د ایران سپاه پاسداران ویلي، د یکشنبې په سهار وختي یې د خپل هېواد پر اړوندو اوبو د امریکا د امکیو بېپيلوته الوتکه په نښه او راغورځولې ده. سپاه پاسداران خبرداری ورکړی، چې د ایران د ځمکنیو اوبو فضا تر بشپړ کنټرول لاندې ده او له هر ډول تېري سره به «په کلکه» چلند وکړي.
له دې سره سم، ایراني رسنیو بیا د سپاه پاسداران له قوله راپور ورکړی، چې یادې بېپيلوټه الوتکې د «دښمنانه» عملیاتو د ترسره کولو نیت درلود، نو ځکه د سپاه د پرمختللي دفاعي توغندیو د سیسټم لهخوا په نښه او راوغورځول شوه.
امریکا لا تر اوسه د دغې امکیو بېپيلوټې الوتکې د رانسکورېدو د څرنګوالي په تړاو څه نهدي ویلي او د ایران دغه عمل ته یې هم تراوسه څه غبرګون نهدی ښودلی.
د روسیې د اټومي انرژۍ دولتي شرکت «روس اټوم» د شنبې په ورځ وویل، د اوکراین یوې بېپيلوټه الوتکې د روسیې تر کنټرول لاندې د اروپا پر تر ټولو لویې زاپوریژیا اټومي بټۍ برید کړی دی. د دغه شرکت په وینا، برید اصلي او کلیدي تجهیزاتو ته زیان نه دی اړولی، خو د اوکراین پوځ دا ادعا رد کړې ده.
د روسیې د روس اټوم مشر الکسي لیخاچیف دا پېښه «قصدي» وبلله او ویې ویل، چې دغه برید د توربین د تالار په دېوال کې یو سوری رامنځته کړی دی.
لیخاچیف په یوې خبرپاڼه کې وویل: «نن ماسپښین، د اوکراین یوه چاودېدنکې جنګي ډرون د شپږم نمبر برېښنايي واحد د توربین تالار پر ودانۍ برید وکړ چې وروسته پهکې چاودنه وشوه. دې چاودنې اصلي تجهیزاتو ته کوم زیان نه دی اړولی، خو د توربین تالار دېوال یې سوری کړی دی».
د اوکراین پوځ د روسیې دا ادعا د مسکو «یو بل تبلیغاتي چل» بللی او رد کړې یې ده. اوکرایني لوري ویلي، چې ځواکونو یې د زاپوریژیا د اټومي برېښناکوټ پر شپږم نمبر واحد هیڅ ډول برید نه دی کړی.
د زاپوریژیا اټومي بټۍ د ۲۰۲۲ کال په مارچ میاشت کې د روسیې لهخوا ونیول شوه او د اوکراین په سویل ختیځ، د زاپوریژیا په سیمه کې د جګړې لومړۍ کرښې ته نږدې پرته ده.
دا اټومي سایټ د دې څلور کلنې جګړې په اوږدو کې کله نا کله د ډزو ښکار شوی، چې دغې چارې په یادو تاسیساتو کې د اټومي پېښې د رامنځته کېدو اندېښنې راپارولې دي.
د بشري حقونو مدافع ډلو د امریکا د تګزاس ایالت په الپاسو کې د کډوالو د ساتنې تر ټولو لوی مرکز کې د بشري حقونو د نقض او ناوړه چلند له امله په محکمې کې شکایت کړی دی. په دغه مرکز کې چې د کډوالو د شړلو لپاره جوړ شوی، په تېرو نهو میاشتو کې لږ تر لږه درې تنه مړه شوي دي.
د رویټرز د راپور لهمخې، دغه شکایت د امریکا د مدني ازادیو ټولنې (ACLU)، د بشري حقونو د څار سازمان او د ټګزاس د مدني حقونو پروژې لهخوا د هغو څلورو کسانو په استازیتوب ثبت شوی چې اوس مهال په «ایسټ مونټانا» کمپ کې ساتل کېږي. دا پنډغالی د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرامپ د کډوالو د ډلهییز اخراج د تګلارې له مخې جوړ شوی او اوس پکې تر ۲۷۰۰ زیات کډوال ساتل کېږي.
د امریکا د کورني امنیت وزارت تر اوسه په دې اړه غبرګون نهدی ښودلی، خو مخکې یې ویلي وو، چې دغه ۱،۲ میلیارد ډالري کمپ له فدرالي معیارونو سره سم جوړ شوی دی.
