د برېتانیا ځانګړو ځواکونو د افغانستان د عملیاتو د احتمالي سرغړونو څېړنه په چټکۍ تړل شوې

د یادې قوماندانۍ د خبرپاڼې له مخې، دغه عملیات د مې په ۲۹مه د امریکا د سویلي سیمې د قوماندان، جنرال فرانسیس اېل ډونووان، په لارښوونه د «سویلي نېزې» په نوم ترسره شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي چې استخباراتي معلوماتو ښودله چې یاده بېړۍ د ختیځ ارام سمندر په هغو لارو روانه وه چې د نشه‌یي توکو د قاچاق لپاره پېژندل کېږي او په فعاله توګه د قاچاقي فعالیتونو برخه وه.

د امریکا د سویلي سیمې قوماندانۍ ویلي: «د عملیاتو پر مهال درې نارینه ووژل شول چې د نشه‌یي توکو د قاچاق له شبکو سره یې تړاو درلود، او هېڅ امریکايي پوځي ته زیان ونه رسېد.»

خبرپاڼه زیاتوي چې د امریکا پوځ د نشه‌یي توکو د قاچاقي کارټلونو او جرمي شبکو پر ضد خپلو عملیاتو ته دوام ورکوي او د دغو ډلو د فعالیتونو د محدودولو لپاره خپلې هڅې نه دروي.

امریکايي چارواکو د برید د دقیق ځای، د وژل شویو کسانو د هویت او د عملیاتو د نورو جزیاتو په اړه نور معلومات نه دي خپاره کړي.

د درملو تولیدوونکو شرکتونو مسولان وايي چې اوس مهال افغانستان کولای شي د خپلو اړتیاوو شاوخوا ۳۸ سلنه درمل په کور دننه تولید کړي. د دوی په وینا، د کورنیو فابریکو تولیدات د منلو وړ کیفیت لري او د بازار اړتیاوې تر یوه بریده پوره کوي.

د اسیانور فارما د تولیدي څانګې ریس ضیاالدین مایار، ویلي چې کورني شرکتونه دا مهال د هېواد د درملو د اړتیا ۳۸ سلنه تولیدوي. د هغه په وینا دغه تولید له ۲۵تر ۳۸سلنې رسېدلې دی. نوموړي ټینګار کړی چې تولیدېدونکي درمل له کیفیتي معیارونو سره سم جوړېږي.

د روغتیايي سکټور یو شمېر متخصصینو هم د دغو درملو د کیفیت په اړه ډاډ څرګند کړی دی.

د طالبانو د روغتیا وزارت د معلوماتو پر بنسټ، اوس مهال په افغانستان کې د درملو او روغتیايي توکو د تولید ۱۳۵ فابریکې فعالیت لري، چې د راپورونو له مخې شاوخوا ۴۵۰ میلیونه ډالره پانګونه پرې شوې ده.

دا په داسې حال کې ده چې له پاکستان سره د سوداګریزو اړیکو له محدودېدو وروسته افغانستان د نورو توکو ترڅنګ له ګڼو اسیایي هېوادونو څخه د درملو واردات هم زیات کړي دي. همدارنګه، د روسیې د درمل جوړونې شرکت «فارماسینټېز» اعلان کړی چې له طالبانو سره یې هوکړه کړې او په نږدې راتلونکي کې به افغانستان ته د درملو صادرات پیل کړي.

مېرمن صدیقي ویلي، د هالند دغه پرېکړه د طالبانو له لوري پر افغان ښځو د روانو محدودیتونو، ځورونو او جنسیتي تبعیض د واقعیت په رسمیت پېژندل دي. د هغې په وینا، افغان ښځې د امنیت، کرامت او د خپلو بنسټیزو حقونو د خونديتوب مستحقې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د هالند د کډوالو وزارت اعلان کړی، هغه افغان ښځې چې په دغه هېواد کې د پناه غوښتنه کوي، د نوي سیاست له مخې به په ډېرو مواردو کې د استوګنې اجازه ترلاسه کړي.

هالند دغه پرېکړه وروسته له هغې کړې چې د افغان ښځو د سختو او اندېښمنو شرایطو په اړه خبرداری ورکړل شو او د هغوی پر وړاندې د محدودیتونو او تبعیضي چلند په اړه اندېښنې زیاتې شوې.

اتمر په خپله ایکس‌پاڼه کې د پښتو ملي ورځې مبارکي ورکړې او ویې ویل چې پښتو ژبې د هېواد د نورو ملي او بومي ژبو ترڅنګ، د افغانانو په هویتي بنسټونو کې مهم رول لوبولی او د هېواد د ګډ فرهنګ، ادب او تمدن په بډاینې کې یې ستره ونډه اخیستې ده.

