د طالبانو د حکومت د دفاع وزیر ویلي، له روسیې سره د پوځي او تخنیکي همکارۍ د توافقنامې لاسلیک د کوم بل هېواد پر ضد نه دی، بلکې موخه یې د افغانستان د دفاعي او امنیتي وړتیاوو پیاوړتیا ده.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ایکس له لارې د دفاع وزیر څرګندونې خپرې کړې او ویلي یې دي چې د مسکو او کابل ترمنځ د پوځي ـ تخنیکي همکارۍ احتمالي توافقنامه به د افغانستان د دفاع او امنیت د ساتنې لپاره وکارول شي.
د دفاع وزیر په وینا، له روسیې سره د دغه ډول همکارۍ په اړه اندېښنې بېځایه دي او دا تړون د کوم بل هېواد پر ضد نه دی طرحه شوی.
هغه زیاته کړې: «که نور هېوادونه هم له افغانستان سره د ورته تړونونو د لاسلیکولو لېوالتیا ولري، موږ ورسره خبرې کولای شو.»
د نوموړي په خبره، د طالبانو حکومت له بېلابېلو هېوادونو سره د هغو همکاریو هرکلی کوي چې د افغانستان د امنیتي او دفاعي ظرفیتونو په پیاوړتیا کې مرسته وکړي.
دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې په دې وروستیو کې د طالبانو او روسیې ترمنځ د اړیکو د پراختیا او د امنیتي همکاریو د زیاتېدو په اړه راپورونه او بحثونه زیات شوي دي.
د روانې غبرګولي میاشت په لړ کې به په کابل کې د «صنعت او معدن» اونۍ پنځم ملي او نړۍوال نندارتون پرانېستل شي. د دغه نندارتون د سمبالوونکو په وینا، په دې نندارتون کې به د افغان پانګوالو او صنعتکارانو تر څنګ د چین، روسیې، منځنۍ اسیا او یو شمېر نورو هېوادونو پانګوال ګډون وکړي.
د افغانستان د کانونو او صنایعو خونې مرستیال خان محمد وردګ د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلویزیون ته ویلي: «خارجي کمپنیانې به له دغه نندارتون څخه لیدنې وکړي او هغوی ته به فرصت برابر کړي، څو په افغانستان کې پانګونې وکړي».
د افغانستان د نړیوال ننداراتون مرکز مشر محمد صابر لطفي ویلي، چې د ایران، روسیې او ازبکستان چارواکو هم ډاډ ورکړی چې دغه نندارتون کې به ګډون وکړي.
د شېرباز کمینزاده په نوم یوه صنعتکار د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلویزیون ته ویلي، چې دې نندارتون کې به د افغانستان تولیدات نندارې ته کېښودل شي. د هغه په خبره، دغه نندارتون کولای شي چې په نړیواله کچه د افغانستان د تولیداتو پلور ته لاره برابره کړي.
تر دې مخکې هم طالبانو په کابل کې نندراتونونه جوړ کړي چې پهکې ډېر کله د منځنۍ اسیا هېوادونو، چین، روسیې او ایران پانګوالو ګډون کړی دی.
د چین او روسیې سترګې د افغانستان د داخلي تولیداتو پر ځای طبیعي زېرمو ته دي او د کانونو په کېندلو کې پانګونو ته لېوالتیا لري. ډېری چینایي او روسي شرکتونو د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې په کانونو کې پانګونې کړي او عملا یې د کېندنو بهیر هم پیل کړی دی.
د حزب اسلامي د مشر ګلبدین حکمتیار زوی حبیبالرحمان حکمتیار ویلي، چې د طالبانو دفاع وزیر ملا یعقوب د خپلې ډلې د نظامي او دفاعي ځواک د لوړولو لپاره له مسکو څخه تخنیکي مرسته غواړي، خو د کابل لپار د دغې ډلې د علماوو شورا رييس ملا دینمحمد بیا ټکنالوژي «فضول» بولي.
