ایراني چارواکی: د افغان کډوالو د روغتیا بیمې فیس د ایراني وګړو په پرتله ۸۰ سلنه لوړ دی

د ایران د یو باخبره چارواکي له قوله چې له ایران انټرنشنل سره یې د نوم نه ښودلو په شرط خبرې کړې، ویل شوي چې مسعود پزشکیان په یوه وروستي لیک کې حکومت ته په غیرمعمولي او انتقادي ډول خبرداری ورکړی دی.

په دغه لیک کې ادعا شوې چې د هېواد د ادارې جوړښت په عملي ډول له رسمي لارو او بنسټونو وتلی او د واک مهمې برخې د سپاه پاسداران د یو ځانګړي جریان تر بشپړ کنټرول لاندې راغلې دي.

راپور زیاتوي چې لا تر اوسه څرګنده نه ده چې مجتبی خامنه‌يي به د ولسمشر د استعفا له غوښتنې سره موافقه وکړي که نه، خو د دې لیک محتوا د ایران د لوړپوړو چارواکو ترمنځ د ژور او بې‌ساري اختلاف نښه بلل کېږي.

د راپور له مخې، پزشکیان په خپل لیک کې ټینګار کړی چې ولسمشر او حکومت په عملي ډول د هېواد له ستر او مهمو تصمیم‌نیونو څخه ایستل شوي او دا تشه د دې سبب شوې چې «افراطي جریانونه« په سپاه پاسداران کې زیات نفوذ ترلاسه کړي.

هغه همدارنګه ویلي چې په دې شرایطو کې د حکومت چلول او د قانوني مسوولیتونو ترسره کول ورته ممکن نه دي، نو ځکه یې د استعفا غوښتنه کړې ده.

په وروستیو میاشتو کې د ایران د حکومت او نظامي-امنیتي بنسټونو ترمنځ سیاسي کړکېچ زیات شوی دی.

پخوانیو راپورونو هم اشاره کړې چې سپاه پاسداران په تدریجي ډول د ولسمشرۍ د دفتر ډېر واکونه محدود کړي او د حکومت مهمې برخې یې تر خپل کنټرول لاندې راوستې دي.

د سرچینو په وینا، دا وضعیت د پزشکیان حکومت له سخت سیاسي او اجرایي بن‌بست سره مخ کړی، چې نه د ډیپلوماټیکو خبرو د پرمخ بیولو توان لري او نه د کابینې د بدلونونو عملي کولو اجازه ورکوي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ددې ډلې تر واک لاندې ملي ټلوېزیون ته ویلي، ویلي چې بیجینګ د افغانستان د وضعیت په اړه ښه خبر دی او د دوی په ګټه ګامونه پورته کوي.

د طالبانو ویاند زیاته کړې چې د ملګرو ملتونو په سازمان کې د چین فعال حضور او د افغانستان په تړاو د پرېکړه لیکونو په مسودو کار کول د کابل او بیجینګ ترمنځ د ښو اړیکو ښکارندویي کوي.

د هغه په وینا، دغه هېواد تل هڅه کړې چې په نړیوالو سټیجونو کې د افغانستان واقعیتونه په پام کې ونیسي.

چین یو له هغو محدودو هېوادونو څخه دی چې په کابل کې یې خپل سفارت پرانیستی ساتلی او د طالبانو له حکومت سره نږدې سیاسي او اقتصادي اړیکې پالي.

د چین حکومت هم په وار وار په نړیوالو ناستو کې پر طالبانو د لګول شویو بندیزونو د لیرې کولو او د افغانستان د کنګل شویو شتمنیو د ازادولو غوښتنه کړې ده.

د سیاسي چارو د کارپوهانو په باور، بیجینګ په ملګرو ملتونو کې د خپل نفوذ څخه په استفادې هڅه کوي چې د طالبانو پر وړاندې د لوېدیځو هېوادونو د پرېکړه لیکونو توندوالی کم کړي.

د جاپان د دفاع وزیر په سنګاپور کې د «شانګریلا ډیالوګ» په امنیتي غونډه کې وویل، د چین لوړ دفاعي لګښتونه او نظامي فعالیتونه د جاپان او نړیوالې ټولنې لپاره د جدي اندېښنې وړ دي.

