د افغانستان او اوزبکستان د سوداګرۍ خونو مشران د اقتصادي همکاریو پر پراختیا غږېدلي

نوموړې چې د ډنمارک په البورګ ښار کې په ۱۹۸۸ کال کې د افغان کډوالو والدینو په کور کې زیږېدلې، د «رادیکال وینستره» ګوند غړې ده او د سوسیال لیبرال سیاسي لیدلوري استازیتوب کوي.

د راپورونو له مخې، هغه به له چارشنبې ورځې څخه په رسمي ډول د یاد وزارت چارې پر غاړه واخلي.

د هغې د کورنۍ کیسه هم د افغانستان له وروستیو څو لسیزو کړکېچونو سره تړاو لري.

د نوموړې مور او پلار په ۱۹۸۶ کال کې پر افغانستان د شوروي د برید له امله ډنمارک ته کډوال شول.

د ډنمارک د پارلمان پر ویبپاڼه د خپرو شویو معلوماتو له مخې، سمیرا نوا په کوپنهاګن پوهنتون کې د اقتصاد په برخه کې ماسټري کړې ده.

له اکادمیکو زده کړو وروسته هغې په مختلفو څېړنیزو بنسټونو او دولتي ادارو کې کار کړی او بیا یې سیاست ته مخه کړې ده.

په ۲۰۱۹ کال کې هغه د «رادیکال وینستره» ګوند په استازیتوب پارلمان ته نومانده شوه او وروسته یې د اقتصاد، کارموندنې، جنسیتي برابرۍ او اقلیمي پالیسۍ په برخو کې ځان د ګوند مهمه څېره ثابته کړه.

د اقلیم او انرژۍ وزارت ته د هغې ټاکل په داسې وخت کې دي چې اروپا د انرژۍ د امنیت، د اقلیمي بدلون د شدت او د زرغونو تګلارو د پليتابه په برخه کې له جدي بحثونو سره مخ ده.

د یاد وزارت ویاند عبدالسلام جواد د طالبانو اړوند رسنیو ته ویلي، چې افغانستان له ازبکستان، قزاقستان، تاجکستان، قرغیزستان او ترکمنستان سره پراخه سوداګریزه راکړه ورکړه تجربه کړې ده.

د هغه په وینا، له دغو هېوادونو څخه واردات په ۲۰۲۴ کال کې له یو میلیارد او ۶۷۰ میلیونه ډالرو څخه په ۲۰۲۵ کال کې دوه میلیارد او ۳۹۰ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، چې ۴۳ سلنه زیاتوالی ښيي.

نوموړي زیاته کړې چې د افغانستان صادرات هم له ۱۲۲ میلیونه ډالرو څخه ۲۱۶ میلیونه ډالرو ته لوړ شوي، چې د تېر کال په پرتله ۷۷ سلنه زیاتوالی څرګندوي.

د بلخ ولایت د پانګونې خونې د دارالانشا رییس اسدالله اسدي وايي، له منځنۍ اسیا هېوادونو سره سوداګریزه راکړه ورکړه ځکه زیاته شوې چې افغانستان په سیمه کې د یوه مهم ترانزیټي څلورلارې په توګه د بدلېدو په حال کې دی.

د معلوماتو له مخې، ازبکستان د منځنۍ اسیا له هغو هېوادونو څخه دی چې له افغانستان سره یې سوداګریزې اړیکې پراخې شوې دي. یوازې په تېرو دوو میاشتو کې د افغانستان د خصوصي سکتور او د ازبکستان ترمنځ د ۲۱۰ میلیونه ډالرو په ارزښت بېلابېل سوداګریز تړونونه لاسلیک شوي دي.

په ورته وخت کې سوداګر وايي، سره له دې چې منځنۍ اسیا سره سوداګریزه پراخه شوې، خو د ویزو د ترلاسه کولو او د پیسو د لېږد ستونزې لا هم پر خپل ځای پاتې دي او د توکو د واردولو لګښتونه هم لوړ شوي دي.

د طالبانو د یادې ادارې ویاند محمد حلیم رفیع ویلي، چې په وري او غويي میاشتو کې ۲۹۹۵ بهرني وگړي افغانستان ته د هوايي ډګرونو او ځمکنیو لارو څخه راغلي دي او همدارنګه ۲۷۶۱ بهرني وګړي له همدې لارو څخه له افغانستان څخه بېرته تللي دي.

نوموړي ویلي، چې د یادو بهرنیو وګړو له ډلې څخه ۲۹۵۸ تنو یې د ځمکنیو بندرونو له لارې افغانستان ته سفر کړی او ۳۷ تنو بیا د هوايي ډګرونو لارې سفرونه کړي دي.

