تمیم عاصي: د پېژندپاڼو په اړه د پخوانیو سیاسیونو غبرګونونه د راولپنډۍ د لارښوونو انعکاس دی

افغان ایواک ادارې په خپل اوونیز راپور کې ویلي چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو به د جون په دویمه او درېیمه نېټه د کانګرس د څلورو کمېټو پر وړاندې حاضر شي او د لومړي ځل لپاره به د امریکا د افغان متحدانو د وضعیت، د ځانګړو کډوالۍ ویزو پروګرام او د کډوالو د لېږد د ځنډ په اړه له جدي پوښتنو سره مخ شي.

راپور وايي چې شاوخوا ۱۱۰۰ افغانان لا هم د قطر په کمپ السیلیه کې بند پاتې دي. د افغان ایواک په وینا، له دې ډلې نږدې ۸۰۰ تنه ښځې او ماشومان دي او شاوخوا ۱۵۰ نور د هغو امریکايي سرتېرو د کورنیو غړي دي چې اوس هم په پوځ کې دندې ترسره کوي.

ادارې په راپور کې ویلي: «دا یوازې د دوسیو ځنډ نه دی، بلکې هغه خلک دي چې د امریکا حکومت یې مسوولیت لري، خو له یوه کال څخه ډېر وخت کېږي چې په نامعلوم وضعیت کې پرېښودل شوي دي.»

افغان ایواک همداراز ادعا کړې چې د ۲۰۲۶ کال له جنورۍ راهیسې هېڅ افغان ته د ځانګړې کډوالۍ ویزه نه ده ورکړل شوې، سره له دې چې زرګونه افغانان د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د تایید مرحلې بشپړې کړې او لا هم د ویزو په تمه دي.

د راپور له مخې، کانګرس له مخکې ۵۰ زره او ۵۰۰ځانګړې کډوالۍ ویزې منظورې کړې وې، خو لا هم ۵ زره او ۹۷۰ ویزې نه دي کارول شوې، په داسې حال کې چې نږدې ۱۷۸ زره افغانان د امریکا د ماموریت د تایید له پړاو څخه تېر شوي او د خپلو دوسیو د بشپړېدو په تمه دي.

راپور زیاتوي چې د جون پنځمه نېټه د هغو افغانانو لپاره مهمه وروستۍ نېټه ده چې د ځانګړې کډوالۍ ویزې په بهیر کې د ماموریت د تایید غوښتنلیکونه لري. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له غوښتونکو غوښتي چې ټول پاتې اسناد، سپارښت‌لیکونه او دندې اړوند ثبوتونه تر همدې نېټې وړاندې وسپاري.

افغان ایواک د یوې افغانې کورنۍ د قضیې یادونه هم کړې چې د اخراج له خطر سره مخ وه، خو یوې فدرالي محکمې د حکومت پرېکړه رد کړه او د دغه افغان متحد په ګټه یې حکم صادر کړ. اداره وايي دا پرېکړه ښيي چې د ځینو افغانانو پر ضد د حکومت حقوقي استدلالونه په محکمو کې ننګول کېدای شي.

د راپور په پای کې افغان ایواک له امریکايي قانون جوړوونکو غوښتي چې د افغان متحدانو د قضیو په اړه له مارکو روبیو څخه واضح ځوابونه وغواړي او د هغو زرګونو افغانانو د برخلیک په اړه اقدام وکړي چې لا هم د امریکا د ژمنو د عملي کېدو په تمه دي.

په پاکستان کې د مېوو او سبزیجاتو د اتحاديې سرپرست وحيد احمد افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په شريکه کړې ويډيو کې وويل، «سږ کال د پاکستان څخه د امونو د صادراتو موخه ۸۰زره ټنه ټاکل شوی، او له دې صادراتو عاید له ۷۵څخه تر ۸۰ میلیونه ډالرو پورې ترلاسه کېدو احتمال دی، خو د صادراتو د دې هدف د ترلاسه کولو لپاره بیا هم د حکومت او اړونده چارواکو کلک ملاتړ خورا مهم دی».

