ټرمپ د سي‌اېن‌اېن راپور رد کړ؛ هوکړه په ښکاره د ایران اټومي پروګرام ته اشاره کوي

امانوېل مکرون د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، د سعودي عربستان له ولیعهد محمد بن سلمان، د عُمان له پاچا هیثم بن طارق د متحده عربي امارات له امیر محمد بن زاید او د مصر له ولسمشر عبدالفتاح السیسي سره په ټیلېفوني خبرو کې څرګنده کړې، دا ډېره ضروري ده، چې د امریکا او ایران تر منځ د هوکړې بهیر چټک شي او له دې فرصت څخه باید همدا اوس ګټه پورته شي.

مکرون زیاته کړه، چې لومړیتوب باید د اوربند دوام او له هېڅ ډول شرط پرته او له نړۍوالو قوانینو سره سم، سمدستي د هرمز تنګي بېرته پرانېستل وي او له هغې وروسته باید د نورو مسایلو، په ځانګړې توګه د اټومي او بالستیک پروګرامونو او د سیمې د ثبات په اړه د یوې جامع او قوي هوکړې د ترلاسه کولو لپاره خبرې اترې دوام ومومي.

هغه د سیمې د ثبات په تړاو وویل: «دا باید له لبنان څخه پیل شي، چېرې چې دا ډېره بېړنۍ ده چې د وسلو غږ غلی شي، د ټولو وسلو غږ او د تل لپاره. هیڅ شی هم هغه لوی تاوتریخوالی او کړکېچ نه شي توجیه کولای چې همدا اوس په سویلي لبنان کې روان دي».

د فرانسې ولسمشر همداراز په ډاګه کړې، چې د لبنان دولت د حاکمیت د بېرته ټینګولو او د هېواد د ځمکنۍ بشپړتیا په هلو ځلو کې له لبناني چارواکو څخه خپل ملاتړ ته دوام ورکړي.

د یادونې وړ ده، چې اسراییل لا هم پر لبنان هوايي بریدونو ته دوام ورکوي او ورسره یې ځینې سیمې هم لاندې کړې دي.

باخبره سرچینو د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۰مه) ایران انټرنشنل ته ویلي، مسعود پزشکیان «په اداره کې د سپاه پاسداران د تسلط» له امله مجتبی خامنه‌يي ته خپله استعفا لېږلې ده.

پزشکیان «په اداره کې د سپاه پاسداران د تسلط» له امله مجتبی خامنه يي ته خپله استعفا لېږلې | افغانستان انټرنشنل پښتو

له دغه خبر وروسته د ایران د ولسمشر د دفتر د ارتباطاتو او اطلاع رسونې مرستیال سيد مهدي طباطبايي په روښانه ټکو د پزشکیان د استعفا له ردولو پرته په دې تړاو اوازې «رسنیزې مضحکې لوبې» بللي او ویلي یې دي، چې یادو رسنیو خپلې هیلې د واقعیت پر ځای خپرې کړې دي.

هغه زیاته کړې: «ولسمشر پزشکیان به خلکو ته له خدمت کولو شاته نه‌شي، هغه ډول چې د ایران ملت له پیوستون او مقاومت څخه نه په شا کېږي».

د ایران د ولسمشر ویاندې فاطمې مهاجراني هم په خپله اېکس‌پاڼه له روښانه پیغام ورکولو پرته ویلي: «د ډاکټر پزشکیان دولت په سختو ورځو کې دا وښوده چې د خلکو تر څنګ درېږي، نن هم په هماغه لید د هېواد د مسایلو د حل او د خلکو د ژوند د ښه والي لپاره کار کوي».