حبیبالرحمان حکمتیار د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۹مه) له روسیې کابل ته د طالبانو د دفاع وزیر له ستنېدو وروسته په خپله اېکس پاڼه ویلي، چې نه پوهېږي ملا دینمحمد خپل وجدان د دې «مزخرفاتو» پر وړاندې څنګه قانع کوي. په کابل کې د طالبانو د علماوو شورا دې مشر په یوه تازه بیان کې ښځو ته د ټکنالوژۍ علم «فضول» او همداراز عصري زده کړې ناروا بللي دي.
هغه روسیې ته د طالبانو د دفاع وزیر د سفر او همداراز له مسکو سره د نظامي تخنیکي هوکړې لاسلیک ته په اشارې ویلي، که طالبان له روسیې وسایلو او تجهیزاتو ته د لاسرسي هڅه کوي، پوښتنه دا ده، چې امریکا به دغه کار ته اجازه ورکړي او که نه.
حکمتیار استدلال کړی، چې امریکا په افغانستان کې د پاتې امریکایي وسلو د لهمنځه وړلو هڅه کوي او نه غواړي حتا عادي تجهیزات د طالبانو لاس ته ورسېږي.
ده همدارنګه ادعا کړې، چې د پاکستان لهخوا د وسلو پر ډیپوګانو بریدونه هم د واشنګټن په اجازه شوي او په دې شرایطو کې د طالبانو لپاره د پرمختللو تجهیزاتو تر لاسه کول له واقعیت څخه لرې ښکاري.
حکمتیار د خپلې ادعا د پخلي لپاره تاریخي مثالونه هم را اخیستي او لیکلي یې دي، چې انګلیسانو امیر دوستمحمد خان یوازې کابل ته د روسي استازي د سفر له امله له واکه لرې کړ او کابل یې اشغال کړ.
نوموړي همدارنګه یادونه کړې، چې د شوروي حضور د افغانستان په جګړه کې د لویدیځ او اسلامي نړۍ ملاتړ د مجاهدینو خوا ته ور واړاوه او که طالبان او روسیه نن پوځي معامله وکړي، ښايي د دوستمحمد خان د ګوښه کېدو کیسه تکرار شي.
د طالبانو دفاع وزیر په روسیې کې د یوې امنیتي غونډې په څنډه کې له مسکو سره نظامي تخنیکي هوکړه لاسلیک کړې او ویلي یې دي، چې دا د هېڅ کوم هېواد پر ضد نه ده، بلکې د افغانستان د دفاع او امنیت ساتلو لپاره به وي.
د نوبل د سولې جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ د افغان ښځو او نجونو د وضعیت په اړه د نړۍ د مشرانو پر بېعملۍ نیوکه کړې او د هغو کسانو د حسابورکولو لپاره یې د اغېزناکو مېکانېزمونو د رامنځته کېدو غوښتنه کړې، چې د افغان ښځو حقونه تر پښو لاندې کوي.
ملالې یوسفزۍ د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۹مه) له برېتانوۍ ورځپاڼې «ابزرور» سره په ځانګړې مرکه کې د افغان ښځو او نجونو د وضعیت، د طالبانو د محدودونکو تګلارو په اړه د نړۍوالې ټولنې د چلند او د دغو محدودیتونو د دوام د پایلو په اړه خبرې کړې دي.
نوموړې وايي، په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره د افغان ښځو او نجونو راتلونکې لهمنځه تللې ده.
هغې د طالبانو د جزايي اصولنامې یادونه وکړه او ویې ویل، چې د دې اصولنامې لهمخې د مېړه له خوا د ښځې وهل او ټکول تر هغه وخته د عدلي تعقیب وړ نهګڼل کېږي، چې هډوکی یې نه وي مات شوی.
ملالې ټینګار وکړ، چې ځینې نړۍوال مشران دا ډول چلند یوه «کلتوري او کورنۍ مساله» ګڼي، خو د هغې په وینا دا برداشت «د منلو وړ نهدی». هغې زیاته کړه، چې په نړیوالو قوانینو کې د ښځو او نجونو لپاره کافي خوندیتوب نهشته.
