د امریکا فضايي ادارې ناسا ویلي، چې د ۲۰۲۶ کال د جون میاشت به د اسمانڅارونکو لپاره له مهمو او نادرو ستوریزو پېښو ډکه وي. ناسا زیاته کړې، چې په دغه میاشت کې د زهره او مشتري نږدې کېدل، د سپوږمۍ ځانګړی حرکت او د اوړي د موسم پیل شامل دي.
ناسا ویلي، چې د جون په نهمه نېټه به د زهره او مشتري سیارې د ماښام له لمر لوېدو وروسته په لوېدیځ اسمان کې یو بل ته ډېرې نږدې ښکاره شي. دې حالت ته په ستورپوهنه کې د سیارو نږدې کېدل ویل کېږي.
د جون له ۱۱مې تر ۱۵مې نېټې پورې به عطارد هم له زهره او مشتري سره یوځای په اسمان کې ښکاره شي، چې د ماښام په وخت کې به درې سیارې په یو وخت لیدل کېدای شي.
ناسا زیاتوي چې د جون په ۱۷مه نېټه به له ځینو سیمو څخه سپوږمۍ د زهره مخې ته تېره شي، چې د لنډ وخت لپاره به دا سیاره پټه کړي. دا نادره پېښه د شمالي او جنوبي امریکا په ځینو برخو کې لیدل کېدای شي.
دغه اداره همداراز وایي چې د جون په ۲۱مه نېټه به د شمالي نیمه کرې د اوړي موسم رسمي پیل شي، چې په همدې ورځ به د کال تر ټولو اوږده ورځ او لنډه شپه وي.
ناسا همداراز اسمانڅارونکو ته سپارښتنه کړې چې د اوړي په شپو کې د «د اوړي ستوریز مثلث» او د لرې فضا ځینې روښانه اجرام لکه د ډمبل سحابي او حلقوي سحابي هم په اسانه ډول لیدل کېدای شي، چې د ستورو د ژوند د پای او د کهکشاني ګازونو ښکلي انځورونه وړاندې کوي.
د ډیجیټل امنیت یوې سایبر څېړنیزې ډلې د طالبانو «ملي کیبورډ» اپلیکیشن د محرمیت او امنیت له جدي خطرونو سره مل بللی، ځکه په وینا یې، د کاروونکو ټایپ شوي معلومات پروسس کوي، بهرنیو سیسټمونو ته یې لېږي او د معلوماتو د ساتنې کمزورې لارې لري.
د رازنېټ سایبري ډلې د یوې نوې تخنیکي ارزونې له مخې، د طالبانو تر واک لاندې ملي تلویزیون سره تړلی یو کیبورډ اپلیکیشن د جدي امنیتي او محرمیتي ستونزو نښې لري، چې د کاروونکو د معلوماتو د خوندیتوب او د ممکنه څارنې په اړه نوې پوښتنې راپورته کوي.
افغانستان انټرنشنل د ۲۰۲۶ کال په می میاشت کې د سرچینو له قوله راپور ورکړی و چې د طالبانو ادارو او د ایران اسلامي جمهوریت ترمنځ د یو داسې موبایلي اپلیکیشن د جوړولو په برخه کې همکاري شوې، چې په افغانستان کې د کاروونکو د فعالیتونو د څارنې وړتیا لري.
د ملي تلویزیون کلیدړې اندروید نسخه تازه خپره شوې ده.
د راز نېټ د امنیتي تحلیل له مخې، د اپلیکیشن ۱،۴ نسخه د ثابت کوډ د شننې پر بنسټ څیړل شوې او دا ډول شننه د اپلیکیشن داخلي جوړښت، شبکوي اړیکې، پټ معلومات او امنیتي کمزورۍ ښيي، خو دا نه شي ثابتولی چې په واقعي وخت کې معلومات څنګه پروسس کېږي یا کره کوم لوري ته لېږدول کېږي.