د دعوې پر بنسټ، کډوال په داسې ځایونو کې ساتل کېږي چې هېڅ کړکۍ نهلري او هلته د ساتونکو لهخوا له فزیکي شکنجې، ناسمې روغتیايي پاملرنې او انفرادي بند سره مخ دي. په عریضه کې راغلي، چې د ونزوېلا یو کډوال ایریک ایوان روډریګز د ساتونکو لهخوا دومره ووهل شو، څو د شړل کېدو پاڼې لاسلیک کړي.
همدارنګه د کامرون یو بل کډوال، جیرالډ اکارې انګې هم ویلي، چې د ساتونکو لهخوا سخت وهل شوی دی.
د روان کال د جنورۍ په درېیمه د کیوبا د یوه کډوال جیرالډو لوناس کامپوس مړینه د طبي معایناتو وروسته د زندۍ کېدو له امله وژنه وبلل شوه، په داسې حال کې چې چارواکو په لومړي سر کې د هغه مړینه د روغتیايي ستونزو له امله بللې وه. د بشري حقونو ډلو ویلي، چې دغه کس د سالنډۍ د درملو د غوښتلو په خاطر تر وهلو ټکولو لاندې مړ شوی دی.
د راپورونو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د ډونالډ ټرمپ د ادارې لهخوا د کډوالو د نیولو د کچې په لوړېدو سره، په توقیف ځایونو کې د مړینې کچه په تېرو ۲۰ کلونو کې تر ټولو لوړ حد ته رسېدلې ده.
د برېتانیا د بهرنیو چارو وزیره ایویټ کوپر سبا (دوشنبه- د غبرګولي ۱۱مه) لومړی چین او بیا هند ته په رسمي سفر ځي، څو له دغو دوو سترو نړیوالو قدرتونو سره د هُرمز تنګي د امنیت، د روسیې او اوکراین د جګړې او د اېبولا ناروغۍ د خپرېدو په ګډون پر مهمو نړیوالو مسایلو خبرې وکړي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور لهمخې، لندن اعلان کړی چې د کوپر دغه سفرونه به پر هغو موضوعاتو متمرکز وي، چې اوس مهال نړۍ ورسره لاس او ګرېوان ده.
ټاکل شوې، چې ایویټ کوپر د جون په ۲مه په بیجینګ کې د چین د بهرنیو چارو له وزیر وانګ یي او د دغه هېواد له مرستیال ولسمشر هان ژینګ سره وګوري او له هغه یوه ورځ وروسته د شینزین ټیکنالوژیکي مرکز ته سفر وکړي.
د برېتانیا لومړي وزیر سټارمر او د چین ولسمشر شي جین پینګ په تېره جنوري میاشت کې په بیجینګ کې د لیدنې پر مهال له سوداګریزو مسایلو سربېره د دوه اړخیزو اړیکو د بیا رغولو په تړاو خبرې کړې وې.
د برېتانیا د بهرنیو چارو وزیره به د جون په ۴مه هند ته ورسېږي او هلته به د دغه هېواد د بهرنیو چارو له وزیر ایس جې شنکر او یو شمېر متشبثینو او اکاډمیکو شخصیتونو سره وګوري، څو د دواړو هېوادونو د ۲۰۳۵ کال د ګډ لیدلوري پر پلي کېدو خبرې وکړي.
که څه هم تېر کال دواړو هېوادونو د ازادې سوداګرۍ تړون لاسلیک کړی، خو د هند د سوداګرۍ سکرتر راجیش اګروال تېره میاشت ویلي وو، چې د فولادو پر وارداتو د لندن د نویو محدودیتونو له امله د دغه تړون پلي کېدل له خنډ سره مخ شوي دي.
د برېتانیا د بهرنیو چارو د وزیرې دغه سفرونه په داسې حال کې کېږي، چې د امریکا او اسراییل له خوا پر ایران له بریدونو وروسته په سیمه کې جیوپولیټیک تاوتریخوالی خورا زیات شوی او د تېلو بیې په بې ساري ډول لوړې شوې دي. د برېتانیا حکومت ویلي، چې له دغو دوو سترو اقتصادي ځواکونو سره د کوپر لیدنې د نړیوالو ننګونو د هواري لپاره خورا مهمې دي.
د یادولو وړ ده چې په فارس خلیج کې د هُرمز تنګي د بندېدو له امله د نړۍ د تېلو د لېږد رالېږد شاوخوا ۲۰ سلنه برخه له جدي خنډ سره مخ شوې ده. د ایران له خوا د هرمز تنګي تړل کېدو او د بېړیو توقیفولو د نړۍ په کچه سوداګري اغېزمنه کړې ده.
د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر سراجالدین مهرالدین ویلي، هېواد یې له پاکستان سره د ستراتیژیک مشارکت پیاوړتیا ته ژمن دی او دواړه هېوادونه د سوداګرۍ، سیمهییز اتصال او انرژۍ په برخو کې د همکاریو د پراخولو لپاره هڅې کوي.
