د منځني ختیځ او مرکزي اسیا چارو شنونکي روسلان سلیمانوف ویلي، د طالبانو له حکومت سره د روسیې د اړیکو پراختیا تر ډېره د امنیتي اندېښنو او جیوپولیټیکو موخو له امله ده. نوموړي زیاته کړې، چې د طالبانو او روسیې اړیکې یوازې امنیتي بڼه نه؛ بلکې سیاسي او تبلیغاتي اړخ هم لري.
سلیمانوف د «دي اېنسایډر» له رسنۍ سره په خبرو کې ویلي، افغانستان لاهم د «ترهګرۍ» له اړخه د روسیې او د منځنۍ اسیا هېوادونو لپاره احتمالي ګواښ ګڼل کېږي او مسکو هڅه کوي له طالبانو سره د همغږۍ له لارې دغه ګواښونه کنټرول کړي.
هغه ویلي: «د منځنۍ اسیا له جمهوریتونو، په ځانګړي ډول تاجکستان نه هم امنیتي اندېښنې شته. د مسکو د کروکوس ښاروالۍ پر تالار د برید عاملان تاجک وګړي وو. کرملین غواړي د ترهګرۍ پر ضد مبارزه کې له طالبانو سره همغږي ولري».
د هغه په وینا؛ طالبان د هغو معاصرو خوځښتونو له ډلې دي، چې د لوېدیځ د نفوذ پر وړاندې د مقاومت بېلګه بلل کېږي او روسي دولتي رسنۍ هم وخت ناوخت طالبان د همدې دریځ له مخې یادوي.
سلیمانوف وایي، مسکو غواړي وښيي چې له هغو ډلو او حکومتونو سره اړیکې لري چې د لوېدیځ پر وړاندې مخالف دریځ لري. هغه زیاته کړه، روسیه د چین، ایران او پاکستان په څېر له افغانستان سره د پراخو اقتصادي پانګونو او سوداګریزو اړیکو وړتیا نهلري؛ نو ځکه تر ډېره د پوځي همکاریو، د پوځي روزونکو استولو، د تجهیزاتو ترمیم او محدودو امنیتي همکاریو له لارې خپل نفوذ ساتي.
د نوموړي په وینا: «روسیه د مېلیاردونه ډالرو پانګونې توان نهلري، لکه څنګه چې چین یې کوي؛ خو د پوځي همکاریو او سمبولیکو اقداماتو د ترسره کولو وړتیا لري او همدا یې په افغانستان کې د نفوذ د ساتلو اصلي وسیله ده».
د امریکا د استازو جرګې د ډیموکرات ګوند غړې ګريس مېنګ د ډونالډ ټرمپ د حکومت د کډوالۍ پر سیاستونو نیوکه کړې ده. هغې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ته په خطاب ویلي، امریکا باید له هغو افغان متحدینو سره خپله ژمنه پوره کړي چې له امریکايي ځواکونو سره یې همکاري کړې وه.
ګریس منګ وپوښتل: «ولې د سویلي افریقا د ۱۷زره او ۵۰۰ سپینپوستو لپاره چې له امریکا سره هېڅ اړیکه نهلري سره غالۍ هواروو؛ خو ۱۱۰۰ افغان متحدین چې زموږ د هېواد لپاره یې خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړی و، پرېښي دي؟»
مارکو روبیو د ټرمپ د ادارې د سیاست په دفاع کې وویل، چې د سویلي افریقا سپینپوستي په امریکا کې د ژر جذبېدو او بریالي کېدو لوړه وړتیا لري. هغه وویل: «موږ ارزونه کړې، چې د سویلي افریقا د خلکو له یوې ځانګړې ډلې څخه امریکا ته د کډه کېدو ریښتینه لېوالتیا شته او د دې احتمال هم ډېر دی چې هغوی به ژر زموږ له ټولنې سره عیار او بریالي شي».