د ارزونې له مخې، کیبورډ اپلیکیشنونه د موبایل په اکوسیستم کې تر ټولو حساس اپلیکیشنونه ګڼل کېږي، ځکه د کاروونکي د ټایپ ټولو معلوماتو ته لاسرسی لري. په دې کې شخصي پیغامونه، پاسورډونه، د لټون معلومات، مالي جزئیات او نور حساس متن شاملېدای شي. د داسې اپلیکیشن په اړه هر ډول شک چې دا معلومات بهرني سرورونو ته استوي، د محرمیت د جدي خطر په توګه ارزول کېږي، په ځانګړي ډول په هغه چاپېریال کې چې سیاسي فشارونه او د بیان محدودیتونه موجود وي.
ارزونه وايي، چې په اپلیکیشن کې د اوپن ای یوه پټه اې پي ای کیلي موندل شوې چې په مستقیم ډول په کوډ کې ځای پر ځای شوې ده. دا کیلي د اوپن ای له سیسټم سره د اړیکې، په ځانګړي ډول د چټ جی پي ټي د چټ بشپړونې خدمت ته د لاسرسي لپاره کارول کیږي.
د دې تخنیکي جوړښت له مخې، د کاروونکي لیکل شوی متن د ژباړې یا پروسس لپاره بهرني مصنوعي ځیرکتیا سیسټم ته لېږدول کېږي، چې دا کار د شفافیت، رضایت او معلوماتي خوندیتوب په اړه پوښتنې راپورته کوي.
تحلیل همدارنګه ښيي چې اپلیکیشن حساس معلومات په داخلي لاګ یا ثبت سیستم کې ساتي. په ثبت شویو معلوماتو کې د اې پي ای کیلي، د سیسټم ځوابونه، د ژباړل شویو متنونو جزئیات او تخنیکي تېروتنې شاملې دي.
د امنیتي متخصصینو په وینا، د داسې معلوماتو ثبت په ځانګړي ډول په کیبورډ اپلیکیشن کې د محرمیت له پلوه لوړ خطر رامنځته کوي، ځکه دا معلومات ممکن د کاروونکي له شخصي اړیکو مستقیم اخیستل شوي وي.
سره له دې، څېړنه یادونه کوي چې اپلیکیشن داسې کلاسیک لوړ خطر اجازې نه کاروي لکه تماسونو، پیغامونو، کمرې، مایکروفون یا موقعیت ته لاسرسی. همدارنګه د مستقیم جاسوسي فعالیت یا قصدي کیلوګینګ لپاره واضح ثبوت نه دی موندل شوی. خو څېړونکي ټینګار کوي چې د کیبورډ اپلیکیشن د ماهیت له مخې د ټایپ شوي متن هرډول پروسس، لېږد یا ذخیره کول پخپله د لوړ حساسیت موضوع ده.
د امنیتي ارزونې له مخې، اپلیکیشن د تولیدي کچې کمزوری خوندیتوب لري. کوډ یې په اسانۍ سره لوستل کېدای شي، د حساسو معلوماتو د پټولو اغیزناک میکانیزم نه لري او د بشپړتیا یا لاسکاري ضد قوي محافظت پکې محدود دی. دا ضعفونه د دې امکان زیاتوي چې اپلیکیشن د ناوړه استفادې یا غیرمجاز تحلیل لپاره اسانه هدف وګرځي.
څېړونکي د خطر عمومي کچه لوړه بولي، ځکه چې اپلیکیشن د کاروونکي حساس ټایپ شوي معلومات پروسس کوي، بهرنیو سیسټمونو ته یې لېږي، او په ورته وخت کې یې د شفافیت کچه محدوده ده. د دوی په وینا، دا شرایط کولی شي د معلوماتو د ناوړه استفادې یا ناڅرګندې څارنې لپاره زمینه برابره کړي، حتا که دا عمل قصدي نه وي.
په همدې بنسټ سپارښتنه شوې چې کاروونکي دې تر هغې پورې له دې اپلیکیشن څخه ډډه وکړي چې بشپړ امنیتي اصلاحات، خپلواکې څېړنې او د معلوماتو د پروسس شفافه پالیسي نه وي وړاندې شوې.
څېړونکي همدارنګه وړاندیز کوي چې که دا ډول اپلیکیشنونه دوام وکړي، باید د بهرني معلوماتي پروسس لپاره جلا خوندي سرورونه وکارول شي او د حساسو معلوماتو ثبت بند شي.
