سکای نیوز: لبنان او اسراییل لا هم د اوربند پر سر هوکړې ته نه دي رسېدلي

هغه د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې په غونډه کې د کریس کونز د پوښتنې په ځواب کې، چې په قطر کې د السیلیه کمپ د افغان کډوالو د برخلیک په اړه یې کړې وه، وویل چې دغه کډوال به په نورو خوندي هېوادونو کې مېشت کړل شي.

کریس کونز په دې غونډه کې وویل چې شاوخوا ۱۱۰۰ پخواني افغان همکاران، ۴۰۰ ماشومان او د امریکايي پوځیانو د کورنیو ۱۵۰غړي لا هم په قطر کې له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

هغه خبرداری ورکړ چې دغه کسان ښايي بېرته افغانستان ته واستول شي یا هم د د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت په څېر هغو هېوادونو ته ولېږدول شي چې د ایبولا ویروس له پراخېدو سره مخ دي.

دغه ډیموکراټ سناتور د امریکا د بهرنیو چارو له وزیره وغوښتل چې د دغو کسانو، په ځانګړي ډول د امریکايي پوځیانو د کورنیو غړو، امریکا ته د لېږد لپاره له کانګرس سره همکاري وکړي.

خو مارکو روبیو په ځواب کې وویل: «زه داسې ژمنه نه شم کولی. لومړی دا چې تېر کال پر ملي ګارډ د برید له پېښې وروسته یو اجراییوي فرمان صادر شوی دی. له همدې امله موږ اوس مهال هېڅ افغان امریکا ته نه شو داخلولی».

روبیو زیاته کړه چې امریکا له څو هېوادونو سره د دغو افغانانو د یوې برخې د منلو په اړه خبرې کړې دي، خو تر اوسه هېڅ هېواد د ټولو دغو کډوالو د منلو چمتووالی نه دی ښودلی.

هغه کریس کونز ته وویل: «زه به له تاسو سره همکاري وکړم څو د دغو کسانو لپاره مناسب ځایونه پیدا کړو. موږ غواړو چې دا کار ترسره شي».

د تېر کال په نومبر میاشت کې، وروسته له هغه چې یوه افغان کډوال په واشنګټن کې د امریکا د ملي ګارډ پر ځواکونو ډزې وکړې، د ډونالډ ټرمپ ادارې امریکا ته د افغانانو د سفر او منلو محدودیتونه لا سخت کړل

ټرمپ د یوه اجراییوي فرمان له لارې د افغانستان په ګډون د ۱۲ هېوادونو د وګړو امریکا ته ننوتل منع کړل. امریکايي رسنیو راپور ورکړی چې د ټرمپ اداره د داسې طرحې ارزونه کوي چې له مخې یې په قطر کې مېشت یو شمېر افغان کډوال د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته ولېږدول شي.

دغه طرحه له پراخو نیوکو سره مخ شوې ده. د امریکا له ۶۰۰ څخه زیاتو پخوانیو ملکي او پوځي چارواکو په یوه پرانیستي لیک کې له مارکو روبیو غوښتي چې کانګو ته د افغان کډوالو د لېږد له پرېکړې تېر شي.

په ورته وخت کې، کریس کونز د کډوالو په اړه د امریکا پر اوسنیو محدودوونکو تګلارو نیوکه وکړه او ویې ویل، هغه کسان چې د کډوالۍ د پروګرامونو له لارې امریکا ته داخل شوي، له تر ټولو سختو امنیتي ارزونو تېر شوي او د امریکا په پرمختګ کې یې مهم رول لوبولی دی.

هغه زیاته کړه چې له ځپنې او بې‌ثباتۍ څخه تښتېدلي کډوال د کیوبا، وېنېزویلا، وېتنام او افغانستان په څېر هېوادونو څخه، په تېرو لسیزو کې د امریکا د پرمختګ او ودې لپاره د پام وړ ونډه لرلې ده.

هغه وویل، د ایران د اټومي پروګرام په اړه ارزونه په بنسټیز ډول بدله شوې ده، ځکه چې اوس د جګړې وضعیت حاکم دی او دغه پروګرام د بریدونو هدف ګرځېدلی دی.