روبیو دغه پروګرام د کډوالو د بیا مېشتېدو یو لنډمهاله پلان وباله او زیاته یې کړه:«دا د امریکا د ملي ګټو برخه ده، چې داسې کسان ومنو چې وکولای شي په چټکۍ سره زموږ په ټولنه کې مدغم شي».
خو ګریس منګ په ځواب کې وویل، دغه پرېکړه په داسې حال کې شوې چې شاوخوا ۱۱۰۰ افغانان چې پخوا یې له امریکايي ځواکونو سره همکاري کړې وه؛ له څه باندې یو کال راهیسې په قطر کې له ناروښانه برخلیک سره مخ دي.
هغې دا هم وویل، ان داسې ګونګوسې خپرې شوې وې چې ښايي دغه افغانان د کانګو دیموکراتیک جمهوریت ته ولېږدول شي؛ هغه هېواد چې د اېبولا ناروغۍ له خپرېدو سره مخ و.
ګریس منګ ټینګار وکړ، دغه افغانان چې پهکې د امریکايي ځانګړو ځواکونو ژباړن، همکاران او د فعالو امریکايي سرتېرو د کورنیو غړي شامل دي؛ لا له وړاندې په امریکايي ټولنو کې مدغم شوي، مالیه ورکوي او امریکا باید له دوی سره خپله کړې ژمنه پوره کړي.
ګریس منګ زیاته کړه: «د ټولنې سره عیارېدل ځواب نهدی. دا یو پټ تبعیضي پیغام او ناسم کار دی». د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د سېشنبې په ورځ وویل، چې په اوسنیو شرایطو کې هېڅ افغان پناه غوښتونکی امریکا ته د ننوتو اجازه نهلري.
هغې د قطر د سیلیه پنډغالي د افغان پناه غوښتونکو د برخلیک په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې دغه کسان به په نورو خوندي هېوادونو کې مېشت کړای شي. همدارنګه سناتور کریس کونز په همدې غونډه کې وویل، شاوخوا ۱۱۰۰ پخواني افغان همکاران چې ۴۰۰ ماشومان او د امریکايي پوځیانو د کورنیو ۱۵۰ غړي پهکې شامل دي؛ لاهم په قطر کې په ناروښانه وضعیت کې پاتې دي.
هغه خبرداری ورکړی، چې ښايي دغه کسان بېرته افغانستان ته واستول شي یا داسې هېوادونو ته ولېږدول شي لکه د کانګو دیموکراتیک جمهوریت چې د اېبولا ویروس له خپرېدو سره مخ دی.
دغه ډیموکرات سناتور د امریکا له بهرنیو چارو وزیر وغوښتل، چې د دغه کسانو، په ځانګړي ډول د امریکايي پوځیانو د کورنیو غړو د لېږد لپاره له کانګرس سره همکاري وکړي. خو مارکو روبیو په ځواب کې وویل: «زه داسې ژمنه نهشم کولی. لومړی دا چې د ملي ګارد پر غړو د تېرکال له برید وروسته یو اجرایوي فرمان صادر شوی دی؛ نو اوسمهال موږ هېڅ افغان هېواد ته نهشو داخلولای».
روبیو زیاته کړه، امریکا له څو هېوادونو سره د دغه افغانانو د منلو په اړه خبرې کړې دي او لږ تر لږه پنځه هېوادونه چمتو دي چې د دغه پناه غوښتونکو یوه برخه ومني.
د پوهنتون یوشمېر پخوانۍ ښځینه استادانې وایي، طالبانو له هغوی څخه د کار حق، ټولنیز مقام او د تدریس فرصت اخیستی او ژوند یې په «تدریجي مرګ» بدل کړی دی.
د پوهنتون یوه استاده چې د تدریس په برخه کې ۲۰ کلنه تجربه لري وايي: «د طالبانو تر واکمنۍ لاندې ژوند کول یو تدریجي مرګ دی، داسې احساس کوم چې هره ورځ مړه کېږمه. ما خپل هر څه له لاسه ورکړي دي؛ نه زما پوهه نور ارزښت لري او نه هم زما زدهکړې».