هندواڼه له پخوا راهیسې د اوړي د موسم تر ټولو خوښه مېوه ګڼل کېږي. دا مېوه نه یوازې د تندې ماتولو او د بدن د اوبو کمښت پوره کولو لپاره خوړل کېږي، بلکې اوس نوې څېړنې ښيي چې هندواڼه د انسان د زړه، وینې رګونو او عمومي روغتیا لپاره هم مهمې ګټې لري.
په «نیچر» علمي ژورنال کې خپرو شویو تازه څېړنو موندلې چې هغه کسان چې په منظم ډول هندواڼه خوري، د زړه او د وینې د رګونو فعالیت یې تر نورو ښه وي. څېړونکي وایي، هندواڼه له غذایي موادو، ویټامینونو او انټياکسیدنټونو ډکه مېوه ده او داسې طبیعي مرکبات لري چې د بدن د میتابولیک فعالیت او د زړه د روغتیا لپاره مهم رول لوبوي.
د څېړنو له مخې، هندواڼه د اوبو لوړه اندازه او کمه کالورۍ لري، چې له امله یې د بدن د اوبو توازن ساتلو او د اضافي وزن مخنیوي کې مرسته کوي. همداراز په دې مېوه کې غذایي فایبر، مګنیزیم، پوټاشیم، ویټامین سي، ویټامین اې او لایکوپین په زیاته اندازه موجود دي.
څېړونکو د «نیشنل هېلت او نیوټرېشن اېګزامېنېشن سروې» معلومات هم ارزولي او موندلې یې ده چې د هندواڼې خوړونکي کسان عموماً سالم غذایي عادتونه لري او د بورې کم استعمال کوي.
په یوې بلې کلینیکي څېړنه کې چې اتلس روغ ځوانانو باندې شوی، چې د دوو اوونیو لپاره هره ورځ ورته د هندواڼې جوس ورکړل کېده. پایلو وښودله چې هندواڼه دوه داسې طبیعي مرکبات لري چې په بدن کې د نایټرېک اکسایډ په تولید کې مرسته کوي.
نایټرېک اکسایډ د وینې رګونه پراخوي او نرموي، چې له امله یې د وینې جریان ښه کېږي او زړه په سالم ډول فعالیت کوي. څېړونکي وایي، د هندواڼې جوس د زړه د ضربان په تنظیم او د وینې د رګونو د فعالیت په ښه والي کې هم اغېزناک تمام شوی دی.
همداراز څېړنو ښودلې چې په هندواڼه کې موجود «لایکوپین» نومی انټياکسیدنټ د اکسیداتي فشار په کمولو کې مرسته کوي، چې د زړه د ناروغیو د خطر کمېدو لپاره مهم ګڼل کېږي.
سره له دې، څېړونکي ټینګار کوي چې د دغو پایلو د بشپړ تایید لپاره لا نورو علمي څېړنو ته اړتیا شته. خو تر دې دمه موجود معلومات ښيي چې هندواڼه یوازې د اوړي یوه خوندوره مېوه نه، بلکې د روغتیا لپاره هم یوه مهمه طبیعي ډالۍ ده.
وېښتان د انسان د ښکلا، ځوانۍ او جذابیت مهمه برخه ګڼل کېږي، خو په دې وروستیو کلونو کې د عمر له زیاتېدو وړاندې د وېښتانو سپینېدل د ډېرو خلکو لپاره پر یوې جدي اندېښنې بدل شوي دي.
څیړنې شیې پخوا به سپین وېښتان د زړښت نښه بلل کېده، خو اوس داسې ځوانان هم لیدل کېږي چې لا د شل او یا دېرشو کلونو ترمنځ وي، خو وېښتان یې ورځ تر بلې سپینیږې.
روغتیايي متخصصین وایي، د وېښتانو طبیعي رنګ د “میلانین” په نوم د یوې مادې له امله وي چې د وېښتو په ریښو کې تولیدېږي. کله چې د بدن دا ماده کمه شي یا یې تولید ورو شي، وېښتان خپل طبیعي رنګ له لاسه ورکوي او ورو ورو سپینېږي.
