په عشق‌اباد کې د ترکمنستان د قالینو په ملي جشن کې افغاني غالۍ نندارې ته وړاندې شوې

نوموړي د یکشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۰مه، په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د اختر مبارکۍ په موخه یې د بامیان د غر مېشتو بې‌وزلو کورنیو لیدنه کړې او هیله یې څرګنده کړې چې د اړمنو لاسنیوی دې په یو ټولنیز فرهنګ بدل شي.

راپورونه وایي چې دا لومړی ځل دی چې د طالبانو یو لوړپوړی چارواکی د بامیان غار مېشتو کورنیو ته د لیدنې لپاره ورځي، چې تر ټولو محروم قشر ګڼل کېږي.

د طالبانو د بامیان ولایت د والي د دفتر په وینا، د طالبانو یو شمېر نور چارواکي هم د اختر په ورځو کې دغه ولایت ته د سیاحت په موخه تللي وو، خو تر اوسه د غر مېشتو د وضعیت او د هغوی د ستونزو د حل په اړه رسمي راپور نه دی خپور شوی.

عبداللطیف نظری د طالبانو په اداره کې له محدودو هزاره چارواکو څخه ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې د بامیان په سمڅو کې اوسېدونکي ډېری هزاره او شیعه مذهبه وګړي دي.

د طالبانو ویاند، ذبیح‌الله مجاهد، د دې ډلې د واکمنۍ په لومړي کال کې ویلي وو چې حکومت به د بامیان د غر مېشتو لپاره ښارګوټي جوړ کړي، څو هغوی له سختو شرایطو وژغورل شي.

خو تر اوسه نه یوازې د ښارګوټو جوړولو په برخه کې عملي ګام نه دی اخیستل شوی، بلکې تېر کال ځینو د سمڅو اوسېدونکو ادعا کړې وه چې له خپلو مېنو د جبري کوچ کولو سره مخ شوي دي.

د نورستان یو شمېر اوسېدونکي، سیلانیان او طالب مسوولین دغه ولایت ته د ورتلونکو سیلانیانو له لوري د نظم او پاکۍ د مراعاتولو غوښتنه کړې ده.

په خواله رسنیو کې یو شمېر ویډیوګانې لاس په لاس کېږي او په‌کې لیدل کېږي چې د نورستان پارون کې سېلانیان هوايي ډزې کوي او له هر لوري څخه د مرمیو غږونه اورېدل کېږي. دا په داسې حال کې ده، چې په ټول هېواد کې وسلې یوازې له طالبانو سره دي او بل څوک د وسلې د ساتنې، لېږدونې او کارونې اجازه نه‌لري.

د اسباط‌ الله په نوم یوه اوسېدونکي له سیلانیانو د نظافت له مراعاتولو سربېره له هغوی په کلکه وغوښتل، چې د وسلو له راوړلو او بې‌ځایه ډزو څخه ډډه وکړي.

هغه وویل: «له هر ولایت څخه چې هر څوک نورستان ته راځي، دا غوښتنه لرم، چې د نظافت خیال وساتي. بل هغه ضرري شیان لکه د وسلو له راوړلو جدا ډډه وکړي بیخي دې له ځانه سره نه‌راوړي، ځکه امنیت تامین دی هېڅ ستونزه نشته».

دا په داسې حال کې ده، چې پرون (شنبه د غبرګولي ۹مه) د نورستان په مرکز پارون کې ځايي اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي وو، چې د اختر په ورځو کې په دغه ولایت کې د سېلانیانو د هوایي ډزو او سقوطي مرمیو له امله د پارون اړوند اسټوي کلي یو اوسېدونکی چې زین‌السلام نومیده وژل شوی دی.

د طالبانو د نورستان ولایت امنیه قومندانۍ بیا ویلي، د مرکز پارون اړوند اسټوي سیمه کې د زین‌الاسلام په نوم د یوه کس د وژل کېدو په تړاو یې درې کسان نیولي دي.

د اسټوي کلي اوسېدونکو غوښتنه لري، چې د مېلو په ورځو کې نورستان ته ورتلونکي سیلانیان باید له وسلو سره پرېنښودل شي.

یوه ځایي اوسېدونکي وویل: «موږ غرونو او بانډو کې شپه او ورځ کار کوو او دغه بې احتیاطه ډزې کولای شي چې د خلکو په کورونو کې غمونه جوړ کړي».