یوې بلې استادې چې درې لسیزې د تدریس مخینه لري ویلي، د ژوند تر ټولو خوشحاله شېبې یې په ټولګي کې تېرې کړې دي. هغې «کانورسیشن» وېبپاڼې ته ویلي: «زه غواړم له کوره ووځم، تدریس وکړم او خپل زدهکوونکي ووینم. دغه حالت زما لپاره د تدریجي مرګ په څېر دی».
طالبانو که څه هم په پیل کې د ښځو پر زدهکړو او تدریس بندیز یو لنډمهالی اقدام بللی و؛ خو اوس د واکمنۍ له څو کلونو وروسته دغه بندیز د دوی په رسمي پالیسۍ بدل شوی دی.
د راپور له مخې، سره له دې چې نړۍوالې ټولنې پر طالبانو ډېر فشارونه راوستي؛ خو یادې ډلې په دغه پالیسۍ کې بدلون نهدی راوستی او دغه وضعیت د افغانستان پر ښځو او نجونو دروند او ستړی کوونکی رواني فشار واردوي.
له دغه ښځو له ډلې یوې ویلي، چې د خپلې دندې له لاسه ورکولو سره یې د خپل ټولنیز هویت احساس هم له لاسه ورکړی دی. هغې ویلي: «ما خپل کار، حیثیت، عزت، اعتبار او ټولنیز شخصیت له لاسه ورکړی دی».
طالبانو د خپلې لومړۍ واکمنۍ پرمهال (له ۱۳۷۵ تر ۱۳۸۰ لمریز کال پورې) ښځې له زدهکړو، لوړو زدهکړو او دندو محرومې کړې وې؛ خو په ۱۳۸۰کال کې د امریکا له پوځي حضور وروسته په افغانستان کې د لوړو زدهکړو په برخه کې د ښځو ګډون ورو ـ ورو زیات شو.
د افغانستان په پوهنتونونو کې د ښځو شمېر په ۱۳۸۰کال کې له ۵زرو په ۱۴۰۰کال کې تر ۱۰۰زرو زیات شو. په ۱۴۰۰کال کې ښځو د پوهنتونونو د محصلینو ۲۸ سلنه جوړوله او د استادانو او اکاډمیکو کارکوونکو ۱۴ سلنه یې ښځې وې.
خو د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته دغه بهیر نږدې په بشپړه توګه سرچپه شو. د ۱۴۰۱کال تر لېندۍ میاشتې پورې د افغانستان د ټولو پوهنتونونو دروازې د ښځو پر مخ وتړل شوې او د نجونو زدهکړې له ۱۲ کلنۍ پورته منع اعلان شوې.
همدارنګه ښځې له ډېرو دندو بېبرخې شوې، د سفر پرمهال د نارینه محرم حضور شرط وګرځول شو او په عامه ځایونو کې د تور حجاب اغوستل پرې لازمي وبلل شول. راپورونه ښيي، چې افغانستان اوس د بشري پراختیا په شاخص کې د ۱۹۳ هېوادونو له ډلې په ۱۸۱م ځای کې دی.
ورته مهال طالبانو انلاین زدهکړې او انلاین تدریس هم منع کړی دی. یادې ډلې هغو خصوصي پوهنتونونو ته چې له لرې واټن یې درسونه وړاندې کول امر کړی، چې خپل دغه پروګرامونه ودروي.
د یادې پرېکړې له امله د ښځینه استادانو لپاره د تدریس وروستۍ پاتې دروازه هم وتړل شوه. د پوهنتون یوې استادې یادې وېبپاڼې ته ویلي، د دغه محدودیتونو له امله په ټولنه کې د ښځو حضور خورا پیکه شوی او د هغوی ټولنیزې اړیکې نږدې لهمنځه تللې دي.