د ډاکټرانو په وینا، که څه هم عمر د وېښتانو د سپینېدو تر ټولو عام لامل ګڼل کېږي، خو یوازې عمر نه دی چې وېښتان سپینوي. دوامدار ذهني فشار، اندېښنې، بې خوبي او رواني ستونزې د بدن پر هورمونونو اغېز کوي او د وېښتانو د رنګ تولیدوونکې حجرې کمزورې کوي. همدا لامل دی چې ډېری خلک د سختو ستونزو او فشارونو له تېرېدو وروسته د خپلو وریښتانو په رنګ کې بدلون احساسوي.
متخصصین زیاتوي، ناسمه غذا هم د وېښتانو د ژر سپینېدو یو مهم لامل دی. د ویټامین B12، اوسپنې، زینک او ویټامین D کمښت د وېښتانو روغتیا ته زیان رسوي. چټک او غیر صحي خواړه، غوړ لرونکي خوراکونه او د مېوو او سبزیجاتو کمه استفاده د بدن طبیعي توازن ګډوډوي او وېښتان کمزوري کېږي.
روغتیايي څېړنې ښيي چې سګريټ څکول او نشه يي توکي نه یوازې د بدن عمومي روغتیا ته زیان رسوي، بلکې د وېښتانو د وخت نه مخکې سپینېدو خطر هم زیاتوي. ډاکټران وایي، سګريټ د وینې جریان کموي او د وېښتانو ریښو ته د غذایي موادو رسېدل اغېزمنوي.
ځینې ناروغۍ لکه د تایرایډ ستونزې، د وینې کمښت او د بدن د دفاعي سیستم کمزورتيا هم د وېښتانو پر رنګ مستقیم اغېز کولی شي. له همدې امله متخصصین سپارښتنه کوي چې که د کم عمر کسانو وېښتان په چټکۍ سپینېږي، باید طبي معاینات ترسره کړي.
کارپوهان باور لري چې که څه هم د عمر له امله د وېښتانو سپینېدل په بشپړ ډول نه شي درېدلی، خو سالم ژوند کولی شي دا بهیر ورو کړي. متوازنه غذا، کافي خوب، ورزش، ذهني ارامتیا او د طبیعي غوړیو استعمال د وېښتانو په پیاوړتیا او ساتنه کې مهم رول لري.
متخصصین خلکو ته سپارښتنه کوي چې د شنو سبزیجاتو، مېوو، شیدو، هګیو او مغز لرونکو خوړو استعمال زیات کړي او له دوامدار فشار، بې خوبۍ او سګرټو څخه ځان وساتي. د دوی په خبره، سالم ژوند نه یوازې د وېښتانو ښکلا ساتي، بلکې د بدن عمومي روغتیا هم پیاوړې کوي.
د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ د نوي وزیر په توګه د عبدالاحد فضلي له ګومارل کېدو سره سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د انټرنېټ د محدودولو لپاره هڅې پیل شوي، خو عبدالاحد فضلي تازه ویلي، د هېواد د مخابراتي او ډیجیټلي سکټور د لا پراختیا لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکوي.
په هېواد کې د انټرنېټ د احتمالي محدودېدو په تړاو د هڅو په درشل کې د یکشبې په ورځ (د غويي ۲۷مه) د هېواد یو شمېر سیاسي او اقتصادي شنونکو، لیکوالانو او ژورنالېستانو د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ له وزیر عبدالاحد فضلي سره کتلي دي.
د دغه وزارت ویاند عنایتالله الکوزي په خپله اېکسپاڼه د همدې لیدنې په تړاو د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، یادو شنونکو په دې کتنه کې، په اوسني عصر کې د ټکنالوژۍ او د ارتباطي وسایلو په برخه کې د مخابراتو پر اهمیت له ټينګار سربېره ویلي، که د ټکنالوژۍ او مخابراتو سکټور په پښو ودرېږي شفافیت، امنیت او د چارو په چټکتیا کې به ژور بدلون رامنځته شي.
