هوا پوهنې اداره: د هېواد په ۱۸ ولایتونو کې د ورښتونو، تالندې او سېلابونو راوتلو اټکل شوی

د هرات د درملو او روغتیايي محصولاتو د واردولو او وېشلو د څارنې او ارزونې عمومي مدیریت طالب مسوولینو ویلي، چې د دغې ادارې د منظم پلان له مخې د هرات ښار په بېلابېلو ناحیو کې د ۱۶ درملتونونو وضعیت له نږدې څارل شوی او ارزول شوی دی.

خبرپاڼه وایي،‌ د دغې ارزونې په پایله کې، پرېکړه وشوه چې شپږ متخلف درملتونونه د قانوني سرغړونو او خلکو ته د تاریخ‌تېرو درملو د ورکړې له امله وتړل شي. د طالبانو مسوولینو زیاته کړې، چې له دغو درملتونونو څخه ۱۳ قلمه بې‌لیبله، غیرمجاز او تاریخ‌تېر درمل هم راټول او ضبط کړل شوي دي.

د هرات سیمه ییز چارواکي وایي چې په دغه ولایت کې به د درملو د کیفیت د کنټرول او د ناقانونه درملو د پلور د مخنیوي په موخه د درملتونونو د څارنې لړۍ په جدي توګه دوام ومومي او له سرغړونکو سره به قانوني چلند وشي.

هغه د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې په غونډه کې د کریس کونز د پوښتنې په ځواب کې، چې په قطر کې د السیلیه کمپ د افغان کډوالو د برخلیک په اړه یې کړې وه، وویل چې دغه کډوال به په نورو خوندي هېوادونو کې مېشت کړل شي.

کریس کونز په دې غونډه کې وویل چې شاوخوا ۱۱۰۰ پخواني افغان همکاران، ۴۰۰ ماشومان او د امریکايي پوځیانو د کورنیو ۱۵۰غړي لا هم په قطر کې له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

هغه خبرداری ورکړ چې دغه کسان ښايي بېرته افغانستان ته واستول شي یا هم د د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت په څېر هغو هېوادونو ته ولېږدول شي چې د ایبولا ویروس له پراخېدو سره مخ دي.

دغه ډیموکراټ سناتور د امریکا د بهرنیو چارو له وزیره وغوښتل چې د دغو کسانو، په ځانګړي ډول د امریکايي پوځیانو د کورنیو غړو، امریکا ته د لېږد لپاره له کانګرس سره همکاري وکړي.

خو مارکو روبیو په ځواب کې وویل: «زه داسې ژمنه نه شم کولی. لومړی دا چې تېر کال پر ملي ګارډ د برید له پېښې وروسته یو اجراییوي فرمان صادر شوی دی. له همدې امله موږ اوس مهال هېڅ افغان امریکا ته نه شو داخلولی».

روبیو زیاته کړه چې امریکا له څو هېوادونو سره د دغو افغانانو د یوې برخې د منلو په اړه خبرې کړې دي، خو تر اوسه هېڅ هېواد د ټولو دغو کډوالو د منلو چمتووالی نه دی ښودلی.

هغه کریس کونز ته وویل: «زه به له تاسو سره همکاري وکړم څو د دغو کسانو لپاره مناسب ځایونه پیدا کړو. موږ غواړو چې دا کار ترسره شي».

د تېر کال په نومبر میاشت کې، وروسته له هغه چې یوه افغان کډوال په واشنګټن کې د امریکا د ملي ګارډ پر ځواکونو ډزې وکړې، د ډونالډ ټرمپ ادارې امریکا ته د افغانانو د سفر او منلو محدودیتونه لا سخت کړل

ټرمپ د یوه اجراییوي فرمان له لارې د افغانستان په ګډون د ۱۲ هېوادونو د وګړو امریکا ته ننوتل منع کړل. امریکايي رسنیو راپور ورکړی چې د ټرمپ اداره د داسې طرحې ارزونه کوي چې له مخې یې په قطر کې مېشت یو شمېر افغان کډوال د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته ولېږدول شي.

دغه طرحه له پراخو نیوکو سره مخ شوې ده. د امریکا له ۶۰۰ څخه زیاتو پخوانیو ملکي او پوځي چارواکو په یوه پرانیستي لیک کې له مارکو روبیو غوښتي چې کانګو ته د افغان کډوالو د لېږد له پرېکړې تېر شي.

په ورته وخت کې، کریس کونز د کډوالو په اړه د امریکا پر اوسنیو محدودوونکو تګلارو نیوکه وکړه او ویې ویل، هغه کسان چې د کډوالۍ د پروګرامونو له لارې امریکا ته داخل شوي، له تر ټولو سختو امنیتي ارزونو تېر شوي او د امریکا په پرمختګ کې یې مهم رول لوبولی دی.

هغه زیاته کړه چې له ځپنې او بې‌ثباتۍ څخه تښتېدلي کډوال د کیوبا، وېنېزویلا، وېتنام او افغانستان په څېر هېوادونو څخه، په تېرو لسیزو کې د امریکا د پرمختګ او ودې لپاره د پام وړ ونډه لرلې ده.