خو له دغه محدودیتونو سره، سره دغه استادانو ټینګار کړی، چې دوی تسلیم شوې نهدي. ځینې یې په پټه تدریس ته دوام ورکوي، ځینې د خپلو اړیکو د ساتلو لپاره خواله رسنۍ کاروي او یوشمېر نورې هیله لري چې نړۍوال فشارونه به بالاخره طالبان دې ته اړ کړي چې خپله تګلاره بدله کړي.
له دغه ښځو څخه یوې اوسنی وضعیت داسې بیان کړی: «داسې احساس کوم لکه د څلورلارې په سر چې ولاړې یو او ټولې لارې تیارې دي. یوه لاره پاخه سړک ته ورته ده، بله خټینه ده او بله له کندو کپرو ډکه ده. موږ نهشو معلومولای، چې کومه لاره سمه ده. ټولې لارې تیارې او نامعلومې ښکاري. له همدې امله زه د راتلونکې لپاره کومه روښانه طرحه نهشم جوړولای، ځکه راتلونکی د اټکل وړ نهدی».
د ایټالیا لومړۍ وزیره جورجیا ملوني په دې هېواد کې د درېیو افغان پناهغوښتونکو او یوه پاکستاني وګړي د ژوندي سوځول کېدو په غبرګون کې ویلي چې دغه «وېروونکي جنایت» سخت ټکان ورکړی او حکومت به یې عاملین د عدالت منګولو ته وسپاري.
هغې ویلي چې د دې پېښې شکمن کسان نیول شوي او دا اقدام د حقیقت د روښانېدو او د عدالت د تامین په لاره کې یو مهم ګام ګڼل کېږي.
ملوني د دوسیې پر جدي تعقیب ټینګار وکړ او ویې ویل: «په کالابریا کې د څلورو کرنیزو کارګرانو وحشیانه وژنې موږ ټول سخت حیران او خواشیني کړي یو. ایټالیا به د تاوتریخوالي او وحشت پر وړاندې هېڅکله شاتګ ونه کړي».
د ایټالیا لومړۍ وزیرې زیاته کړه چې د دې جنایت د ټولو اړخونو روښانول او عاملانو ته سزا ورکول د حکومت له مهمو لومړیتوبونو څخه دي. هغې وویل چې د جنايي پلټونکو له خوا راټول شوي شواهد او اسناد، د پېښې د ځای د امنیتي کمرې د انځورونو په ګډون، د تورنو کسانو د پېژندلو او نیولو لامل شوي دي.
د قضیې مسئول څارنوال الیساندرو دآلسیو د چهارشنبې په ورځ خبریالانو ته وویل: «د خپل ۳۰ کلن کاري ژوند په اوږدو کې مې هېڅکله دومره بېرحمي او قساوت نه دی لیدلی».
د ایټالیايي رسنیو د راپورونو له مخې، دغه پېښه د ایټالیا په سوېل کې د کوزنزا ولایت د آمندولارا ښار په سیمه کې رامنځته شوې ده. قربانیان څلور تنه کډوال کارګران وو او هویتونه یې هم تثبیت شوي دي.
په قربانیانو کې درې افغان پناهغوښتونکي شامل دي چې امین افضل خوګیاڼی (۲۸ کلن)، صفي ایجاد (۲۷ کلن) او عصمتالله قائمي (۱۹ کلن) و. څلورم قرباني ۲۹ کلن پاکستانی وګړی وسیم خان و. ټول دغه کسان د کرنې په برخه کې په کار بوخت وو.
راپورونه ښيي چې دوه ۳۲ کلن پاکستانیان، چې د کډوالو کارګرانو د استثمار په تور تورن دي، د هغه موټر دروازې چې کارګران پکې سپاره وو، قلف کړې، پرې یې پټرول شیندلي او وروسته یې موټر اور ته اچولی دی. د څلورو قربانیانو سوځېدلي جسدونه وروسته د تېلو د یوه پمپ ترڅنګ د هماغه موټر دننه وموندل شول.
