د بلوچستان ایالت د عبدالله کلا ولسوالۍ د توبه اڅکزي اړوند د ګردۍ شاخه کلي په سیمه کې د دوو ډلو ترمنځ وسلهواله نښته شوې، چې له امله یې څلور کسان وژل شوي او یو بل ټپي دی. ځایي پولیسو ویلي، دوه وسلهوال له کوټې ښار څخه سیمې ته ورغلي او پر خپلو ترهزامنو یې ډزې کړې دي.
د توبه اڅکزي د پولیسو د حوزې مشر عطاالله بشردوست افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، بریدګر له پېښې وروسته له سیمې تښتېدلي دي. پولیس وایي، د دواړه خواوو ترمنځ د ځمکې پر سر پخوانۍ شخړه روانه ده او وروستۍ پېښه هم د همدې لانجې له امله رامنځته شوې ده.
چارواکي زیاتوي، د پېښې د عاملانو د نیولو لپاره یې پلټنې او عملیات پیل کړي دي. د یادونې وړ ده، چې په وروستیو کې په عبدالله کلا ولسوالۍ کې د شخصي شخړو او وسلهوالو پېښو شمېر زیات شوی دی.
د روانې اوونۍ د یکشنبې په ورځ هم د یادې ولسوالۍ د مېزۍ اډې په سیمه کې د ډزو په یوه بله پېښه کې پنځه کسان وژل شوي او دوه نور ټپیان شوي وو.
د امریکا جګړې وزارت خبریالان د پنټاګون له رسنیز دفتر څخه منعه کړي دي. دا د ټرمپ ادارې لهخوا دولتي معلوماتو او ادارو ته د رسنیو د لاسرسي محدودولو په برخه کې وروستی اقدام دی.
د پنټاګون چارسمبالي ویاند جویل والډیز د دوشنبې په ورځ وویل، چې دغه دفتر د «حساسو ډلبندي شوو معلوماتو مرکز» په توګه بیا تعریف شوی؛ ځکه د ویناوو لیکونکي چې محرمو معلوماتو ته لاسرسی لري هلته کار کوي.
هغه وویل: «دغه لیکوالان معمولا له محرمو معلوماتو سره سروکار لري او اړتیا لري، چې د SIPRNet په نوم خوندي او محرمه انټرنېټي شبکه وکاروي». د والډیز په وینا؛ له دې وروسته خبریالانو ته اجازه نه ورکول کېږي، چې یادې ادارې ته ننوځي.
خو د جګړې وزارت د عامه اړیکو او د پنټاګون د ویاند دفتر ته به له وړاندې د اجازې اخیستلو په صورت کې د تګ امکان وي. دغه پرېکړه د ټرمپ ادارې د هغو اقداماتو دوام بلل کېږي، چې د پوځ او نورو دولتي ادارو په اړه د امریکایي رسنیو د راپور ورکولو وړتیا محدودوي.
په تېرې مارچ میاشت کې د امریکا دفاع وزارت اعلان کړی و، چې رسنۍ نور نهشي کولای په پنټاګون کې خپل دایمي دفترونه وساتي. دغه پرېکړه وروسته له هغې وشوه، چې یوې محکمې د نیویارک ټایمز په ګټه پرېکړه وکړه او د رسنیو د جوازونو نوي مقررات یې تر پوښتنې لاندې راوستل.
پنټاګون همداراز ویلي، چې خبریالان یوازې د یوه رسمي مامور په ملتیا د وزارت ودانۍ ته داخلېدای شي. نیویارک ټایمز په مئ میاشت کې د دغه محدودیت د لغوه کېدو لپاره جلا دعوه ثبت کړې وه.
د امریکا د خبریالانو تر ټولو لوی مسلکي سازمان ملي پرېس کلب دغه نوي محدودیتونه د رسنیو پر څار د ټرمپ ادارې د فشارونو زیاتوالی بللی دی. د یاد سازمان مشر مارک شوف جونیر وویل: «د امریکا د پوځ په اړه خپلواکه خبریالي یو اختیاري کار نهدی. کله چې خبریالان له هغو ادارو څخه لرې ساتل کېږي، چې باید پرې راپورونه جوړ کړي؛ نو د امریکا خلک له لږو معلوماتو، لږې روڼتیا او لږې څارنې سره مخ کېږي».
همدارنګه د مطبوعاتو د ازادۍ بنسټ چې د رسنیو د ازادۍ ملاتړې غیرانتفاعي اداره ده، هم پر یادې پرېکړه نیوکه کړې ده.
اوکرایني چارواکو ویلي، د سېشنبې په سهار د اوکراین د څو لویو ښارونو په ګډون پر کیف، دنیپرو او خارکیف د روسیې د هوايي بریدونو له امله لږترلږه پنځه کسان وژل شوي او لسګونه نور ټپیان دي.
