تېرکال؛ په ایران کې ۳۶۰زره افغان کډوال زده‌کوونکي په ښوونځیو کې پر زده‌کړو بوخت وو

پولیسو د یکشنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۰مه، ویلي چې په دې پېښه کې یوه ۳۸ کلنه افغانه ښځه وژل شوې او یوه بله ۲۰ کلنه ښځه سخته ټپي شوې ده.

د راپورونو له مخې، پېښه د ځايي وخت له مخې د سهار شاوخوا ۴:۲۵ بجې د کمنیتس ښار په یوه اپارتمان کې رامنځته شوې ده. د بېړنیو مرستو کارکوونکي د مرستې له غوښتنې وروسته سیمې ته ورغلي او هلته یې دوه ټپي شوې ښځې موندلې دي.

پولیس وايي، ۳۸ کلنې افغانې ښځې د ژغورنې د هڅو سربېره خپل ژوند له لاسه ورکړی، خو ۲۰ کلنه بله ښځه د سختو ټپونو له امله روغتون ته لېږدول شوې ده.

د جرمني پولیسو په وینا، شکمن کس له پېښې وروسته په موټر کې چک جمهوریت ته تښتېدلی و، خو شاوخوا یو نیم ساعت وروسته د پراګ او برنو ترمنځ پر لویه لاره د چک پولیسو له خوا پېژندل شوی او نیول شوی دی.

پلټونکي لا هم د پېښې په ځای کې د شواهدو راټولولو ته دوام ورکوي. پولیسو د پېښې سیمې ته نږدې د یوه چاقو د موندلو خبر هم ورکړی چې ښايي د وژنې په پېښه کې کارول شوی وي.

شکمن دا مهال د چک جمهوریت د پولیسو په توقیف کې دی او تمه ده چې د تحقیقاتو د قاضي مخې ته د حاضرېدو لپاره جرمني ته ولېږدول شي.

پولیسو تر اوسه د دې پېښې د انګېزې په اړه جزییات نه دي خپاره کړي، خو ویلي یې دي چې جنايي څېړنې روانې دي.

خواجه اصف دغه څرګندونې وروسته له هغې وکړې چې داسې راپورونه خپاره شول چې ګواکې د طالبانو مشر هبت‌الله اخندزاده له ټي‌ټي‌پي غوښتي چې په پاکستان کې خپل بریدونه ودروي.

د پاکستان د دفاع وزیر وویل: «دا دریځ یوازې په رسنیو کې مطرح شوی او په عملي ډګر کې یې هېڅ بدلون نه دی راوستی.» هغه زیاته کړه چې له ټي‌ټي‌پي څخه د طالبانو ملاتړ لا هم پر خپل ځای پاتې دی.

نوموړي همداراز ټینګار کړی چې د وسله‌والو ډلو په اړه د طالبانو د ادارې پر متضادو څرګندونو باور کول «ډېر خطرناک کار» دی او تر اوسه په عملي ډول هېڅ نوی اقدام نه تر سترګو کېږي.

د پاکستان پوځ ته نږدې ورځپاڼې اېکسپرېس ټریبیون د دوشنبې په ورځ راپور ورکړی چې طالبانو په غیر رسمي ډول اسلام‌اباد ته خبر ورکړی چې هبت‌الله اخندزاده ټي‌ټي‌پي ته خبرداری ورکړی څو په پاکستان کې خپل بریدونه ودروي. خو د راپور له مخې، پاکستان دغه پیغام ناکافي بللی او ویلي یې دي چې یوازې خبرداری بسنه نه کوي، بلکې عملي اقدامات اړین دي.

ورځپاڼه لیکي چې دا پیغام د طالبانو د هغو هڅو یوه برخه ده چې غواړي اسلام‌اباد قانع کړي څو باور وکړي چې دوی د تحریک طالبان پاکستان او نورو وسله‌والو ډلو د مهارولو لپاره اقدام کوي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې په وروستیو میاشتو کې ترینګلې شوې دي او د دواړو لورو ترمنځ نښتو او تاوتریخوالي مرګ‌ژوبله هم اړولې ده. د سیمې یو شمېر هېوادونو، لکه سعودي عربستان، ترکیې، قطر او چین هڅه کړې چې د دواړو لورو ترمنځ د خبرو اترو زمینه برابره کړي، خو تر اوسه دغو هڅو د پام وړ پایله نه ده لرلې.

پاکستان له طالبانو غواړي چې په لیکلي ډول ډاډ ورکړي چې د ټي‌ټي‌پي ملاتړ نه کوي او د دې ډلې غړي به له افغانستان وباسي. خو طالبان بیا ټینګار کوي چې د افغانستان په خاوره کې هېڅ بهرنۍ وسله‌واله ډله فعالیت نه لري او د افغانستان خاوره به د نورو هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي.

دغه سازمان په تازه راپور کې د افغانې ښوونکې فاطمې له قوله ویلي چې هغې د «بهدخت انلاین اکاډمۍ» په نوم یو مجازي ښوونځی جوړ کړی، څو د افغانستان نجونې د زده‌کړو له دوام څخه محرومې نه شي.

نوموړې ویلي چې افغانستان اوس مهال یوازینی هېواد دی چې د نجونو پر منځنیو زده‌کړو پکې بندیز دی او دا وضعیت یې د هغو نجونو لپاره «سخت او دردناک» بللی چې د زده‌کړې ارمان لري.

