د بلوچ نیشنل موومنټ (بي اېن اېم) غړو د جرمني په کولون ښار کې د احتجاجي لاریون پر مهال د ۱۹۹۸ کال د مې په ۲۸مه په بلوچستان کې د پاکستان د اټومي ازموینو پر ضد اعتراض وکړ او ادعا یې وکړه چې د دغو چاودنو اغېزې لا هم د سیمې د اوسېدونکو پر ژوند او روغتیا سیوری غوړولی دی.
ددغه لاریون ګډونوالو د بلوچستان د چاغي په سیمه کې د پاکستان د اټومي ازموینو مخالفت وکړ.
پاکستان د ۱۹۹۸ کال د مې په ۲۸مه خپله اټومي وړتیا ولمانځله، خو بلوچ ملتپالان ادعا کوي چې د دغو ازموینو بار د بلوچستان خلکو پر اوږو پرېوت او سیمه یې له ناروغیو، محرومیتونو او ستونزو سره مخ کړه.
اعتراض کوونکو ویلي چې د چاغي په غرونو کې د ترسره شویو چاودنو اغېزې تر اوسه هم احساسېږي. د هغوی په وینا، د سرطان او نورو خطرناکو ناروغیو له امله ګڼو کورنیو خپل عزیزان له لاسه ورکړي دي.
د لاریون ګډونوالو له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د چاغي د اټومي ازموینو د اوږدمهالو روغتیايي او چاپېریالي اغېزو په اړه جدي څېړنې او ارزونې ترسره کړي.
پاکستاني چارواکو تر اوسه د دغو تازه څرګندونو په اړه څه نه دي ویلي، خو اسلاماباد له دې وړاندې د ۱۹۹۸ کال اټومي ازموینې د هېواد د دفاعي وړتیا مهمه لاسته راوړنه بللې وه.
د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر سراجالدین مهرالدین ویلي، هېواد یې له پاکستان سره د ستراتیژیک مشارکت پیاوړتیا ته ژمن دی او دواړه هېوادونه د سوداګرۍ، سیمهییز اتصال او انرژۍ په برخو کې د همکاریو د پراخولو لپاره هڅې کوي.
نوموړي د شنبې ورځ (د غبرګولي ۹مه) په دوشنبه ښار کې د اوبو په اړه د څلورم نړیوال کنفرانس له پای ته رسېدو وروسته، له پاکستان ټلوېزون سره په ځانګړې مرکه کې وویل، چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې د دواړو هېوادونو اړیکې د پام وړ پراخې شوې دي.
هغه وویل: «په ۲۰۲۱ کال کې دواړو هېوادونو خپلې اړیکې په رسمي ډول د ستراتیژیک مشارکت کچې ته لوړې کړې». د هغه په وینا، پاکستان او تاجکستان د ګډو لوژستیکي دهلیزونو پر جوړولو کار کوي، څو د مرکزي او سوېلي اسیا ترمنځ د سوداګرۍ خوندي او دوامدارې لارې رامنځته شي.
مهرالدین سیمهییز اتصال د دواړو هېوادونو د همکاریو یو مهم بنسټ بللی دی.
د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر د انرژۍ سکتور د دواړو هېوادونو لپاره د پراخو فرصتونو ډګر وباله او ویې ویل، چې دغه همکاري به د سیمهییز یووالي او اقتصادي ادغام بهیر ته هم وده ورکړي.
هغه زیاته کړه: «د انرژۍ په برخه کې د تاجکستان او پاکستان همکاري نه یوازې د دواړو هېوادونو په ګټه ده، بلکې د سیمهییز ادغام بهیر ته به هم مثبت حرکت ورکړي».
مهرالدین دکاسا ۱۰۰۰ پروژې اهمیت ته په اشارې وویل، چې دواړه هېوادونه به له سیمهییزو او نړیوالو شریکانو سره په همغږۍ د دې پروژې د عملي کېدو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.