د دې پېښې جزییات تاجمحمد، هغه افغان پناهغوښتونکي رسنیو ته بیان کړي چې له دې پېښې ژوندی ژغورل شوی دی. هغه ویلي چې د موټر د ښیښې په ماتولو سره یې ځان د اور له لمبو څخه راویستلی او تښتېدلی دی.
د نوموړي په وینا، کارګرانو تر یوې میاشتې زیات معاش نه و ترلاسه کړی او تورنو کسانو به هغوی د چړو او وسلو په زور کار ته اړ ایستل. هغه دا ادعا هم کړې چې یاد کسان د یوې داسې شبکې برخه دي چې له کډوالو کارګرانو ناوړه ګټه پورته کوي او هغوی استثماروي.
د راپورونو له مخې، دغه پېښه هغه مهال رامنځته شوه چې کارګرانو د رسمي قرارداد له نشتوالي او د استثماري شرایطو له امله د کار دوام ته غاړه کېنښوده.
د اته ساعته کار په بدل کې ۴۵ یورو
په ایټالیا کې د کډوالو د کار ځواک استثمار یوه اوږدمهاله ستونزه ده چې کله ناکله مرګونې پایلې هم لري. د «پلاچیدو ریزوتو څار بنسټ» د راپور له مخې، په ۲۰۲۳ کال کې شاوخوا ۳۰ سلنه کرنیز کارګران په غیرقانوني او غیررسمي ډول په کار بوخت وو.
دې پېښې یو ځل بیا په ایټالیا کې د «کاپورالاتو» په نوم نظام ته پام رااړولی دی؛ هغه سیستم چې پکې دلالان او ناقانونه شبکې، په ځانګړې توګه د ایټالیا په سوېلي سیمو کې، د کډوالو له کاري ځواک څخه ناوړه ګټه اخلي.
د ایټالیا د کارګرانو ټولنه وایي چې په دغه هېواد کې له ۲۰۰ زرو زیات کډوال کارګران له قانوني اسنادو پرته کار کوي او د قانوني ملاتړ د نشتوالي له امله د استثمار، تاوتریخوالي او جبري کار له ګواښ سره مخ دي.
د بشري حقونو بنسټونو هم له جورجیا ملوني حکومت څخه غوښتي چې د ورته پېښو له رامنځته کېدو وروسته یوازې لنډمهالي اقدامات ونه کړي، بلکې د دې ستونزې د بنسټیز حل لپاره جدي او دوامدار ګامونه پورته کړي.
د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي وايي، له هغو شاوخوا ۵۰ هېوادونو سره له ۲۰ کلنې جګړې وروسته دا تمه نهلري، چې اوس پر دوی «ګلان» وشیندي. هغه زیاته کړه، په سیمه کې له یوه هېواد پرته په نورو ټولو کې سفارتونه لري او په وینا یې: «که څوک ورسره اړیکې نهغواړي هغه د هغوی کار دی».
امیرخان متقي د کابل په یوې دیني مدرسه کې زدهکوونکو ته په خپله وینا کې د زدهکوونکو پر ویښتیا له ټينګار سربېره هغو ته په خطاب کې وویل: «تاسې باید همېشه داسې ویښ او بیداره واوسئ چې د دنیا له حالاتو باخبره واوسئ، څو ایندې ته امادهګي ولرئ، څو بیا ورسره سمه مقابله وکړای شئ».
متقي وویل، سره له دې چې له هغو شاوخوا پنځوسو هېوادونو چې ورسره ۲۰ کاله جنګېدلي تمه نهلري، خو بیا یې هم خپل بهرنی سیاست بریالی وباله او زیاته یې کړه: «له دنیا سره، سره له دې چې ۲۰ کاله له شاوخوا ۵۰ هېوادونو سره جنګېدلي یو، نن باید توقع ونهکړو چې هغه هېوادونه دې پر موږ ګلان وشیندي، خو با وجود له دې هم په سیمه کې یوازې یو هېواد پاتې دی چې هلته موږ سفارت نهلرو».
