طالبان وایي هرات کې پر څه باندې ۲زره هکتاره ځمکه د پستې باغونه جوړ شوي

د راپور له مخې، د ۲۰۲۶کال د بشري مرستو د پلان لپاره ټولټال ۱.۷۱ مېلیارد ډالرو ته اړتیا ده؛ خو تر مئ میاشتې پورې یوازې شاوخوا ۲۶۹ مېلیونه ډالر چې د اړتیاوو نږدې ۱۶ سلنه جوړوي، ترلاسه شوي دي.

ملګرو ملتونو ویلي، د تمویل دغه تشه د دې لامل شوې چې د افغانستان زیانمنونکې ډلې چې له وړاندې له سختو اقتصادي او بشري شرایطو سره مخ دي؛ د ژوند ژغورونکو مرستو له ترلاسه کولو بې‌برخې پاتې شي.

دغه اداره ټینګار کوي، که نړۍواله ټولنه په بېړنۍ توګه د مرستو کچه لوړه نه‌کړي؛ نو د افغانستان مېلیونونه وګړي به له بشري ناورین سره مخ شي. تر دې وړاندې اوچا ویلي و، چې د افغانستان د بشري مرستو صندوق په ۲۰۲۵کال کې ۷۳،۴ مېلیون ډالره ۱۱۹ پروژو ته ځانګړي کړي دي.

اوچا ټینګار کړی، چې د افغانستان لپاره په ۲۰۲۶کال کې هم بشري اړتیاوې لوړې پاتې کېږي او د ژوند ژغورونکو مرستو د دوام لپاره پر وخت او انعطاف‌منونکو مالي مرستو ته جدي اړتیا ده.

د ایران د پوهنې وزارت د نړۍوالو چارو او بهرنیو ښوونځیو د مرکز ریس محمد سلیمي دغه شمېرې د ناروې د کډوالو شورا (NRC) له سرمنشي یان اېګلنډ سره په لیدنه کې شریکې کړې دي.
نوموړي ویلي، ایران دغه زده‌کوونکو ته له تبعیض پرته د زده‌کړو زمینه برابره کړې او په ځینو مواردو کې یې ان د هویت اسنادو له غوښتنې پرته هم ښوونځیو ته د هغوی د لاسرسي امکان برابر کړی دی.
د نوموړي په وینا؛ د دومره شمېر کډوالو زده‌کوونکو زده‌کړې ایران ته د پام وړ لګښتونه او ننګونې هم رامنځته کړې دي. سلیمي د دغه زده‌کوونکو د ښوونیزو ستونزو یادونه هم کړې او ویلی یې دي، چې ډېری یې د کډوالۍ او بې‌ځایه کېدو د تجربو له امله د زده‌کړو په بهیر کې له زیاتو ستونزو سره مخ دي.

دغه ایراني چارواکي هیله څرګنده کړې، چې د ناروې د کډوالو شورا او نور نړۍوال بنسټونه به د دغه ماشومانو د ښوونیزو اړتیاوو په پوره کولو کې لا ډېره هڅه وکړي.
له بل پلوه د ایران د استثنایي زده‌کړو ادارې مشر سالار قاسمي تر دې وړاندې ویلي و، اټکل کېږي شاوخوا ۸۰زره نوي افغان زده‌کوونکي د دغه هېواد په ښوونځیو کې شامل شي.

ایراني رسنیو د ښاغلي قاسمي په حواله خبر ورکړی ړ، چې د استثنایي زده‌‌کړو ادارې د ۳۴زره نوو زده‌‌کوونکو د روغتیا ارزونه کړې او له دې وروسته به دغه افغان زده‌کوونکي د نوي ښوونیز کال لپاره په ایران کې نوم‌ لیکنه وکړي.

پولیسو د یکشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۰مه، ویلي چې په دې پېښه کې یوه ۳۸ کلنه افغانه ښځه وژل شوې او یوه بله ۲۰ کلنه ښځه سخته ټپي شوې ده.

د راپورونو له مخې، پېښه د ځايي وخت له مخې د سهار شاوخوا ۴:۲۵ بجې د کمنیتس ښار په یوه اپارتمان کې رامنځته شوې ده. د بېړنیو مرستو کارکوونکي د مرستې له غوښتنې وروسته سیمې ته ورغلي او هلته یې دوه ټپي شوې ښځې موندلې دي.

پولیس وايي، ۳۸ کلنې افغانې ښځې د ژغورنې د هڅو سربېره خپل ژوند له لاسه ورکړی، خو ۲۰ کلنه بله ښځه د سختو ټپونو له امله روغتون ته لېږدول شوې ده.

د جرمني پولیسو په وینا، شکمن کس له پېښې وروسته په موټر کې چک جمهوریت ته تښتېدلی و، خو شاوخوا یو نیم ساعت وروسته د پراګ او برنو ترمنځ پر لویه لاره د چک پولیسو له خوا پېژندل شوی او نیول شوی دی.

پلټونکي لا هم د پېښې په ځای کې د شواهدو راټولولو ته دوام ورکوي. پولیسو د پېښې سیمې ته نږدې د یوه چاقو د موندلو خبر هم ورکړی چې ښايي د وژنې په پېښه کې کارول شوی وي.

شکمن دا مهال د چک جمهوریت د پولیسو په توقیف کې دی او تمه ده چې د تحقیقاتو د قاضي مخې ته د حاضرېدو لپاره جرمني ته ولېږدول شي.