هغه همداراز زیاته کړې چې پښتو ژبې د تاریخ په اوږدو کې د افغانستان د خلکو په ملي یووالي او ازادۍ غوښتونکو مبارزو کې هم دوامدار او اغېزناک رول ادا کړی دی.

اتمر زیاته کړې: «د دې ژبې د ورځې نمانځنه باید د پښتو ژبې د انکشاف، پراختیا او علمي څېړنو په برخه کې د ملي تعهد د نوي کولو لپاره یو ارزښتمن فرصت وګرځي، څو له نورو خوږو ملي ژبو سره په همغږۍ او ګډ پرمختګ کې لا نوره وده وکړي.»

نوموړي د افغانستان ملت، د پښتو ژبې لیکوالان، ویناوال او د دې تاریخي ژبې پالونکي د پښتو ملي ورځې په مناسبت مبارک بللي او د ژبني او ملي یووالي پر پیاوړتیا یې ټینګار کړی.

ساینسپوهانو د څه باندې پنځه زرو هغو کسانو د سږو فعالیت څېړلی چې د ۱۹۹۰مې لسیزې پر مهال د بریسټول ښار او شاوخوا سیمو کې زېږېدلي وو.

د «نویمې لسیزې ماشومان» په نوم د دې ډلې روغتیایي وضعیت له زېږون څخه تر ځوانۍ پورې څارل شوی او د دوی د سږو فعالیت په اته، پنځلس او بیا څلېرویشت کلنۍ کې اندازه شوی دی؛ هغه عمر چې عموماً سږي باید خپل اعظمي ظرفیت ته رسېدلي وي.

څېړونکو د امیندوارۍ د هرې درې میاشتنۍ دورې او همدارنګه د ماشومتوب د لومړنیو کلونو په هر پړاو کې د هوا له ککړتیا سره د ماشومانو د مخامخ کېدو اندازه محاسبه کړې ده. په دې کې معلقې ذرې او نایتروجن ډای اکساید هم شامل وو؛ هغه ګاز چې تر ډېره د ډیزلي موټرو او فوسیلي سونګ د تودوخې له سیستمونو څخه خپرېږي.

د څېړنې پایلو وښودله، چې امیندوارۍ، زیږون او د ماشومتوب په لومړیو پړاوونو کې د هوا له ککړتیا سره مخامخ کېدل د سږو وده تر ځوانۍ پورې ورو کولی شي. د دې اغېزو تر ټولو ډېر اغېز د ځوانۍ په دوره کې لیدل شوی، ځکه په همدې پړاو کې د سږو وده تر ټولو چټکه وي.

انا هینسل، چې د دې څېړنې مشري یې کوله، وویل: «د هوا د ککړتیا د اغېزو ډېری شواهد د لویانو او یا د امیندوارۍ له دورې سره تړاو لري، خو موږ باور لرو، چې دا ککړتیا د ماشومانو د سږو پر ودې او بشپړېدو هم مستقیم اغېز لري».

نوموړې زیاته کړه: «هغه کسان چې سږي یې په ماشومتوب کې خپل بشپړ ظرفیت ته نه‌رسېږي، په راتلونکي کې د تنفسي ناروغیو پر وړاندې ډېر زیانمن وي، ځکه د تنفس ذخیره یې کمه وي. دغه راز دوی د نورو روغتیایي ستونزو له زیات خطر سره هم مخامخ وي».

د نوموړې په وینا، نورو څېړنو هم ښودلې چې د هوا ککړتیا د سږو روغتیا زیانمنوي او دا چاره د زړه د ناروغیو خطر هم زیاتوي.

انا هینسل وویل: «موږ کلونه وخت ولګاوه څو د امیندوارۍ او د ژوند د لومړیو کلونو لپاره د معلقو ذراتو د ککړتیا دقیق اټکلونه برابر کړو، چې په‌کې د بریسټول ښار د ټرافیکي معلوماتو کارول هم شامل وو؛ هغه معلومات چې په ملي ډیټابېسونو کې موجود نه وو».

تر دې وړاندې یوې بلې څېړنې هم ښودلې وه، چې د هوا ککړتیا د ختیځ لندن د ماشومانو د سږو وده کمه کړې ده. په هغې څېړنه کې د نهو کلنو ماشومانو د سږو اندازه په اوسط ډول له طبیعي کچې څخه له ۹۰ تر ۱۰۰ میلی‌لیټرو پورې کمه وه، چې د دوو هګیو د حجم معادل ګڼل کېږي.

په سوېډن کې ترسره شویو څېړنو هم ښودلې، چې د هوا د کیفیت له ښه کېدو سره د ماشومانو د سږو وده ښه شوې ده. څېړونکي باور لري، چې د هوا د ککړتیا کمېدل ښايي د بریسټول د ماشومانو د سږو وده هم له طبیعي حالت سره نږدې کړې وي.