هغه زیاته کړه، سږ کال د امونو صادرات ۳۰زره ټنه راکم کړل شوي، د پاکستان څخه به افغانستان، ايران او د منځني ختيځ هېوادونو ته ۸۰ سلنه امونه صادرېدل او پاتې ۲۰ سلنه به نورې نړۍ ته تلل.

«د افغانستان سره لارې په بشپړ ډول تړلې پرتې دي، په ايران او منځني ختيځ کې جګړه ده».

هغه زیاته کړه، تېر کال د ۱۰۱زره ټنو صادراتو څخه ۱۱۰ میلیونه ډالره بهرنۍ اسعار ترلاسه شوي وو.

نوموړي د صادراتو پر وړاندې د نورو ننګونو په اړه وويل، «له پاکستان څخه خلیجي هېوادونو ته د سمندر له لارې د بار وړلو لګښت چې تېر کال له ۱۲۰۰څخه تر ۱۴۰۰ډالرو پورې وو، سږکال له ۶څخه تر ۷ زرو ډالرو پورې رسېدلی دی، په داسې حال کې چې هوايي بار وړل چې تېر فصل له ۷۰څخه تر ۹۰سينټس يو کیلو و، سږکال تر ۲ډالرو پورې لوړ شوی دی».

همداراز وحيد احمد وويل، د نړیوال بار وړلو د لګښتونو د بې ساري زیاتوالي ترڅنګ په سیمه ییزه کچه د پټرولیم محصولاتو د بیو لوړېدو له باغونو څخه تر بسته بندۍ خونو او بندرونو پورې د لېږد رالېږد لګښت هم د پام وړ زیات کړی دی.

هغه د تېر کال په پرتله د روپۍ ارزښت ښه کېدل هم د صادرونکو لپاره يوه ننګونه وبلله، «ځکه له یوې خوا لګښتونه لوړېږي او له بلې خوا د تبادلې د نرخ په ښه کېدو سره صادراتي عاید کمېږي».

د امونو د توليد په وړاندې د نورو ننګونو په يادولو سره هغه وويل، «د کرنې د نورو برخو په څېر د امونو حاصلات هم د ناروغیو په وړاندې د کمزوري مقاومت او د اقلیمي بدلون د منفي اغېزو په څېر له جدي ننګونو سره مخ دي، چې له امله یې په تېرو پنځو کلونو کې د امونو تولید په پرله پسې ډول کمېږي».

هغه پر حکومت نيوکه وکړه، چې په دولتي کچه ددې ننګونو لپاره کومه حل لاره نه ده موندل شوې، او سږکال هم د امونو تولید د ۱.۹ میلیونه ټنه اوسط تولید څخه ۲۰ سلنه د کمېدو وېره شته.

وحید احمد پر حکومت غږ وکړ، چې د امونو د کیفیت ښه کولو ته پاملرنه وکړي. د لوړ کیفیت لرونکي ام د تولید په صورت کې له پاکستان څخه د امونو د صادراتو کچه تر ۳۵۰ میلیونه ډالرو پورې د لوړولو وړتیا شته، خو د دې لپاره د کروندګرو استازو ټولنو ته پکار ده چې دودیز فکر پرېږدي او کروندګرو ته پوهاوی او لارښوونه وکړي او ورسره په دولتي کچه هم د څېړنې او پراختیا په وده ورکولو سره د امونو د ډوبېدونکي سوداګرۍ مخه ونیول شي.

دغه ادارې په یوه خبرتیا کې ویلي چې د ترانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هواپېژندنې ریاست او نړیوالو معتبرو بنسټونو د وړاندوینو له مخې، په پروان، پنجشېر، بامیان، غور، خوست، بلخ، سمنګان، سرپل، بغلان، تخار، بدخشان او ننګرهار ولایتونو کې د نسبتاً شدیدو بارانونو، دوړو، تالندې او برېښنا او ناڅاپي سېلابونو د راوتلو احتمال شته.