د جاپان د دفاع وزیر د دغو تورونو په ځواب کې چې ګواکې هېواد یې د پوځي واکمنۍ او پراختیا غوښتنې لور ته مخه کړې، وویل: «فکر پرې وکړئ؛ یو هېواد چې د اټومي وسلو او سټراټیژیکو بم غورځوونکو الوتکو لوی اوزار او زېرمې لري، هېڅ نه ورته ویل کېږي، خو جاپان چې داسې هېڅ وسلې نه لري، د نوي پوځي سیاست نښه ګڼل کېږي؟».

کویزومي زیاته کړه چې له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د جاپان تاریخ پخپله د دې شاهد دی چې نړیوالو قوانینو او د ملګرو ملتونو منشور ته ژمن پاتې شوی دی.

دا په داسې حال کې ده چې په تېره مې میاشت کې د چین د بهرنیو چارو وزارت د اسیا-پسیفیک له هېوادونو غوښتي وو چې د جاپان د «بېرته پوځي کېدو» د بې‌باکه اقداماتو پر وړاندې بېداره واوسي.

د طالبانو د بلخ ولایت د صنعت او سوداګرۍ ریاست رییس ددې ډلې اړوندو رسنیو ته ویلي، چې په دغه ولایت کې که صنعتکارانو صنعتي پارکونه د شخصي موخو لپاره کارولي وی ترې بېرته اخیستل کېږي.

له دې وړاندې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویلي وو، چې په زابل او غزني ولایتونو کې یې د صنعتي پارکونو د جوړولو لپاره ځمکې تثبیت کړي دي.

یاد وزارت ادعا کړې وه، چې واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته دې ډلې په هیواد کې د صنعتي سکتور هر اړخیز ملاتړ کړی، د صنعتي فابریکو په جوړولو کې د پام وړ لیوالتیا شته او د نویو صنعتي پارکونو جوړولو ته اړتیا لیدل کېږي.

طالبانو ددې صنعتي پارکونو د جوړېدو، پیل او د پانګونې په اړه جزییات نه دي ورکړي.

په افغانستان کې د «بچه‌بازۍ» تر نامه لاندې بېوزله او اغیزمن هلکان په ښځینه جامو او سینګار د زورواکو نارینه‌وو مېلمستیاوو ته بیول کېږي.

دوی نڅا ته اړ ایستل کېږي او وروسته ترې کله ناکله جنسي ناوړه ګټه اخیستل کېږي.

راپور وایي چې قربانیانو له دې وضعیت څخه تر تېښتې وروسته د وهلو ټکولو، جنسي تېري او رواني شکنجو کیسې کړې دي.

ډېری یې کله چې لوی شي او ږیرې یې پرمخ راشي، پرېښودل کېږي. یو شمېر قربانیان وروسته نشه‌یي توکو، فحشا یا ځان‌وژنې ته مخه کوي.

په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د نړیوالو مرستو د پام وړ کمېدو له امله قربانیانو ته د ملاتړ او بیارغونې خدمات هم محدود شوي دي.

راپور د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د انساني ‌قاچاق وروستي راپور ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې په افغانستان کې د ماشومانو جلب‌وجذب، انساني ‌قاچاق او بچه‌بازي لا هم دوام لري.

د راپور له مخې طالبان ماشومان د زور، دوکې او ناسمو ژمنو له لارې جذبوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت هم د بچه‌بازۍ داسې پېښې ثبت کړې چې د طالبانو ځینې چارواکي او نورې وسله‌والې ډلې پکې ښکېلې بلل شوې دي.

ژوندي پاتې شویو قربانیانو ویلي چې اوس سیمه‌ییز قوماندانان او بانفوذه کسان د دې ناوړه کړنو اصلي عاملان دي.

ډېلي مېل لیکلي چې بچه‌بازي په افغانستان کې اوږد تاریخ لري او ریښې یې لږ تر لږه تر دیارلسمې پېړۍ رسېږي.