د یادې ادارې د معلوماتو له‌مخې، له یادو بهرنیو وګړو کې ۳۷۰ تنو د افغانستان د لرغونو او تاریخي سیمو څخه هم لیدنې کړي دي.

د طالبانو د احصايې او معلوماتو ادارې ویاند ویلي، چې یادو بهرنیو وګړو له ډلې څخه ډېر شمېر یې د نیمروز بندر، د هرات هوايي ډګر، د فاریاب د اقینې بندر او د بدخشان د اشکاشم بندر له لارې افغانستان ته سفرونه کړي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې ډیری وختونه په بهرنیو وګړو، کې ښځینه سیلانیانې هم شاملې وي او هغوی د افغانستان هرې سیمې ته د سفر کولو اجازه لري، خو طالبانو بیا پر افغان ښځو د یوازې سفر کولو او سیاحت بندیز لګولی دی.

د ایران د دوغارون سوداګریزې او صنعتي سیمې د اقتصادي پراختیا مرستیال حسن نوري‌زاده د چارشنبې په ورځ وویل چې په همدې موده کې له افغانستان نه د واردو شویو توکو کچه۲۵۵۷ ټنه وه چې ارزښت یې درې میلیونه او ۶۲۳ زره ډالر اټکل شوی دی.

هغه همدارنګه وویل چې په همدې وخت کې د ایران او افغانستان ترمنځ د وارداتو او صادراتو د ترانزیټ مجموعي حجم له ۴۸۶ زره ټنو زیات و چې ارزښت یې ۸۵۳ میلیونه ډالر دی.

نوموړي وویل چې له ایران څخه افغانستان ته د صادرېدونکو مهمو توکو په ډله کې د ودانیزو توکو بېلابېل ډولونه، اوسپنه، د نفتو محصولات او مېوې او سبزي شامل دي او له افغانستان څخه ایران ته واردېدونکي توکي د نباتي غوړیو تخمونه، ممیز او کونځلې دي.

یاد ایراني چارواکي ددغه هېواد ایرنا اژانس ته ویلي، چې اوس مهال هره ورځ له ۱۲۰۰ څخه زیات ایرانی او بهرني بار وړونکي موټر د دوغارون او اسلام‌کلا ترمنځ تګ راتګ کوي.

نوري‌زاده زیاته کړې چې دوی د موټرو شمېر دوه زرو ته لوړوي.

هغه وویل چې په دوو ګمرکونو اسلام‌کلا او دوغارون کې د بار وړونکو موټرو د تم کېدو وخت کمول د اقتصادي فعالانو او افغان پانګوالو مهمه غوښتنه ده او که دا بهیر ښه تنظیم شي نو د صادراتو، ترانزیټ او وارداتو په پراختیا کې به مهم رول ولري.

افغان کډوال تاج محمد علمیار د ایټالیا ملي تلویزیون ته ویلي، چې له دوو پاکستانیانو سره یې د لاسباړې نه ورکولو پر سر ناندرۍ رامنځته شوې وې. نوموړي ویلي، چې له دوو پاکستانیانو سره هره ورځ د کار لپاره تلل او یادو کسانو له یوې میاشتې راهیسې نوموړي او د ده نورو ملګرو ته معاشونه نه وو ورکړي.

تاج محمد علمیار وايي، کله چې دوی له کاره بېرته را ګرځېدل د تېلو په یوه پمپ کې ودرېدل، د کار د څښتنانو له ډلې یوه پر موټر پټرول وشیندل او بل کس د موټر د شا دروازې بندې کړې او موټر ته یې اور واچاوه.

تاج محمد زیاته کړې:« ما د موټر له شا دروازې څخه چې خلاصه پاتې وه، ځان بهر ته وغورځاوه او په داسې حال کې چې لاسونه مې سوځېدل، ځان مې پر ځمکه واچاوه او بیا په روغتون کې په سد راغلم.»

یاد افغان کډوال ویلي، چې د هغوی د کار پاکستاني څښتنان د نشه‌يي توکو د قاچاق له شبکو او ایټالیايي مافیا سره اړیکې لري او تل به یې له ځان سره چړې او وسلې ګرځولې.

له پېښې څخه ژوندی پاتې شوي یاد افغان ویلي، غواړي په ايټالیا کې پاتې شي.

په ورته مهال د ایټالیا رسنیو راپور ورکړی دی، چې د یادې پېښې په تړاو یې دوه پاکستانیان نیولي دي.