د دنیپرو سیمې والي اولیکسانډر هانزا وویل، چې د اوکراین ښار په ختیځ کې د روسیې د برید په پایله کې څلور کسان وژل شوي او ۱۶ نور ټپیان دي. له دنیپرو څخه خپاره شوي انځورونه ښيي، چې استوګنیزې ودانۍ سختې زیانمنې شوې، موټرونه سوځېدلي او د ماشومانو د لوبو یو میدان په بشپړه توګه ویجاړ شوی دی.
په کیف کې د پلازمینې د پوځي ادارې مشر تیمور تکاچینکو ویلي، چې یو کس وژل شوی او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. د کیف ښاروال ویتالي کلیچکو وویل، چې د استوګنې پر یوې ۲۴ پوړیزې ودانۍ د توغنديز برید له امله د ودانۍ یوه برخه نړېدلې او ښایي خلک تر کنډوالو لاندې بند پاتې وي.
هغه زیاته کړه، چې د یوې ۹ پوړیزې استوګنیزې ودانۍ په ګډون څو نورې ودانۍ د توغندیو د پاتې شونو د لوېدو له امله اور اخیستی دی. عیني شاهدانو ویلي، چې د کیف زرګونه اوسېدونکو د دغه هېواد په ګڼو برخو کې د هوایي بریدونو تر خبرداري وروسته د میټرو تم ځایونو کې پناه اخیستې ده.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي د دوشنبې په ورځ یو ځل بیا د روسیې د لوی برید خبرداری ورکړ او له خلکو یې وغوښتل، چې د هوایي بریدونو خبرداری جدي ونیسي. روسیې تېره اوونۍ اعلان کړی و، چې غواړي د اوکراین د پوځ اړوند هدفونه او په کییف کې د پرېکړو نیوونکو مرکزونو پر وړاندې «منظم او پرلهپسې بریدونه» ترسره کړي.
همدارنګه یې له بهرنیو وګړو غوښتي و، چې د اوکراین پلازمېنه پرېږدي. مسکو ویلي، دغه اقدام د تېرې میاشتې د هغه ډرون برید په غبرګون کې دی چې د روسیې تر کنټرول لاندې د لوهانسک سیمې پر یوې لیلیه شوی و. د روسیې په وینا؛ په هغه برید کې ۲۱ کسان وژل شوي وو؛ خو اوکراین د دغه برید مسوولیت نهدی منلی.
د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو د انسټیټیوټ «پيکس» ويلي، د دوو پرله پسې میاشتو له ښه والي وروسته، د ۲۰۲۶م کال د می په میاشت کې د پاکستان امنیتي وضعیت په ځانګړې توګه په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې د وسله والو فعاليتونو له امله خورا خراب شوی دی.
د پيکس لخوا د خپاره شوي میاشتني امنیتي راپور له مخې، وسله والو ډلو د می په میاشت کې، په ځانګړې توګه په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې بېرته خپل فعالیتونه ګړندي کړي دي. د بریدونو، مرګ ژوبلې، ځانمرګو بریدونو او سړي تښتونو د کچې ناڅاپي لوړېدل ښيي چې حکومت د ترهګرۍ پر ضد پرله پسې هڅو سربېره امنیتي ننګونې لا هم په جدي توګه پر ځای دي.
د پيکس د معلوماتو له مخې، د می په مياشت کې په هېواد کې ۱۲۸ وسله وال بریدونه شوي، ۷۱ ملکي وګړي، ۶۸ د امنیتي ځواکونو سرتيري او د سولې د کمېټو ۶ غړي پکې وژل شوي، په داسې حال کې چې ۱۴۷ ملکي وګړي، ۳۵ امنیتي سرتيري او د سولې کمېټې ۳ غړي ټپیان شوي هم دي.
په راپور کې ویل شوي، د اپرېل د میاشتې په پرتله په می کې، د ملکي وګړو وژنه له ۳۷څخه ۷۱ ته لوړه شوې چې ۹۲ سلنه زیاتوالی ښيي، او د امنیتي ځواکونو مرګ ژوبله له ۲۸څخه ۶۸ ته رسېدلې چې ۱۴۳ سلنه زیاتوالی ښیي.
د پيکس لخوا یو تر ټولو د اندېښنې وړ ټکی د ځانمرګو بریدونو په بې ساري ډول ډېرېدل ښودل شوي دي. ویل شوي چې د می په مياشت کې په دغه هېواد کې شپږ ځانمرګي بریدونه شوي، چې څلور یې د موټر په واسطه شوي وو. او یوازې په دغو بریدونو کې ۳۴ امنیتي سرتيري او ۹ ملکي وګړي وژل شوي دي.
په راپور کې زیاته کړل شوې، بلوچستان تېره میاشت تر ټولو زیات ځپلی ايالت و. په دغه ايالت کې ۷۱ وسله وال بریدونه ثبت شوي دي. او په ټول هېواد کې د ۵۴ راپور شویو تښتونو څخه ۵۲یوازې په بلوچستان کې شوې دي، چې په دغه ایالت کې د وسله والو ډلو د نفوذ زیاتوالی څرګندوي.
