالي د ترسره کولو لپاره د څارنې، پېژندنې او انټرنېټي پلټنو په ترسره کولو تورن دی. دوه نور کسان هم د ورته فعالیتونو او له نورو سره د جدي تاوتریخوالي د مرستې په تور تورن شوي وو.

د برېتانیا کورنیو چارو وزیرې ویلي وو، چې دا قضیه د ایران حکومت پورې تړلو ګواښونو پر وړاندې د دولت د پراخ غبرګون برخه ده.

ایران انټرنشنل د ۱۴۰۱ کال د سلواغې په ۲۹مه، د امنیتي ګواښونو له امله اړ شو، چې خپل تلویزیوني نشرات په موقت ډول له لندن څخه واشنګټن ته انتقال کړي. دې شبکې د ۱۴۰۲ کال د تلې په درېیمه، څو میاشتې له ځنډ وروسته، په لندن کې له نوې سټډیو څخه خپل نشرات بېرته پیل کړل.

هغه د امریکا له لوري د «سمندري محاصرې» ادعا ته په اشارې وویل، هغه څه چې امریکایان یې د سمندري محاصرې په نوم یادوي، له پیله یو ناقانونه اقدام وو، ځکه هم یې اوربند نقض کړی او هم یې د سمندري تګ راتګ ازادي زیانمنه کړې ده.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل: «باید وګورو چې ایا دوی په عمل کې هم خپلو خبرو ته ژمن پاتې کېږي او که دا یوازې یوه تبلیغاتي ادعا ده».

بقایي همداراز د لوېدیځو هېوادونو څرګندونو ته په اشارې وویل، ایران ۴۷ کاله وړاندې له «باید» او امر کوونکي ادبیاتو سره مخه ښه کړې او هېڅ لوېدیځ لوری باید د اسلامي جمهوریت په اړه د خبرو پر مهال د «باید» ژبه ونه‌کاروي.