ګروسي زیاته کړه چې د جګړې له تجربو څخه د زده کړو او په راتلونکي کې د چمتووالي د څرنګوالي د ارزونې لپاره به غونډې ترسره شي. نوموړي وویل، د ترمیماتو د بشپړولو لپاره به یو لړ نور فعالیتونه هم ترسره شي.

هغه همداراز وویل چې د متحده عربي اماراتو چارواکو پر براکه اټومي بټۍ د برید په غبرګون کې ډېر ژر اقدام وکړ او د بهرنۍ برېښنا د پرې کېدو له امله یې یو اټومي ریاکټر بند کړ. ګروسي ټینګار وکړ چې دا چاره ښيي د برید عاملان په بشپړه توګه پوهېدل چې څه کوي.

په اروپا کې یو شمېر هېوادونه هڅه کوي چې د ماشومانو پر ټولنیزو رسنیو د لاسرسي محدودیتونه زیات کړي. دا هڅې وروسته له هغې چټکې شوې چې اسټرالیا تېر کال دسمبر کې د نړۍ لومړنی هېواد شو چې د ۱۶ کلونو څخه د کم عمره کسانو لپاره یې د ټولنیزو رسنیو کارول منع کړل.

سویډنۍ څېړونکې لیزا اینګلنډ کرافت د یوې خبري غونډې پر مهال، چې د ټولنیزو چارو او عامې روغتیا وزیر یاکوب فورسمېد هم پکې ګډون درلود، وویل چې د عمر د محدودیت د پلي کېدو احتمالي زیانونه شته، خو د دې ډول رسنیو ته د دوامدار او بې محدودیته لاسرسي په پرتله یې ګټې ډېرې دي.

هغې زیاته کړه چې دا بندیز په داسې ډول عملي کېدای شي چې د کاروونکو د عمر د تایید مسوولیت د ټولنیزو رسنیو د پلاتفورمونو پر شرکتونو واچول شي.

اوس مهال په سویډن کې تر ۱۳ کلنۍ کم عمره ماشومان یوازې د مور او پلار په رضایت د ټولنیزو رسنیو حسابونه جوړولای شي.

د ټولنیزو چارو او عامې روغتیا وزیر یاکوب فورسمېد وویل: «موږ یوه بشپړه نسل د نه ختمېدونکي سکرول کولو له امله له لاسه ورکوو. سکرینونه، ټولنیزې رسنۍ او د هغوی اغېز د ماشومانو او ځوانانو پر روغتیا زموږ د وخت له سترو ننګونو څخه دي».

بلخوا، په ګاونډي ناروې کې حکومت د روان کال په اپرېل میاشت کې اعلان وکړ چې د کال تر پایه به پارلمان ته داسې لایحه وړاندې کړي چې له مخې به یې د ۱۶ کلونو څخه د کم عمره کسانو لپاره د ټولنیزو رسنیو کارول منع شي.

د پنټاګون چارسمبالي ویاند جویل والډیز د دوشنبې په ورځ وویل، چې دغه دفتر د «حساسو ډلبندي شوو معلوماتو مرکز» په توګه بیا تعریف شوی؛ ځکه د ویناوو لیکونکي چې محرمو معلوماتو ته لاسرسی لري هلته کار کوي.

هغه وویل: «دغه لیکوالان معمولا له محرمو معلوماتو سره سروکار لري او اړتیا لري، چې د SIPRNet په نوم خوندي او محرمه انټرنېټي شبکه وکاروي». د والډیز په وینا؛ له دې وروسته خبریالانو ته اجازه نه ورکول کېږي، چې یادې ادارې ته ننوځي.
خو د جګړې وزارت د عامه اړیکو او د پنټاګون د ویاند دفتر ته به له وړاندې د اجازې اخیستلو په صورت کې د تګ امکان وي. دغه پرېکړه د ټرمپ ادارې د هغو اقداماتو دوام بلل کېږي، چې د پوځ او نورو دولتي ادارو په اړه د امریکایي رسنیو د راپور ورکولو وړتیا محدودوي.