تېره اونۍ د طالبانو د برېښنا شرکت ویاند محمد صادق حقپرست ويلي وو، چې په افغانستان کې د کاسا ۱۰۰۰ پروژې چارې په درېیو برخو کې پيل شوي چې ۸۰ سلنه بشپړې شوې دي. نوموړي زياته کړې وه، چې د یادې پروژې لومړي لاټ چارې بشپړې او د دوو نورو لاټونو چارې بشپړېدو ته نږدې شوې دي.
د کاسا ۱۰۰۰ پروژه د قرغزستان او تاجکستان برېښنا د افغانستان له لارې پاکستان ته انتقالوي.
د پاکستان په ملي شورا کې د تحریک انصاف ګوند غړي اسد قیصر ویلي، چې له اسلاماباد څخه ګلګت بلتستان ته د ټاکنیز کمپاین لپاره روان وو، خو د پنجاب پولیسو یې مخه نیولې او هوايي ډګر ته یې د تګ اجازه نهده ورکړې. د پنجاب پولیسو لا تر اوسه په دې تړاو څه سپیناوی نهدی کړی.
اسد قیصر د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۹مه) له دغې پېښې وروسته په یوې خبري غونډه کې وویل، کله چې د اسلاماباد هوايي ډګر ته پر لاره وو، نو د ده پر وړاندې لویه لاره تړل شوې وه او وروسته پولیسو ورته وویل، چې سفر نهشي کولای.
اسد قیصر د پوښتنې په توګه مطرح کړې، چې د پنجاب پولیس څنګه کولای شي ګلګت بلتستان ته د ده د سفر مخه ونیسي؟ هغه ادعا وکړه: «د پنجاب پولیسو راسره ناسم چلند کړی دی. زه د ملي شورا پخوانی رییس او اوسنی غړی یم او دا یوه فدرالي موضوع ده. بلاول بوټو هلته شته، لومړی وزیر هم ورځي او هلته اعلانونه کوي».
هغه همداراز څرګنده کړه، چې د پاکستان تحریک انصاف سره تبعیضي چلند کېږي او په وینا یې، د خیبر پښتونخوا لپاره د تحریک انصاف د ګوند مشر هم له ګلګت بلتستان څخه اېستل شوی دی.
بل لور ته، د خیبرپښتونخوا لپاره د پاکستان پیپلز ګوند مشر محمد علي شاه د اسد قیصر د څرګندونو په غبرګون کې ویلي، چې په ایالت کې روانه ناامني او ترهګري د پاکستان تحریک انصاف د ناکامو پالیسیو پایله ده. هغه زیاته کړې، چې یاد ګوند باید پر نورو د تورونو لګولو پر ځای د ایالت د خراب امنیتي وضعیت په اړه ځواب ووایي.
په همدې حال کې، د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهيل اپريدي بیا ویلي، چې د ګلګت بلتستان د سترې محکمې مشر قاضي ته د یوه لیک د لېږلو په ترڅ کې له هغه غوښتي، چې راتلونکې ټاکنې باید په بشپړ شفاف او عادلانه توګه ترسره شي.
هغه ویلي، په ګلګت بلتستان کې سیاسي فعالان ځورول کېږي، په ناقانونه توګه نیول کېږي او د هغوی د سیاسي فعالیتونو پر وړاندې خنډونه جوړېږي.
د يادونې وړ ده، چې ټاکل شوې د پاکستان تر ولکې لاندې ګلګت بلتستان کې د جون په ۷مه ټاکنې وشي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار له ابراهيمي تړون سره د پاکستان د یو ځای کېدو اوازې رد کړې او ټینګار یې کړی، چې د فلسطین د خپلواک دولت تر پېژندلو پورې به په دې اړه د اسلاماباد په دریځ کې هېڅ ډول «نرمښت» رانهشي.
د پاکستان د اېکسپرېس ورځپاڼې د خبر لهمخې، اسحاق ډار د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۸مه) په واشنګټن کې د پاکستان په سفارت کې رسنیو ته وویل: «د ابراهيمي تړون په اړه ډېرې اوازې خپرېږي، خو په دې اړه د پاکستان دریځ خورا روښانه او ثابت دی. تر هغې چې فلسطین د ۱۹۶۷ کال له ماډل سره سم، چې قدس شریف یې پلازمېنه وي په رسمیت ونهپېژندل شي، هېڅ نرمښت به ونهښي».