هغه د دغه هېواد نوم وانخیست، خو د افغانستان په شمال او په منځنۍ اسیا کې تاجکستان یوازنی هېواد دی، چې پهکې د افغانستان سفارت د تېر جمهوري نظام د سفیر له لوري اداره کېږي او تاجکستان هم سره له دې چې له طالبانو سره د اړیکو رغولو ته چندانې لېوالتیا نهلري، په سرحدي سیمو کې له خپل امنیت څخه هم ډاډمن نهدی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر څرګنده کړه: «د سیمې په نورو هېوادونو کې چې له پخوا راهیسې افغانستان سفارتونه او کونسلګرۍ درلودې هغه اوس هم فعالې دي. حتا په غربي هېوادونو کې هم سفارتونه او کونسلګرۍ بعضې بعضې فعالې دي».
په ځینو اروپايي هېوادونو کې سره له دې چې ځینې طالب استازي یوازې د اېستل کېدونکو افغان کډوالو د هویت د تثبیت او اداري پروسس لپاره منلي، خو دغې چارې هم ګڼ غبرګونونه راپارولي او له یادو هېوادونو یې د طالب استازو د اېستنې غوښتنه کړې ده.
د اروپا په پارلمان کې له افغانستان سره د اړیکو د پلاوي مشرې راکل ګارسیا هرمیدا وندروال له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې بروکسل ته د طالب استازو د احتمالي بلنې په اړه سختې نیوکې کړي او د ښځو پر وړاندې یې د دې ډلې تګلاره «جنسیتي اپارتاید» او د بشریت ضد جنایت بللی دی.
هغې ټینګار وکړ، چې د طالبانو غړي باید د اروپايي ټولنې له هرکلي سره مخ نهشي، بلکې ونیول شي او د جرمونو نړیوالې محکمې ته وسپارل شي.
د افغانستان په تر ټولو لوړې ډيپلوماټیکې څوکۍ ناست دغه طالب چارواکي همداراز خپل سیاست «متوازن سیاست» او «خپلواک» وباله او زیاته یې کړه: «د افغانستان سیاست اوس مستقل دی. اوس متوازن سیاست له ټولو سره د اسلامي اصولو په رڼا کې اړیکې غواړو چې څوک یې نهراسره غواړي هغه د هغوی کار دی».
اقتصاد او ټرانزیت
متقي خپل اقتصادي سیاست بریالی وباله او زیاته یې کړه: «د سیمې او نړۍ له هېوادونو سره اقتصادي اړیکې ورځ په ورځ ښه په مخ روان دي، چې یوه لاره بنده شي، دوه لارې نورې پیدا کوو».
هغه د دغو لارو په تړاو وضاحت ورنهکړ، خو شاوخوا ۸ میاشتې مخکې پاکستان له طالبانو سره له تا ویلې ما ویلې وروسته له افغانستان سره خپلې ټولې لارې بندې کړې او د طالبانو د رييس الوزرا اقتصادي مرستیال بیا له پاکستان سره په بشپړ ډول سوداګریزه راکړه ورکړه بنده کړه او له افغان سوداګرو یې وغوښتل چې بدیلې لارې وموي.
اوس افغانستان د پاکستان د سوداګریزې او ترانزیتي لارې په بدل کې له ایران، منځنۍ اسیا هېوادونو، چین، روسیې او ترکیې سره خپلې سوداګریزې اړیکې پراخې کړې دي.
د پاکستاني چارواکو په وینا، له افغانستان سره پر ډیورند کرښه د لارو د تړل کېدو او د سیمې د سوداګریزو مسیرونو د ګډوډۍ له امله د دغه هېواد بهرنۍ سوداګرۍ ته تر ۱،۴ میلیارد ډالرو زیات زیان اوښتی دی.