په تېرې مارچ میاشت کې د امریکا دفاع وزارت اعلان کړی و، چې رسنۍ نور نه‌شي کولای په پنټاګون کې خپل دایمي دفترونه وساتي. دغه پرېکړه وروسته له هغې وشوه، چې یوې محکمې د نیویارک ټایمز په ګټه پرېکړه وکړه او د رسنیو د جوازونو نوي مقررات یې تر پوښتنې لاندې راوستل.

پنټاګون همداراز ویلي، چې خبریالان یوازې د یوه رسمي مامور په ملتیا د وزارت ودانۍ ته داخلېدای شي. نیویارک ټایمز په مئ میاشت کې د دغه محدودیت د لغوه کېدو لپاره جلا دعوه ثبت کړې وه.

د امریکا د خبریالانو تر ټولو لوی مسلکي سازمان ملي پرېس کلب دغه نوي محدودیتونه د رسنیو پر څار د ټرمپ ادارې د فشارونو زیاتوالی بللی دی. د یاد سازمان مشر مارک شوف جونیر وویل: «د امریکا د پوځ په اړه خپلواکه خبریالي یو اختیاري کار نه‌دی. کله چې خبریالان له هغو ادارو څخه لرې ساتل کېږي، چې باید پرې راپورونه جوړ کړي؛ نو د امریکا خلک له لږو معلوماتو، لږې روڼتیا او لږې څارنې سره مخ کېږي».

همدارنګه د مطبوعاتو د ازادۍ بنسټ چې د رسنیو د ازادۍ ملاتړې غیرانتفاعي اداره ده، هم پر یادې پرېکړه نیوکه کړې ده.

د دنیپرو سیمې والي اولیکسانډر هانزا وویل، چې د اوکراین ښار په ختیځ کې د روسیې د برید په پایله کې څلور کسان وژل شوي او ۱۶ نور ټپیان دي. له دنیپرو څخه خپاره شوي انځورونه ښيي، چې استوګنیزې ودانۍ سختې زیانمنې شوې، موټرونه سوځېدلي او د ماشومانو د لوبو یو میدان په بشپړه توګه ویجاړ شوی دی.

په کیف کې د پلازمینې د پوځي ادارې مشر تیمور تکاچینکو ویلي، چې یو کس وژل شوی او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. د کیف ښاروال ویتالي کلیچکو وویل، چې د استوګنې پر یوې ۲۴ پوړیزې ودانۍ د توغنديز برید له امله د ودانۍ یوه برخه نړېدلې او ښایي خلک تر کنډوالو لاندې بند پاتې وي.

هغه زیاته کړه، چې د یوې ۹ پوړیزې استوګنیزې ودانۍ په ګډون څو نورې ودانۍ د توغندیو د پاتې شونو د لوېدو له امله اور اخیستی دی. عیني شاهدانو ویلي، چې د کیف زرګونه اوسېدونکو د دغه هېواد په ګڼو برخو کې د هوایي بریدونو تر خبرداري وروسته د میټرو تم ځایونو کې پناه اخیستې ده.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي د دوشنبې په ورځ یو ځل بیا د روسیې د لوی برید خبرداری ورکړ او له خلکو یې وغوښتل، چې د هوایي بریدونو خبرداری جدي ونیسي. روسیې تېره اوونۍ اعلان کړی و، چې غواړي د اوکراین د پوځ اړوند هدفونه او په کییف کې د پرېکړو نیوونکو مرکزونو پر وړاندې «منظم او پرله‌پسې بریدونه» ترسره کړي.
همدارنګه یې له بهرنیو وګړو غوښتي و، چې د اوکراین پلازمېنه پرېږدي. مسکو ویلي، دغه اقدام د تېرې میاشتې د هغه ډرون برید په غبرګون کې دی چې د روسیې تر کنټرول لاندې د لوهانسک سیمې پر یوې لیلیه شوی و. د روسیې په وینا؛ په هغه برید کې ۲۱ کسان وژل شوي وو؛ خو اوکراین د دغه برید مسوولیت نه‌دی منلی.