د نورستان ولایت لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ د ټرافیک امر محمد داوود شمس بیا وايي، د قاري عنایت‌الله شاه‌ بخاري چې نشیګرام کلي اوسېدونکی او د ټرافیک مدیریت د تنظیم غړی دی، د دغه ولایت په مرکز پارون ښار کي د سېلانیانو له لوري د فلډر ډوله موټر په ټکر کې سخت ټپي شوی دی.

د نوموړي په وینا، د یاد ټرافیک چپه پښه ماتې شوې او دمګړۍ په روغتون کې تر درملنې لاندې دي.

100%

په ورته وخت کې د ننګرهار پخواني والي ضیا‌الحق امرخېل په نورستان کې د سیلانیانو له لوري پر رامنځته شویو بې‌نظمیو خواشیني څرګنده کړې او د نظم پر مراعاتولو یې ټينګار کړی دی.

هغه ویلي: «دوی [سیلانیان] به هر ځای چې تلل، له تګ وروسته به یې سیمه په کثافاتو ککړه پرېښوده او د ځایي اوسېدونکو فصلونو ته به یې هم زیان رساوه».

هغه هیله څرګنده کړې: «سیلانیان د سیمې د اوسېدونکو د ازار او اذیت لامل ونه ګرځي، د چاپېریال ساتنې ته پاملرنه وکړي او عامه نظم ته درناوی ولري».

100%

په ورته وخت کې یو شمېر نور سیلانیان بیا په دغه ولایت کې له خرابو لارو شکایت لري او له اړوندو مسوولینو د لارو جوړولو او پخولو غوښتونکي دي.

100%

د یادونې وړ ده، چې نورستان د جمهوریت په وروستیو کلونو کې د ملي پارک په نوم نومول شوی دی او په دې وروستیو کې له هېوادوالو سربېره یو شمېر بهرني سیلانیان هم ورمات شوي دي.

د طالبانو د معلوماتو له مخې، دغه پېښې په پکتیا، غزني، کونړ او بلخ ولایتونو کې رامنځته شوې دي.

د پکتیا ولایت د طالبانو د امنیې قوماندانۍ د رسنیو دفتر ویلي چې د اختر په ورځو کې د دغه ولایت په مرکز او ولسوالیو کې ۲۶ ترافیکي پېښې شوې دي. د یادو پېښو له امله یو ماشوم مړ شوی او ۱۸ نور کسان ټپیان شوي دي.

بل لور ته په غزني ولایت کې د طالبانو چارواکو ویلي چې د اختر په ورځو کې ۳۴ ترافیکي پېښې ثبت شوې دي چې په پایله کې یې درې کسان مړه او ۳۴ نور ټپیان شوي دي.

د دوی په وینا، ډېری دغه پېښې د کابل ـ کندهار پر لویه لاره رامنځته شوې دي.

همدارنګه په غزني کې د اختر پر مهال د ډوبېدو په جلا پېښو کې پنځه نورو کسانو هم خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

د کونړ ولایت د طالبانو د پولیسو قوماندانۍ هم د اختر په ورځو کې د څو ترافیکي پېښو خبر ورکړی او ویلي یې دي چې په دغو پېښو کې دوه کسان مړه او ۱۴ نور ټپیان شوي دي.

د طالبانو په اعلامیه کې راغلي چې د موټر چلوونکو بې‌احتیاطي او د ترافیکي اصولو نه مراعات د دغو پېښو اصلي لاملونه وو.

په بلخ ولایت کې هم د اختر په ورځو کې ۱۸ ترافیکي پېښې ثبت شوې دي چې له امله یې شپږ کسان مړه او ۲۲ نور ټپیان شوي دي.

دا په داسې حال کې ده چې پرون په لغمان ولایت کې یوه خونړۍ ترافیکي پېښه رامنځته شوه.

د طالبانو ځايي چارواکو ویلي چې په دې پېښه کې لږ تر لږه ۲۰ کسان مړه او ۳۵ نور ټپیان شوي دي.

د دوی په وینا، د پېښې ټول قربانیان له پاکستان څخه راستانه شوي افغان کډوال وو او پېښه هغه مهال رامنځته شوه چې د هغوی موټر د قرغیو ولسوالۍ په سیمه کې له سړک څخه واوښت او چپه شو.

په وروستیو میاشتو کې په افغانستان کې د ترافیکي پېښو زیاتوالی د سړکونو د وضعیت، د موټر چلوونکو د بې‌احتیاطۍ او د ترافیکي قوانینو د کمزوري پلي کېدو په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

نوموړي د یکشنبې په ورځ په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې په ایران کې د وروستیو بمباریو له امله افغان او ایراني ماشومان له رواني او ذهني زیانونو سره مخ شوي دي.