نوموړې د افغان نجونو او ښځو د زدهکړو دوام ته په اشارې وویل، سره له دې چې له سختو محدودیتونو او ځپنې سره مخ دي، بیا یې هم خپلې زدهکړې نهدي پرېښې.
ملالې یوسفزۍ د ۲۰۲۱ کال پر مهال په افغانستان کې د طالبانو د بیا واکمنېدو په اړه وویل: «ما باور نهشو کولی، هغه کسان چې یو وخت یې زما پر لور ټوپک نیولی وو، بېرته واک ته رسېدلي او اوس د ټولو افغان ښځو او نجونو راتلونکې ترې اخلي».
په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته پر ښځو او نجونو د زدهکړو، کار او ټولنیز حضور په برخو کې پراخ محدودیتونه لګېدلي دي.
ملالې یوسفزۍ او د ښځو د حقونو نورو فعالانو په تېرو کلونو کې څو ځله د افغان ښځو او نجونو د حقونو د ملاتړ پر اړتیا ټینګار کړی دی.
خو طالبان سره له دې چې د کورنیو او نړیوالو له نیوکو او همداراز پراخو غبرګونونو سره مخ شوي، تر اوسه د ښځو پر ضد له هېڅ یوه فرمان څخه نهدي پر شا شوي او دا محدودیتونه خپلې «کورنۍ چارې» بولي.
افغان غرختونکې ذکیه احمد چې په دې وروستیو کې یې د اېورسټ څوکه فتح کړې، د افغان ښځو او نجونو له زدهکړو د مالي ملاتړ لپاره یې یو کمپاین پیل کړی دی. هغې له خلکو غوښتي چې د افغان ښځو او نجونو د زدهکړې حق د ملاتړ له دغه کمپاین سره مرستې وکړي.
ذکیه احمد د لومړۍ افغان غرختونکې ښځې په توګه چې د غبرګولي په لومړۍ نېټه یې د نړۍ تر ټولو لوړه څوکه اېورسټ فتح کړه، په خپلې انسټاګرام پاڼې ویلي، چې د دې اصلي موخه د هغو زرګونو افغان ښځو او نجونو د غږ پورته کول دي، چې په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې له خپلو بنسټیزو حقونو، په ځانګړې توګه د زدهکړو او ازادۍ له حقونو څخه محرومې شوې دي.
دغې غرختونکې ویلي: «راځئ ډاډه شو چې د افغانستان د محرومو ښځو غږ نه غلی کېږي. راځئ هیلې ژوندۍ وساتو».
هغې د یوه وېبپاڼې په معرفي کولو سره له خپلو مینهوالو او مخاطبینو غوښتي، چې د افغان نجونو د زدهکړې حق د ملاتړ لپاره مالي مرستې وکړي.
ذکیه احمد، چې په رېور هم پېژندل کېږي، د غبرګولي په لومړۍ نېټه له خپلو نیپالي لارښودانو سره یو ځای د نیپال له خومبو سیمې څخه دغې ۸ زره او ۸۴۸ متره لوړې څوکې ته ورسېده. تر دې وړاندې هیڅ افغان غر ختونکې ښځې دغه څوکه نهوه فتح کړې.
دا ۳۱ کلنه افغان غرختونکې په ۲۰۲۲ کال کې پر افغانستان د طالبانو له بیاواکمنېدو وروسته په استرالیا کې پناه واخیسته. هغې تر دې وړاندې د افغانستان نوشاخ، د فرانسې مون بلان، د نیپال میرا پیک او د هند ناندا دوي څوکې هم فتح کړې دي.
غرختونکو ویلي، چې د اېورسټ څوکې فتح کول کلونو تمرین او د غرختنې د تخنیکونو زدهکړې ته اړتیا لري. ذکیه احمد مخکې ویلي وو، چې دغې څوکې ته د ختلو لپاره یې خورا ډېر تمرینونه کړي دي.