پيکس د امنیتي ځواکونو لخوا په ټول هېواد کې د ترهګرۍ پر ضد عملياتو په اړه ويلي، امنیتي ځواکونو تېره مياشت ۲۷۰ وسله وال وژلي او ۱۵ نور یې نیولي دي. په وژل شویو وسله والو کې ۱۲۸ په پخوانیو قبایلي سیمو، ۶۲ په خیبرپښتونخوا، ۷۱ په بلوچستان او یو په پنجاب کې وژل شوی دی.
همداراز دغه څيړنيزې ادارې د روان کال د امنیت عمومي انځور لا هم د اندېښنې وړ بللی، او زیاته کړې یې ده، د ۲۰۲۶م کال په لومړیو پنځو میاشتو کې په دغه هېواد کې ټول ۱۹۰۴ کسان وژل شوي، چې پکې ۱۲۵۸ وسله وال، ۳۵۲ ملکي وګړي او ۲۸۱ د امنیتي ځواکونو سرتيري شامل دي.
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه محمد اصف ویلي، چې د طالبانو له لوري د پاکستاني طالبانو تحریک (ټيټيپي) ملاتړ لا هم دوام لري او د دې ډلې د بریدونو د درولو په اړه د طالبانو پر «متضادو پیغامونو» باور نه شي کېدای.
خواجه اصف دغه څرګندونې وروسته له هغې وکړې چې داسې راپورونه خپاره شول چې ګواکې د طالبانو مشر هبتالله اخندزاده له ټيټيپي غوښتي چې په پاکستان کې خپل بریدونه ودروي.
د پاکستان د دفاع وزیر وویل: «دا دریځ یوازې په رسنیو کې مطرح شوی او په عملي ډګر کې یې هېڅ بدلون نه دی راوستی.» هغه زیاته کړه چې له ټيټيپي څخه د طالبانو ملاتړ لا هم پر خپل ځای پاتې دی.
نوموړي همداراز ټینګار کړی چې د وسلهوالو ډلو په اړه د طالبانو د ادارې پر متضادو څرګندونو باور کول «ډېر خطرناک کار» دی او تر اوسه په عملي ډول هېڅ نوی اقدام نه تر سترګو کېږي.
د پاکستان پوځ ته نږدې ورځپاڼې اېکسپرېس ټریبیون د دوشنبې په ورځ راپور ورکړی چې طالبانو په غیر رسمي ډول اسلاماباد ته خبر ورکړی چې هبتالله اخندزاده ټيټيپي ته خبرداری ورکړی څو په پاکستان کې خپل بریدونه ودروي. خو د راپور له مخې، پاکستان دغه پیغام ناکافي بللی او ویلي یې دي چې یوازې خبرداری بسنه نه کوي، بلکې عملي اقدامات اړین دي.
ورځپاڼه لیکي چې دا پیغام د طالبانو د هغو هڅو یوه برخه ده چې غواړي اسلاماباد قانع کړي څو باور وکړي چې دوی د تحریک طالبان پاکستان او نورو وسلهوالو ډلو د مهارولو لپاره اقدام کوي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې په وروستیو میاشتو کې ترینګلې شوې دي او د دواړو لورو ترمنځ نښتو او تاوتریخوالي مرګژوبله هم اړولې ده. د سیمې یو شمېر هېوادونو، لکه سعودي عربستان، ترکیې، قطر او چین هڅه کړې چې د دواړو لورو ترمنځ د خبرو اترو زمینه برابره کړي، خو تر اوسه دغو هڅو د پام وړ پایله نه ده لرلې.
پاکستان له طالبانو غواړي چې په لیکلي ډول ډاډ ورکړي چې د ټيټيپي ملاتړ نه کوي او د دې ډلې غړي به له افغانستان وباسي. خو طالبان بیا ټینګار کوي چې د افغانستان په خاوره کې هېڅ بهرنۍ وسلهواله ډله فعالیت نه لري او د افغانستان خاوره به د نورو هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي.
د امریکا بهرنیو چارو وزارت وایي، چې د امریکا ځواکونو تیره شپه په کویټ کې د مېشتو امریکايي ځواکونو پر ضد ویشتل شوي دوه بالستیک توغندي په بریالیتوب سره شنډ کړي او کوم امریکايي سرتېری ته په کې زیان نه دی اوښتی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په فاري ژبې اېکس پاڼه ویلي چې تیره شپه د ختیځې امریکا په وخت ۱۱ بجې د ایران له لوري ویشتل شوي دوه بالستیک توغندي د کویټ په خاوره کې د مېشتو امریکايي ځواکونو هدف وو.
په بیان کې ویل شوي چې امریکايي ځواکونو دغه توغندي په فضا کې له منځه وړي او برید ناکام شوی دی.
دغه وزارت زیاتوي چې په پېښه کې هېڅ امریکايي سرتېري ته زیان نه دی اوښتی.
همداراز د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) ویلي چې د اوربند د ملاتړ تر څنګ به خپلو ځواکونو ته د هر ډول احتمالي ګواښ پر وړاندې د بشپړ چمتووالي او دفاعي تدابیرو ته دوام ورکړي.