د هغه په وینا، د ناروې د کډوالو شورا له خپلو شریکانو سره په ګډه د افغان کډوالو لپاره ټولنیز مرکزونه چلوي، چې په کې ماشومانو ته د لومړنیو زده‌کړو ترڅنګ د رواني ملاتړ او د جګړې د صدمو د درملنې اړوند خدمتونه هم وړاندې کېږي.

ایګلنډ ویلي چې ګڼو والدینو ورته ویلي، د جګړې له امله رامنځته شوي اقتصادي بحران کې یې خپلې د عاید سرچینې له لاسه ورکړې او اوس د ژوند د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره له جدي ستونزو سره مخ دي.

د ناروې د کډوالو شورا مشر ټینګار کړی چې له څلورو میلیونو څخه ډېر افغانان په ایران کې ژوند کوي او نړیواله ټولنه باید له هغوی سره خپلې مرستې زیاتې کړي.

هغه همدارنګه ویلي چې په تهران کې یې د یوه زیانمن شوي استوګنیز کمپلکس لیدنه کړې او د توغندیزو بریدونو په کنډوالو کې یې د ماشومانو لوبتکې او درسي کتابونه لیدلي دي.

د نوموړي په وینا، په دغو بریدونو کې یو شمېر ملکي وګړي وژل شوي او ټپیان شوي، او ګڼې کورنۍ اړې شوې چې خپل کورونه پرېږدي.

ایګلنډ زیاته کړې چې زرګونو زیانمنو کورنیو د ناروې د کډوالو شورا له بېړنیو مرستو ګټه اخیستې ده.

هغه ویلي چې د ناروې او سویډن په مالي ملاتړ شاوخوا ۹ زره هغو کورنیو ته نغدي مرستې ورکړل شوې چې د جګړې پر مهال یې خپل ټول شتمنۍ له لاسه ورکړې دي.

خو نوموړي د موجودو اړتیاوو د پوره کولو لپاره د مالي سرچینو له کمښت څخه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې ډېرو مرسته کوونکو هېوادونو لا هم په ایران کې د افغان کډوالو او جګړه ځپلو ملکي وګړو د ملاتړ لپاره کافي مرسته نه ده کړې.

د ناروې د کډوالو شورا مشر تر دې وړاندې هم ویلي وو چې د امریکا او اسرائیل د هوايي بریدونو له امله شاوخوا ۳،۲ میلیونه کسان په ایران کې له خپلو کورونو بې‌ځایه شوي دي.

د هغه په وینا، ډېرو دغو کسانو خپل کورونه، سپما او حتی خپلوان له لاسه ورکړي او اوس د جګړې له اقتصادي پایلو سره مخ دي.

ایګلنډ ټینګار کړی چې ایران د شاوخوا ۴،۴ میلیونه افغان کډوالو په کوربتوب سره د نړۍ له سترو کوربه هېوادونو څخه دی، خو د ټولو اړمنو کسانو د ملاتړ لپاره موجود امکانات او سرچینې بسنه نه کوي.

نوموړي خبرداری ورکړی چې که نوې او همغږې نړیوالې مرستې برابرې نه شي، د جګړې بشري او اقتصادي اغېزې به د راتلونکو کلونو لپاره د میلیونونو کورنیو پر ژوند سیوری وغورځوي.

په کابل کې د ترکیې سفارت د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي: «په ژورې خواشینۍ سره مو خبر ترلاسه کړو چې په لغمان ولایت کې رامنځته شوې ټرافیکي پیښې له امله مرګ ژوبله رامنځته شوې ده».

دغه سفارت مړه شویو ته د مغفرت او ټپیانو ته د بیړنۍ روغتیا هیله څرګنده کړې او زیاته کړې یې ده: «دوست او ورور افغان ولس ته د تسلیت مراتب وړاندې کوو».

دغه پېښه پرون هغه مهال رامنځته شوه، چې له پاکستان څخه د راستنېدونکو کډوالو یوه لارۍ د ننګرهار- لغمان پر لویه لاره له سړک څخه واوښت او چپه شو. په دې پېښه کې لږ تر لږه ۲۰ کسان، چې ۱۰ یې ماشومان او ۵ یې ښځې دي، مړه شوي او ۳۳ نور ټپیان شوي دي.

تر دې مخکې د یادې مرګونې ټرافیکي پېښې په تړاو د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ، متحده عربي امارات او په کابل کې د سعودي عربستان سفارت هم ورته د خواخوږۍ پیغامونه خپاره کړي دي.