مسعود پزشکیان هم په خپله اېکس‌پاڼه د خپلې استعفا په تړاو په واضحه توګه له څه ویلو پرته ویلي: «له لویو ننګونو سره مبارزه د سختیو له ګاللو پرته شونې نه‌ده. له دغو لوړو او ژورو لارو تېرېدل یوازې د عامه پوهاوي او همکارۍ له لارې شونې ده. موږ باید شته حقایق خلکو ته روښانه او تبیین کړو، څو د ټولنې ټولې برخې د ستونزو په حل کې برخه ولري، ځکه دا ګډ درد هېڅکله جلا جلا نه درملنه کېږي».

باخبره سرچینو ایران انټرنشنل ته ویلي، چې د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان د دغه هېواد د مذهبي مشر مجتبی خامنه‌یي دفتر ته یو رسمي لیک لیږلی دی او د خپلې استعفا غوښتنه یې کړې ده. تر اوسه د هغه داستعفا او همداراز د مجتبی خامنه‌يي له لوري د منلو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویل شوي.

پخوا هم په راپورونو کې دې ته اشاره شوې، چې سپاه پاسداران په تدریجي ډول د ولسمشرۍ د دفتر ډېر واکونه محدود کړي او د حکومت مهمې برخې یې تر خپل کنټرول لاندې راوستې دي.

د یکشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۰مه، په خپره شوې اعلامیه کې راغلي چې دواړو لورو د سوریې د اقتصاد د پیاوړتیا او د روان سیمه‌ییز وضعیت په اړه نظرونه تبادله کړي دي.

د اعلامیې له مخې، احمد الشرع په دې ټیلیفوني خبرو کې ټینګار کړی چې د امریکا پاتې بندیزونو لغوه کول د سوریې د اقتصاد د بیا رغونې او د بهرنیو پانګونو د جذب لپاره یو اساسي ګام ګڼل کېږي.

د سوریې د جمهوري ریاست دفتر د دې ټیلیفوني خبرو او د احتمالي پایلو په اړه نور جزییات نه دي خپاره کړي.

دا په داسې حال کې ده چې سوریه له کلونو راهیسې د جګړې، اقتصادي بندیزونو او سیاسي بې‌ثباتۍ له امله له سختو ستونزو سره مخ ده، او د بیا رغونې لپاره یې د نړیوال ملاتړ اړتیا تر پخوا زیاته بلل کېږي.

نوموړي د یکشنبې په ورځ په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې په ایران کې د وروستیو بمباریو له امله افغان او ایراني ماشومان له رواني او ذهني زیانونو سره مخ شوي دي.

د هغه په وینا، د ناروې د کډوالو شورا له خپلو شریکانو سره په ګډه د افغان کډوالو لپاره ټولنیز مرکزونه چلوي، چې په کې ماشومانو ته د لومړنیو زده‌کړو ترڅنګ د رواني ملاتړ او د جګړې د صدمو د درملنې اړوند خدمتونه هم وړاندې کېږي.

ایګلنډ ویلي چې ګڼو والدینو ورته ویلي، د جګړې له امله رامنځته شوي اقتصادي بحران کې یې خپلې د عاید سرچینې له لاسه ورکړې او اوس د ژوند د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره له جدي ستونزو سره مخ دي.

د ناروې د کډوالو شورا مشر ټینګار کړی چې له څلورو میلیونو څخه ډېر افغانان په ایران کې ژوند کوي او نړیواله ټولنه باید له هغوی سره خپلې مرستې زیاتې کړي.

هغه همدارنګه ویلي چې په تهران کې یې د یوه زیانمن شوي استوګنیز کمپلکس لیدنه کړې او د توغندیزو بریدونو په کنډوالو کې یې د ماشومانو لوبتکې او درسي کتابونه لیدلي دي.

د نوموړي په وینا، په دغو بریدونو کې یو شمېر ملکي وګړي وژل شوي او ټپیان شوي، او ګڼې کورنۍ اړې شوې چې خپل کورونه پرېږدي.

ایګلنډ زیاته کړې چې زرګونو زیانمنو کورنیو د ناروې د کډوالو شورا له بېړنیو مرستو ګټه اخیستې ده.