فاطمه اوزګن نصرت د خپل ژوند د یادونو په اړه ویلي چې د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پر مهال یې په ماشومتوب کې ښوونځي تړل شوي وو او نجونې له سختو محدودیتونو سره مخ وې.

هغې ویلي: «موږ مجبور وو چې کتابونه وسوزوو او د وېرې له امله حتی ځینې کورنۍ خپل شخصي وسایل هم له منځه یوسي.»

نوموړې زیاتوي چې د سختو شرایطو سره سره یې د مطالعې مینه ژوندۍ وساتله او د همدې تجربو له امله یې اوس د نجونو لپاره د زده‌کړې د بدیل سیستم د جوړولو پرېکړه کړې ده.

په راپور کې ویل شوي چې د «بهدخت انلاین اکاډمۍ» له لارې تر ۲۰۰ډېرې نجونې زده‌کړې کوي، چې ډېری یې د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو څخه دي. دا سیستم د خونديتوب د سختو اصولو لاندې کار کوي، څو د زده‌کوونکو هویت خوندي پاتې شي.

فاطمه اوزګن نصرت ویلي چې زده‌کړه په دې اکاډمۍ کې وړیا ده، خو مالي ملاتړ نه لري او هڅه کوي د مرستو له لارې زده‌کوونکو ته انټرنېټ او وسایل برابر کړي.

هغې زیاته کړې: «زما هیله دا ده چې افغانې نجونې بېرته ښوونځیو ته ستنې شي او یو داسې افغانستان جوړ کړي چې په کې برابري او عزت وي.»

راپور زیاتوي چې دا هڅې که څه هم کوچنۍ دي، خو د افغانو نجونو لپاره د زده‌کړې د دوام مهمه لاره بلل کېږي.

دغه سیالۍ چې د افغانستان، مالدیف، بنګلادېش او پاکستان د ملي لوبډلو په ګډون د روانې میاشتې په لومړۍ نېټه پیل شوې، د همدې میاشتې تر ۱۰مې نېټې پورې دوام کوي.

افغان ملي لوبډله به د دغو سیالیو په لړ کې خپله دویمه لوبه د روانې میاشتې په څلورمه نېټه د بنګلادېش د فوټبال ملي لوبډلې پر وړاندې ترسره کړي.

دا سیالۍ د سیمه‌ییزو لوبډلو ترمنځ د تجربې، رقابت او چمتووالي د لوړولو په هدف ترسره کېږي.

لومړي وزیر پیتري اورپو د هزاره کلتور د ورځې په نړیوال جشنواره کې، چې د فنلنډ په یاروینپه ښار کې ترسره شوه، د ځانګړي مېلمه او ویناوال په توګه ګډون وکړ.

نوموړي په خپله وینا کې وویل چې هزاره ټولنه په فنلنډ کې د خپل فرهنګي هویت له ساتلو سره سره د دغه هېواد د ټولنیز ژوند برخه ګرځېدلې ده او دا ښيي چې کلتوري میراث او هویت د کډوالۍ له امله له منځه نه ځي.

اورپو ټینګار وکړ چې ژبه، دین، موسیقي، ادبیات او هنر د انسان د هویت بنسټیز عناصر دي او په ځانګړي ډول هغه مهال ډېر ارزښت لري چې خلک له خپلو اصلي رېښو لرې ژوند کوي.

هغه وویل چې نړۍ په یوه نازک او کړکېچن پړاو کې ده او باید هغه بحرانونه هم هېر نه کړل شي چې تل د نړیوالو رسنیو په سر کې نه وي، په ځانګړي ډول د افغانستان وضعیت.

د فنلنډ لومړي وزیر وویل چې د افغانستان وضعیت ژوره اندېښنه رامنځته کوي او په دغه هېواد کې یو له سختو بشري بحرانونو څخه روان دی، چې پکې د طالبانو له لوري د بشري حقونو سرغړونې او د ښځو او نجونو پر حقونو پراخ محدودیتونه شامل دي.

اورپو زیاته کړه چې فنلنډ د اروپایي ټولنې د غړي په توګه هڅه کړې او لا هم هڅه کوي چې د افغانستان د وضعیت د ښه والي لپاره نړیوالې هڅې ملاتړ کړي.

په دې غونډه کې د هزاره ټولنې استازو هم وینا وکړه او د هزاره کلتور د ورځې جشنواره یې د خپل تاریخ او فرهنګ د بیا ژوندي کولو فرصت وباله. هغوی وویل چې هزاره ټولنه په افغانستان کې له اوږدمهاله تبعیض او ستونزو سره مخ پاتې شوې، خو په فنلنډ کې یې د تعلیم، کار او ټولنیز ګډون له لارې خپل مثبت رول ثابت کړی دی.

د یاروینپه ښار مرستیالې هم وویل چې هزاره ټولنه د فنلنډ د څو کلتوري ټولنې فعال برخه ده او د زده کړو، کار او مدني فعالیتونو له لارې یې د ټولنې په پرمختګ کې مهم رول لوبولی دی.

د جشن په ترڅ کې د بامیانو د بودا مجسمې انځور د هزاره فرهنګي مرکز له لوري فنلنډي لومړي وزیر ته ډالۍ شو، د ماشومانو د شعرونو دکلمه، د دودیزو جامو ننداره او د هنرمندانو موسیقي نندارې هم وړاندې شوې، چې د ګډونوالو له لوري یې پراخ هرکلی وشو.