د خبر لهمخې، اسحاق ډار د امریکا د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو سره تر کتنې وروسته دغه خبره کړې ده.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزير لهخوا دا سپيناوی څو ورځې وروسته له هغې څرګندېږي، چې د مې پر ۲۵مه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل، ده د قطر، سعودي عربستان، پاکستان، مصر، اردن او ترکیې په ګډون له څو هېوادونو څخه غوښتي، چې له اسراییل سره د اړیکو د عادي کولو لپاره له ابراهيمي تړون سره یوځای شي.
ټرمپ ويلي وو، له ايران سره د جګړې د پای ته رسولو د هڅو په اړه هم د دغو هېوادونو له مشرانو سره یې خبرې کړې دي.
ابراهيمي تړون
ابراهیمي تړون هغه تړون ته ویل کېږي، چې په ۲۰۲۰ کال کې د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ د لومړۍ دورې پر مهال، د امریکا په منځګړیتوب د اسرایيل او ځینو عربي هېوادونو ترمنځ د اړیکو د عادي کولو لپاره لاسلیک شو.
په دغه تړون کې لومړی متحده عربي امارات او بحرين شامل شول او له اسرایيل سره یې رسمي اړیکې جوړې کړې، وروسته بيا سوډان او مراکش هم ورسره یوځای شول.
په دې تړون کې؛ د اسرايیل او عربي هېوادونو ترمنځ د ډیپلوماتیکو اړیکو جوړېدل، سوداګریز، اقتصادي او امنیتي همکارۍ، د الوتنو او سیاحت اسانتیاوې، د ټکنالوژۍ او پانګونې پراختیا شاملې دي.
هغه وخت ویل شوي وو، چې دغه تړون ته د ابراهيم نوم ځکه ورکړل شوی، چې مسلمانان، عیسویان او یهودیان ټول ابراهیم (ع) خپل ګډ پیغمبر ګڼي، نو د سولې او ګډ تفاهم د سمبول په توګه دا نوم ورته غوره شوی دی.
خو ځینې یې په ځانګړي ډول فلسطینیان، پر دې تړون نیوکې لري او وايي، چې فلسطين پهکې له پامه غورځول شوی، خو ملاتړ کوونکي یې په اړه څرګندوي، چې دا تړون د منځني ختیځ د ثبات او اقتصادي همکاریو لپاره مهم دی.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت ویلي، اسلاماباد له واشنګټن سره د افغانستان له خاورې پاکستان کې د ترهګرۍ په تړاو اندېښنې شريکې کړي او د امنيتي ننګونو او د ترهګرۍ پرضد پر همکاریو یې ټينګار کړی دی. طالبانو بیا په وار وار په ډاګه کړې، چې افغانستان به د هېڅ هېواد پر ضد ونهکارول شي.
د پاکستان بهرنيو چارو وزارت د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۸مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، د دغه هېواد د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په واشنګټن کې د امریکا له بهرنيو چارو وزير مارکو روبيو سره وکتل.
د خبرپاڼې لهمخې، په دې ليدنه کې اسحاق ډار له مارکو روبيو سره «د پاکستان پر وړاندې د ترهګرو ډلو لهخوا د افغانستان د خاورې د کارولو په اړه د پاکستان اندېښنې شریکې کړې او د امنیتي ننګونو د هوارولو لپاره یې د ترهګرۍ پرضد د همکاریو» پر زیاتېدو هم ټينګار کړی دی.
پاکستان له اوږدې مودې څخه ادعا لري، چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد د ترهګرۍ لپاره کاريږي، خو طالبان د پاکستان دغه ادعا او تور ردوي او وايي، چې ناامني د پاکستان کورنۍ ستونزه ده.
د اسحاق ډار او مارکو روبيو ترمنځ د ليدنې په اړه د پاکستان بهرنيو چارو وزارت زياته کړه: «د دوه اړخیزو ملګرتیاوو په ترڅ کې دواړو لورو موافقه وکړه، چې د پاکستان او امریکا د ملګرتیا د لا پیاوړتیا لپاره په ګډه کار ته دوام ورکوي، کوم چې د لوړ پوړي تعامل او سیمهییزې سولې، امنیت او اقتصادي سوکالۍ کې د ګډو ګټو پر بنسټ مشخص شوي دي».