هغه ویلي چې د ناروې او سویډن په مالي ملاتړ شاوخوا ۹ زره هغو کورنیو ته نغدي مرستې ورکړل شوې چې د جګړې پر مهال یې خپل ټول شتمنۍ له لاسه ورکړې دي.

خو نوموړي د موجودو اړتیاوو د پوره کولو لپاره د مالي سرچینو له کمښت څخه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې ډېرو مرسته کوونکو هېوادونو لا هم په ایران کې د افغان کډوالو او جګړه ځپلو ملکي وګړو د ملاتړ لپاره کافي مرسته نه ده کړې.

د ناروې د کډوالو شورا مشر تر دې وړاندې هم ویلي وو چې د امریکا او اسرائیل د هوايي بریدونو له امله شاوخوا ۳،۲ میلیونه کسان په ایران کې له خپلو کورونو بې‌ځایه شوي دي.

د هغه په وینا، ډېرو دغو کسانو خپل کورونه، سپما او حتی خپلوان له لاسه ورکړي او اوس د جګړې له اقتصادي پایلو سره مخ دي.

ایګلنډ ټینګار کړی چې ایران د شاوخوا ۴،۴ میلیونه افغان کډوالو په کوربتوب سره د نړۍ له سترو کوربه هېوادونو څخه دی، خو د ټولو اړمنو کسانو د ملاتړ لپاره موجود امکانات او سرچینې بسنه نه کوي.

نوموړي خبرداری ورکړی چې که نوې او همغږې نړیوالې مرستې برابرې نه شي، د جګړې بشري او اقتصادي اغېزې به د راتلونکو کلونو لپاره د میلیونونو کورنیو پر ژوند سیوری وغورځوي.

په دغه اعتراضي لاریون کې د بشري حقونو فعالانو، معترضو مېرمنو او نورو برخه اخیستې وه، ګډونوالو ویلي چې د دې لاریون موخه د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د ښځو او نجونو غږ نړیوالې ټولنې ته رسول دي.

لاریونوالو د «ډوډۍ، کار، ازادي»، «طالبان نه منو» او «جنسیتي اپارتاید نه منو» شعارونو په ورکولو سره له افغان ښځو او نورو قشرونو سره خپل ملاتړ څرګند کړی دی.

دوی له نړیوالې ټولنې غوښتي چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو وضعیت ته جدي پاملرنه وکړي او د هغوی د اساسي او مدني حقونو د خوندي کولو لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

ګډونوالو همدارنګه ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید د افغان ښځو او نجونو د حقونو د محدودېدو پر وړاندې چوپه پاتې نه شي او د هغوی له بنسټیزو حقونو څخه دفاع وکړي.

د راپورونو له مخې، طالبانو په تېرو کلونو کې د ښځو او نجونو پر وړاندې ګڼ محدودیتونه لګولي او هغوی یې له یو شمېر اساسي حقونو، لکه زده‌کړو، کار او ټولنیزو فعالیتونو، محرومې کړې دي.

په همدې حال کې، د طالبانو مشر شاوخوا دوه اوونۍ وړاندې د زوجینو د تفریق اړوند یو قانون توشیح کړی دی. د بشري حقونو یو شمېر فعالان او څارونکي دغه سند د ښځو پر حقونو د نویو محدودیتونو یوه بله بېلګه بولي.

د یاد قانون منتقدین وایي چې په سند کې د کم عمره نجونو د ودونو په اړه داسې موارد شته چې د ماشومانو او ښځو له حقونو سره په ټکر کې دي.

بشري حقونو فعالانو دغه قانون د بشري حقونو او د ماشومانو د حقونو ښکاره نقض بللی او د طالبانو له لوري د ښځو او نجونو پر وړاندې د لګول شویو محدودیتونو د لغوه کېدو غوښتنه یې کړې ده.