د فارماسینتیز په نوم د روسیې یوه لوی درمل جوړونکي شرکت اعلان کړی، چې د روان کال په اوړي کې به افغانستان ته د درملو صادرات پیل کړي. دغه روسي شرکت د طالبانو له عامې روغتیا وزارت سره له هوکړې وروسته کابل ته د خپلو درملو د لومړۍ جوپې د لېږلو چمتووالی نیسي.
په پام کې ده، چې لومړنۍ جوپه په راتلونکو دوو میاشتو کې د افغانستان بازارونو ته واستول شي.
د یاد شرکت د سوداګرۍ مرستیال نیکیتا پونیا په دې اړه وویل، چې په افغانستان کې د روسي درملو لپاره اړتیا ډېره ده او دغه هېواد ته د صادراتو پیل به په سیمه کې د فارماسینتیز ګروپ حضور نور هم پیاوړی کړي.
د شرکت په وینا، د افغانستان بازار ته ننوتل د دوی د نړیوالو فعالیتونو په پراختیا کې یو نوی پړاو دی او دوی د لا زیاتو همکاریو او د صادراتو د تدریجي زیاتوالي پر لارو چارو کار کوي.
که څه هم د هغو درملو د ډولونو په اړه چې ټاکل شوې افغانستان ته صادر شي مشخص معلومات نهدي ورکړل شوي، خو دغه شرکت اوسمهال دیارلسو هېوادونو ته د اېډز، نري رنځ، شکرې او سرطان په ګډون د بېلابېلو ناروغیو د درملنې لپاره څه باندې ۱۳۰ ډوله درمل صادروي.
په دغو هېوادونو کې د همګټو هېوادونو د غړو ترڅنګ سوریه، میانمار او ډومینیکن جمهوریت شامل دي.
فارماسینتیز پلان لري، چې د ۲۰۲۶ کال په اوږدو کې د افغانستان ترڅنګ د ونزوېلا، ویتنام، مراکش، بوسنیا او هرزیګوینا، اکوادور او مالي هېوادونو بازارونو ته هم داخل شي. د دغه شرکت د تولیداتو په لېست کې تر ۳۰۰ ډېر ډوله درمل او تر ۶۰ زیات کیمیاوي مواد شامل دي، چې د تولیداتو په سلو کې له ۸۰ څخه زیاته برخه یې په حیاتي او ضروري درملو کې راځي.
د دغه شرکت تولیدي فابریکې په ایرکوتسک، براتسک، اوسوریسک، سانت پیټرزبرګ او تیومین ښارونو کې موقعیت لري او په کلني توګه څه باندې ۱۰۰ میلیونه کڅوړې درمل تولیدوي.
له افغانستان سره د روسیې د درملو دغه همکارۍ داسې مهال پیلېږي، چې طالبانو څو میاشتې مخکې له پاکستان سره هر ډول سوداګري بنده کړې ده. د دې ډلې د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر له پاکستان څخه د درملو را واردونکو شرکتونو ته سپارښتنه کړې، چې خپل مسیر دې بدل کړي او د پاکستان پر ځای دې له نورو هېوادونو څخه هېواد ته درمل را وارد کړي.
افغان سوداګرو هم د پاکستان پر ځای ایران او په ځانګړې توګه له منځنۍ اسیا هېوادونو د نورو توکو تر څنګ د درملو وارداتو ته مخه کړې ده.
طالبان: افغانستان د درملو ۳۸ سلنه اړتیا له کورنیو تولیداتو پوره کوي | افغانستان انټرنشنل پښتو
په افغانستان کې د درملو تولیدونکو شرکتونو مسوولینو ویلي، چې اوس مهال افغانستان کولای شي د خپلو اړتیا وړ شاوخوا ۳۸ سلنه درمل په کور دننه تولید کړي. د دوی په وینا، د کورنیو فابریکو تولیدات د منلو وړ کیفیت لري او د بازار اړتیاوې تر یوه بریده پوره کوي.