په پېښور کې د ژغورنې ادارې ۱۱۲۲ د خبر پاڼې له مخې، د سه شنبې په ماسخوتن د پېښور په بېلابېلو سيمو کې د توپاني بادونو امله د ونو د راپرېوتو، د دېوالونو او چتونو د نړېدو، او د سولر تختو او لویو لوحو د رالوېدو ګڼې پېښې رامنځته شوې.

دوی زیاته کړې «د توپاني بادونو له امله په بېلابېلو پېښو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون لږ تر لږه ۱۵څخه زیات کسان ټپیان شوي دي، خو د هغوی روغتیايي حالت له خطر څخه بهر دی او درملنه یې روانه ده».

همداراز په خبره پاڼه کې زياته کړل شوې، د تېزو بادونو له امله پر سړکونو راپرېوتې ونې، سولر تختې، لویې لوحې او نور خنډونه لیرې کړل شول او په ګڼو ځایونو کې تړل شوي سړکونه د ترافیکو پر مخ بېرته پرانیستل شول».

د دوشنبې په ورځ د خيبرپښتونخوا د پېښو د مدیریت ادارې د ایالت په شمالي سيمو کې د واورې د غرونو ښوېدو او ډنډونو د چاودېدو او ناڅاپي سېلابونو د خطر خبرداری وکړی او د جون له ۴مې څخه یې په لوړو سیمو کې د تالندې او برېښنا سره د باران اټکل کړی دی.

ادارې د بارانونو سره د ځمکې ښوېدنې، د خټو او ډبرو د راغورځېدو او د نښلوونکو سړکونو د اغېزمنېدو د خطر سره،په لښتيو او سیندونو کې د ناڅاپي سېلابونو له امله په ژوورو سیمو کې د سېلابي حالت احتمل څرګند کړی دی.

ادارې سیلانیانو او مسافرو ته هم لارښوونه کړې چې له غیر اړين سفرونو څخه ډډه وکړي او په حساسو سیمو کې احتیاط وکړي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت د معلوماتو له مخې، دغه قضیې وروسته له هغې تر څېړنې لاندې ونیول شوې چې یو شمېر ښځو د دغه وزارت ریاستونو ته مراجعه وکړه او د خپلو کورنیو له خوا د دوی له خوښې پرته د جبري ودونو په تړاو خپل شکایتونه ثبت کړل.

یاد وزارت وایي، د دوی ولایتي مسوولینو له هغو کورنیو سره چې په دغو قضیو کې ښکېلې وې، لیدلي او هغوی ته یې د ښځو د شرعي حقونو او په ځانګړې توګه د واده په چاره کې د رضایت د اصل په اړه معلومات او توصیې وړاندې کړې دي.

د طالبانو دغه وزارت زیاته کړې، چې د دغو هڅو په پایله کې یادو کورنیو د خپلو پخوانیو اقداماتو په اړه پښېماني ښودلې او ژمنه یې کړې چې په راتلونکي کې به د ښځو شرعي حقونه رعایتوي او د خپلو لورګانو ودونه به د هغوی د رضایت او د دیني ارزښتونو پر بنسټ ترسره کوي.

دا په داسې حال کې ده چې د بشري حقونو د سازمانونو د راپورونو له مخې، په افغانستان کې پر ښځو او نجونو سخت محدودیتونه لګول شوي او طالبانو نجونې له شپږم ټولګي څخه پورته له زده کړو منع کړې دي.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د محدودیتونو زیاتوالي او له زده کړو د نجونو محرومیت، هغوی له ګڼو رواني او ټولنیزو ستونزو، په ځانګړې توګه له وخت څخه مخکې او جبري ودونو سره مخ کړې دي.

یاد نړیوال بنسټ د سې‌شنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۲مه، په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د خوړو نشتون د افغانستان د روغتیايي وضعیت پر وړاندې یوه جدي ننګونه ګرځېدلې او تر ټولو زیانمن قشرونه یې ښځې او ماشومان دي.

د خوړو نړیوال پروګرام ویلي چې د جګړو، د اکمالاتي لارو د بندېدو او د لارو د تړل کېدو له امله افغانستان ته د مرستو رسولو بهیر له سخت فشار سره مخ شوی دی.

دغه بنسټ زیاته کړې: «زموږ د اړتیا وړ بودجې یوازې اته سلنه تمویل شوې او د جګړو او سرحدي بندیزونو له امله د اکمالاتي لارو د تړل کېدو له کبله زموږ عملیات په افغانستان کې له سختو ستونزو سره مخ دي.»

تر دې وړاندې هم د خوړو نړیوال پروګرام خبرداری ورکړی و چې د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې او سیمه‌ییزو کړکېچونو اغېزو افغانستان ته د بشري مرستو پر بهیر منفي اغېز کړی دی.

د پروګرام په وینا، د هرمز تنګي د تړل کېدو له امله افغانستان ته د بشري مرستو د خوراکي توکو لېږد د پخوا په پرتله درې برابره ډېر وخت نیسي، چې دا چاره د مرستو رسولو بهیر لا ستونزمن کړی دی.

د خوړو نړیوال پروګرام ټینګار کړی چې د روانو بشري اړتیاوو د پوره کولو لپاره بېړني مالي ملاتړ ته اړتیا ده، څو د خوارځواکۍ د پراخېدو او د میلیونونو افغانانو د خوراکي ناامنۍ مخه ونیول شي.