نوموړي د شنبې ورځ (د غبرګولي ۹مه) په دوشنبه ښار کې د اوبو په اړه د څلورم نړیوال کنفرانس له پای ته رسېدو وروسته، له پاکستان ټلوېزون سره په ځانګړې مرکه کې وویل، چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې د دواړو هېوادونو اړیکې د پام وړ پراخې شوې دي.
هغه وویل: «په ۲۰۲۱ کال کې دواړو هېوادونو خپلې اړیکې په رسمي ډول د ستراتیژیک مشارکت کچې ته لوړې کړې». د هغه په وینا، پاکستان او تاجکستان د ګډو لوژستیکي دهلیزونو پر جوړولو کار کوي، څو د مرکزي او سوېلي اسیا ترمنځ د سوداګرۍ خوندي او دوامدارې لارې رامنځته شي.
مهرالدین سیمهییز اتصال د دواړو هېوادونو د همکاریو یو مهم بنسټ بللی دی.
د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر د انرژۍ سکتور د دواړو هېوادونو لپاره د پراخو فرصتونو ډګر وباله او ویې ویل، چې دغه همکاري به د سیمهییز یووالي او اقتصادي ادغام بهیر ته هم وده ورکړي.
هغه زیاته کړه: «د انرژۍ په برخه کې د تاجکستان او پاکستان همکاري نه یوازې د دواړو هېوادونو په ګټه ده، بلکې د سیمهییز ادغام بهیر ته به هم مثبت حرکت ورکړي».
مهرالدین دکاسا ۱۰۰۰ پروژې اهمیت ته په اشارې وویل، چې دواړه هېوادونه به له سیمهییزو او نړیوالو شریکانو سره په همغږۍ د دې پروژې د عملي کېدو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.
تېره اونۍ د طالبانو د برېښنا شرکت ویاند محمد صادق حقپرست ويلي وو، چې په افغانستان کې د کاسا ۱۰۰۰ پروژې چارې په درېیو برخو کې پيل شوي چې ۸۰ سلنه بشپړې شوې دي. نوموړي زياته کړې وه، چې د یادې پروژې لومړي لاټ چارې بشپړې او د دوو نورو لاټونو چارې بشپړېدو ته نږدې شوې دي.
د کاسا ۱۰۰۰ پروژه د قرغزستان او تاجکستان برېښنا د افغانستان له لارې پاکستان ته انتقالوي.
د سپاه پاسداران سیاسي مرستیال یدالله جواني وویل: «زموږ میدان چمتو دی او که دښمن بیا تېروتنه وکړي، نو د ایران ځواب به ډېر کلک، غوڅ او د نهباور وړ وي». هغه زیاته کړه: «ایران پر هرمز تنګي بشپړ واکمن شوی او له ۵۰۰ کلونو وروسته داسې یو دریځ ته رسېدلی چې د ایران د خلکو مسلم حق دی».
جواني زیاته کړه: «دښمن اوس د ځان پر وړاندې له دوو لارو سره مخ دی؛ بده لاره او بدتره لاره».
د یو بل خبر لهمخې، د ایران صدا او سیما دولتي راډیو ټلوېزیون د تهران او واشګټن ترمنځ د احتمالي هوکړې په اړه په یوه راپور کې چې «غیر رسمي جزییات» سرلیک یې ورکړی ویلي، چې امریکا ژمنه کړې، چې د ۶۰ ورځو په اوږدو کې ۱۲ میلیارده ډالره شتمنیو ته د لاسرسي زمینه داسې برابره کړي، چې دا سرچینې په نښه شویو بانکونو کې پرته له کوم محدودیته د لېږدولو او مصرفولو وړتیا ولري.
پهدې راپور کې زیاته شوې، چې د دغه تفاهم پر بنسټ، اسلامي جمهوریت د تېرېدونکو بېړیو او کښتیو د ماهیت د تشخیص یوازنۍ او ځانګړې سرچینه ده او هر هغه بېړۍ چې بار یې ګواښونکی وپېژندل شي او یا یې وروستی ګټه اخیستونکی له اسلامي جمهوریت سره په «دښمنۍ» کې وي، د سوداګریزې بېړۍ په توګه نه پېژندل کېږي او له ټاکل شویو لارو څخه د تېرېدو اجازه نه ورکول کېږي.
صدا او سیما ټینګار کړی، چې دا نسخه لا هم د یوه غیر رسمي تفاهم حیثیت لري، ځکه چې دا لا هم د ارزونې، مذاکرې او بیاکتنې په پړاوونو کې ده.