د خبرتیا له مخې، په یادو ولایتونو کې د باران اندازه له ۱۰ تر ۲۰ میلی‌مترو پورې اټکل شوې ده.

ادارې له اوسېدونکو غوښتي چې د سیندونو، خوړونو او هغو سیمو ته له تګ څخه ډډه وکړي چې د سېلابونو د راوتلو خطر پکې موجود دی او د پېښو پر وړاندې د مبارزې د ولایتي کمېټو له سپارښتنو سره سم اړین احتیاطي تدابیر ونیسي.

همدارنګه، د پېښو پر وړاندې د مبارزې او چمتووالي ادارې ویلي چې د دې ادارې عمومي رییس ټولو ولایتي مسوولانو او کارکوونکو ته سپارښتنه کړې چې د احتمالي زیانونو د مخنیوي لپاره په بشپړ چمتووالي او خبرداریز حالت کې واوسي.

افغانستان هر کال د پسرلي او اوړي په موسمونو کې د سختو بارانونو او ناڅاپي سېلابونو شاهد وي، چې له امله یې خلکو ته مالي او ځاني زیانونه اوړي.

شهرزاد اکبر په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د افغان ښځو غږ په سویلي افریقا کې اورېدل شوی او د دغه هېواد هغه کسان چې د نژادي تبعیض پر ضد مبارزه کې یې ونډه لرله، اوس د افغان ښځو ملاتړ کوي.

اغلې اکبر د سویلي افریقا د پخواني اپارتاید رژیم پر ضد نړیوالې مبارزې ته په اشارې وویل، هغه مهال چې ځینو نړیوالو مشرانو د تعصب یا خپلو ګټو له امله هڅه کوله له دغه نظام سره عادي اړیکې ټینګې کړي، د نړۍ زړورو ښځو او سړیو د هغه رژیم پر ضد دریځ خپل کړی و.

د بشري حقونو دغې فعالې زیاته کړې چې نن هم د سویلي افریقا د ازادۍ مبارزین د افغان ښځو ترڅنګ ولاړ دي او د هغوی د حقونو او ازادیو ملاتړ کوي.

د نوموړې څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي چې افغان ښځې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له پراخو محدودیتونو سره مخ دي او د ښځو د زده‌کړو، کار او ټولنیز حضور په اړه د طالبانو تګلارې د نړیوالو بنسټونو او د بشري حقونو د مدافعانو له پرله‌پسې نیوکو سره مخامخ دي.

نوموړي د دوشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۱مه، په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې دا لیدنه یې د اروپايي ټولنې د بهرني اقدام د ادارې د اسیا او ارام سمندر د څانګې له اجرایوي مدیر اریک کورزویل او د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې له ځانګړي استازي ژیل برتران سره ترسره کړې ده.

د هغه په وینا، په دې کتنه کې د سیمې د سیاسي او امنیتي وضعیت په اړه د نظرونو تبادله شوې او د روانو ننګونو په اړه بحث شوی دی.

محمد صادق زیاته کړې چې په خبرو اترو کې د ترهګرۍ او اړوندو ګواښونو موضوع ته ځانګړې پاملرنه شوې، په ځانګړې توګه د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) په څېر ډلو فعالیتونو ته، چې د ده په خبره له افغان خاورې ترسره کېږي.

هغه ویلي چې دواړو لورو د دغو ګواښونو پر وړاندې د ګډ تعامل، همغږۍ او همکارۍ پر اهمیت ټینګار کړی دی.

دا په داسې حال کې ده چې پاکستان له اوږدې مودې راهیسې ادعا کوي چې تحریک طالبان پاکستان او ځینې نورې وسله‌والې ډلې له افغانستان څخه د پاکستان پر ضد فعالیت کوي.

خو طالبانو تل دا ادعاوې رد کړې او ټینګار یې کړی چې د افغانستان خاوره به د هېڅ هېواد پر ضد نه کارول کېږي.