خبرپاڼه زیاتوي، په دې ليدنه کې دواړو لورو «د دوه اړخیزو ګټو پر اړوند مسایلو هم خبرې وکړې او موافقه یې وکړه، چې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې، کلتوري همکارۍ او همدارنګه د ترهګرۍ پرضد او امنیتي برخو کې ملګرتیا پیاوړې او پراخه کړي».
د يادې ليدنې په اړه مارکو روبيو هم په خپله اېکسپاڼه ویلي: «په منځني ختیځ کې د سولې د پرمختګ په برخه کې د پاکستان د پرلهپسې رول لوبولو له امله مې له اسحاق ډار څخه مننه وکړه».
هغه زياته کړې: «موږ د دواړو ملتونو د غوره امنیت او سوکالۍ لپاره د یوې معنا لرونکې ملګرتیا د لا پیاوړتیا په موخه د ګډ کار پر ارزښت هوکړه وکړه».
دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د طالبانو دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد د روسیې په کوربهتوب د امنیت شورا نړۍوال فورم په لومړۍ غونډه کې ویلي: «موږ هېڅکله چا ته اجازه نه ورکوو، چې زموږ خاوره د بل هېواد په ضرر وکاروي».
د پاکستان تحریک انصاف ګوند ادعا کړې، چې د خيبرپښتونخوا لپاره د دغه ګوند مشر او ورسره نور پارلماني غړي د ګلګت بلتستان د انتظامیې له لوري نیول شوي دي. خو د ګلګت بلتستان حکومت دغه ادعا رد کړې او ويلي يې دي، چې هېڅوک نيول شوي نهدي.
د ګلګت بلتستان لپاره د تحريک انصاف ګوند مشرتابه د جمعې په مازديګر (د غبرګولي ۸مه) په په خپله اېکسپاڼه ویلي، چې د خيبرپښتونخوا لپاره د تحریک انصاف ګوند مشر جنېد اکبر او له هغه سره د قامي اسمبلۍ غړي سليم الرحمان، ډاکټر امجد، محبوب شاه، نعيم او نور د ګلګت بلتستان حکومت او انتظامیې د غذر ولسوالۍ څخه د بېرته ستنېدو پر مهال په پوسته کې نيولي او ګلګت ته یې لېږدولي دي.
تر دې وړاندې جنېد اکبر په خپله اېکسپاڼه خبر ورکړی وو، چې دوی د ټاکنيز کمپاين لپاره غذر ته رسېدلي دي.
هغه دا هم ويلي وو، چې د ګلګت بلتستان انتظامیې ورته سهار ویلي وو، چې له دوی سره اجازه لیک نشته او په همدې تړاو دوی درول شوي وو.
د خيبرپښتونخوا اعلی وزير سهيل اپريدي هم په يو بيان کې ویلي، که د دوی پارلماني غړي ژر تر ژره خوشې نهشي، هغه به په خپله ګلګت بلتستان ته ورشي او د دوی له پارلماني غړو سره د شوي ناوړه چلند پوښتنه وکړي.
هغه زياته کړه، دغه چلند پاکستان ته زيان رسوي، کرکه خپوروي او وېش ته لاره هواروي.
د ګلګت بلتستان د لنډمهالي حکومت وياند ویلي، ځینې سیاسي مشران چې له خیبر پښتونخوا څخه راغلي وو، ټاکل شوي قواعد او مقررات یې نه وو مراعات کړي.
هغه زیاته کړې، د اړوندو چارواکو له خوا د ګلګت بلتستان د ټاکنو د څارنې د افسر په سپارښتنه اقدام شوی او اړوند کسان له ګلګت بلتستان څخه بیرته لېږدول شوي، خو په وینا یې، هېڅوک نهدي نیول شوي.
د يادونې وړ ده، چې ټاکل شوې د پاکستان تر ولکې لاندې ګلګت بلتستان کې د جون په ۷مه ټاکنې وشي.