دغو شنونکو او ژورنالېستانو له عبدالاحد فضلي څخه د انټرنټ د بیو، کیفیت، ډیجیټل حکومتولۍ پراختیا او په ټوله کې د سکټور د ودې او پرمختګ غوښتنه وکړه او هیله مندي یې وښودله چې دا سکټور به د هېواد د اقتصادي ودې، عصري خدمتونو پراختیا او د خلکو د ژوند د اسانتیاو په برخه کې لا ډېر پرمختګ وکړي.
عبدالاحد فضلي په دې کتنه کې ډاډ ورکړ: «د مخابراتو وزارت به د هېواد د مخابراتي او ډیجیټلي سکټور د لا پیاوړتیا، پراختیا او د ولسونو د اړتیاوو د پوره کولو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکوي».
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې په کابل کې د نوري فایبر انټرنېټي شرکتونو ځینو مسوولانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې د طالبانو د مخابراتو نوي وزیر عبدالاحد فضلي د مخابراتي خدمتونو د تنظیم ادارې (اترا) ته امر کړی، چې پر عامو خلکو د نوري فایبر وایفای انټرنېټ بند کړي او همداراز سرچینو دا هم ویلي وو، چې د دغه امر پر بنسټ په کابل کې د نوري فایبر د لاینونو د غځولو چارې تر بلې خبرتیا پورې ځنډول شوې دي.
طالبان په کابل کې پر عامو خلکو د نوري فایبر انټرنېټ خدمتونه قطع کوي | افغانستان انټرنشنل پښتو
له دې سره سم، په کندهار کې ځايي اوسېدونکو او د ځينو انټرنېټي شبکو مسوولانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو له څو میاشتو راهیسې پر استوګنیزو سیمو نوري فایبر او وایفای انټرنېټ قطع کړی دی. دوی زیاتوي، چې له دولتي او سوداګریزو مراکزو پرته، نور خلک یوازې د مخابراتي شبکو انټرنېټ کاروي.
له دې ټولو سره سره د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت ویاند عنایتالله الکوزي د انټرنېټ د بندېدو په اړه خپاره شوي خبرونه ناسم بللي او ویلي، چې د دغه وزارت وزیر د انټرنېټ د بندېدو په اړه له هېڅ شرکت سره خبرې نه دي کړي او په دې اړه خپاره شوي راپورونه بېبنسته دي.
طالبانو د انټرنېټ د بندېدو په اړه خپاره شوي خبرونه ناسم وبلل | افغانستان انټرنشنل پښتو
خو د طالبانو ځینې باخبره سرچینې وايي، چې د طالبانو مشر هبتالله د فاریاب ولایت لپاره د دغې ډلې مخکینی والي عبدالاحد فضلي د دې لپاره د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ د نوي وزیر په توګه ټاکلی، چې په هېواد کې پر انټرنیټ محدودیتونه زیات شي.
د ملګرو ملتونو د روغتیا نړیوال سازماخبرداری ورکړی چې د وینې لوړ فشار یا هایپرټنشن کولی شي د اوږدې مودې لپاره له ښکاره نښو پرته د انسان زړه، د وینې رګونه او پښتورګي زیانمن کړي.
دغه سازمان د «وینې لوړ فشار نړیوالې ورځې» په مناسبت په خپل ایکس پاڼه کې ویلي، ډېر کسان ښايي کلونه عادي ژوند وکړي، خو په همدې موده کې د وینې لوړ فشار په پټه توګه د بدن مهم غړي تر فشار لاندې راولي.
د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د دې ناروغۍ د مخنیوي او کنټرول امکان شته او وختي تشخیص، ارزانه درملو ته لاسرسی او سالم ورځني عادتونه کولی شي د جدي روغتیايي خطرونو مخه ونیسي.
سازمان همداراز سپارښتنه کړې چې خلک دې د وینې فشار منظم معاینات وکړي، فزیکي فعالیت ته پاملرنه وکړي، د مالګې او غوړو مصرف کم کړي او سالم غذایي رژیم غوره کړي.
د روغتیا نړیوال سازمان د معلوماتو له مخې، د وینې لوړ فشار د زړه د ناروغیو، سکتې او پښتورګو د خرابېدو له مهمو لاملونو څخه ګڼل کېږي.