پولیسو تر اوسه د دې پېښې د انګېزې په اړه جزییات نه دي خپاره کړي، خو ویلي یې دي چې جنايي څېړنې روانې دي.

خواجه اصف دغه څرګندونې وروسته له هغې وکړې چې داسې راپورونه خپاره شول چې ګواکې د طالبانو مشر هبت‌الله اخندزاده له ټي‌ټي‌پي غوښتي چې په پاکستان کې خپل بریدونه ودروي.

د پاکستان د دفاع وزیر وویل: «دا دریځ یوازې په رسنیو کې مطرح شوی او په عملي ډګر کې یې هېڅ بدلون نه دی راوستی.» هغه زیاته کړه چې له ټي‌ټي‌پي څخه د طالبانو ملاتړ لا هم پر خپل ځای پاتې دی.

نوموړي همداراز ټینګار کړی چې د وسله‌والو ډلو په اړه د طالبانو د ادارې پر متضادو څرګندونو باور کول «ډېر خطرناک کار» دی او تر اوسه په عملي ډول هېڅ نوی اقدام نه تر سترګو کېږي.

د پاکستان پوځ ته نږدې ورځپاڼې اېکسپرېس ټریبیون د دوشنبې په ورځ راپور ورکړی چې طالبانو په غیر رسمي ډول اسلام‌اباد ته خبر ورکړی چې هبت‌الله اخندزاده ټي‌ټي‌پي ته خبرداری ورکړی څو په پاکستان کې خپل بریدونه ودروي. خو د راپور له مخې، پاکستان دغه پیغام ناکافي بللی او ویلي یې دي چې یوازې خبرداری بسنه نه کوي، بلکې عملي اقدامات اړین دي.

ورځپاڼه لیکي چې دا پیغام د طالبانو د هغو هڅو یوه برخه ده چې غواړي اسلام‌اباد قانع کړي څو باور وکړي چې دوی د تحریک طالبان پاکستان او نورو وسله‌والو ډلو د مهارولو لپاره اقدام کوي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې په وروستیو میاشتو کې ترینګلې شوې دي او د دواړو لورو ترمنځ نښتو او تاوتریخوالي مرګ‌ژوبله هم اړولې ده. د سیمې یو شمېر هېوادونو، لکه سعودي عربستان، ترکیې، قطر او چین هڅه کړې چې د دواړو لورو ترمنځ د خبرو اترو زمینه برابره کړي، خو تر اوسه دغو هڅو د پام وړ پایله نه ده لرلې.

پاکستان له طالبانو غواړي چې په لیکلي ډول ډاډ ورکړي چې د ټي‌ټي‌پي ملاتړ نه کوي او د دې ډلې غړي به له افغانستان وباسي. خو طالبان بیا ټینګار کوي چې د افغانستان په خاوره کې هېڅ بهرنۍ وسله‌واله ډله فعالیت نه لري او د افغانستان خاوره به د نورو هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي.

دغه سازمان په تازه راپور کې د افغانې ښوونکې فاطمې له قوله ویلي چې هغې د «بهدخت انلاین اکاډمۍ» په نوم یو مجازي ښوونځی جوړ کړی، څو د افغانستان نجونې د زده‌کړو له دوام څخه محرومې نه شي.

نوموړې ویلي چې افغانستان اوس مهال یوازینی هېواد دی چې د نجونو پر منځنیو زده‌کړو پکې بندیز دی او دا وضعیت یې د هغو نجونو لپاره «سخت او دردناک» بللی چې د زده‌کړې ارمان لري.

فاطمه اوزګن نصرت د خپل ژوند د یادونو په اړه ویلي چې د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پر مهال یې په ماشومتوب کې ښوونځي تړل شوي وو او نجونې له سختو محدودیتونو سره مخ وې.

هغې ویلي: «موږ مجبور وو چې کتابونه وسوزوو او د وېرې له امله حتی ځینې کورنۍ خپل شخصي وسایل هم له منځه یوسي.»

نوموړې زیاتوي چې د سختو شرایطو سره سره یې د مطالعې مینه ژوندۍ وساتله او د همدې تجربو له امله یې اوس د نجونو لپاره د زده‌کړې د بدیل سیستم د جوړولو پرېکړه کړې ده.

په راپور کې ویل شوي چې د «بهدخت انلاین اکاډمۍ» له لارې تر ۲۰۰ډېرې نجونې زده‌کړې کوي، چې ډېری یې د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو څخه دي. دا سیستم د خونديتوب د سختو اصولو لاندې کار کوي، څو د زده‌کوونکو هویت خوندي پاتې شي.

فاطمه اوزګن نصرت ویلي چې زده‌کړه په دې اکاډمۍ کې وړیا ده، خو مالي ملاتړ نه لري او هڅه کوي د مرستو له لارې زده‌کوونکو ته انټرنېټ او وسایل برابر کړي.

هغې زیاته کړې: «زما هیله دا ده چې افغانې نجونې بېرته ښوونځیو ته ستنې شي او یو داسې افغانستان جوړ کړي چې په کې برابري او عزت وي.»

راپور زیاتوي چې دا هڅې که څه هم کوچنۍ دي، خو د افغانو نجونو لپاره د زده‌کړې د دوام مهمه لاره بلل کېږي.