د «ګلوبل مېټس» د راپور له مخې، دغه معلومات د پاکستان د پارلمان یوې کمېټې ته وړاندې شوي او په کې ویل شوي چې د افغانستان له لارې د تګراتګ بندېدل او د فارس خلیج په سوداګریزو لارو کې بېثباتي د پاکستان پر صادراتو او ټرانزیټي فعالیتونو منفي اغېز کړی دی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر همداراز د نړۍ وضعیت «څپڅپانده» وباله او زیاته یې کړه: «په دنیا کې ډېر لوی جنګونه شروع دي یا بالقوه امادهګي ورته نیول کېږي... په ټوله دنیا کې دتېل او ګازو نرخونه پورته شوي چې د هر څه پر نرخ منفي اثر کوي، خو په افغانستان کې هر څه نورمال دي».
کډوال او ستنېدل
امیرخان متقي افغانستان ته له نورو هېوادونو او په ځانګړې توګه له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو د ستنولو ته په اشارې وویل: «۵ میلیونه مهاجرین چې په ټوله دنیا ورخوشې کړئ هغه یې طاقت نهلري؛ نارې یې هره ورځ تاسې اورئ؛ دا افغانستان ته راغلل په ډېر ابرومندانه شکل ځای پر ځای شول».
د کډوالو د ځای پر ځای کولو په تړاو دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې دمګړۍ ډېری ستانه کړای شوي افغانان د سرپناه برابرولو او د ورځني ژوند چلولو ته هک حیران دي او طالبانو له دغو میلیونونو ستانه شویو له منځه یوازې نږدې ۴۰ زره کورنیو ته د استوګنې خالي نمرې ورکړې دي.
تعلیم او تربیه
امیرخان متقي له دیني علومو سربېره پر عصري علومو له ټينګار سربېره وویل: «که موږ په دیني او عصري علومو کې ښه علم ولرو، ښه تعلیم یافته ولس ولرو، بیا د دنیا هېڅ قوت پر تاسې نهشي غالبېدای... که پر دیني او عصري علومو سمبال واوسئ بیا به قوت لرئ بیا به موږ هغه وخت هم په سیاسي او هم په نظامي ډګر کې کامیابه یو».
دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې طالبانو له نږدې پنځو کلونو راهیسې پر نجونو له شپږم ټولګي پورته د زدهکړو دروازې بندې کړي او د هلکانو لپاره هم د زدهکړو کیفیت خورا ټيټ شوی دی او د نړۍوال بنسټونو په وینا، یو مکتبي هلک د یوه ساده متن په لوستلو کې ستونزې لري.
امیرخان متقي ته په دغو ناستو کسانو کې ډېری یې له ۱۴ کلو کم عمر لري او د ځينو څارونکو په وینا، دا د طالبانو لپاره راتلونکي «سرتېري» دي.
پر اطاعت ټينګار
امیرخان متقي پر اتفاق، اعتماد او اطاعت له ټینګار سربېره څرګنده کړه: «په ټول افغانستان کې یو فرد او یو مسوول داسې نهشته چې د مخالفت غږ یې پورته کړی وي. اتفاق، اتحاد او اطاعت دومره قوي دی، چې تاسو به تر اوسه پورې په ټول نظام کې د چا اواز نهوي اورېدلی چې ولې له ماسره داسې وشول».
خو څه موده مخکې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت پر دې چې ټول نظام یوازې «طالب» وي او همداراز د تعلیم او تربیې په تړاو خپل مخالفت څرګند کړ او په همدې تړاو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال شېر محمد عباس ستانکزی د ورته څرګندونو له امله په یوه ډول «تبعید» شوی دی.
د طالبانو تر ادارې لاندې د ترانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پوهنې ادارې ویلي، چې د پنجشنبې په ورځ د هېواد په ۱۶ ولایتونو کې د ورښتونو، تالندې او برېښنا او د ناڅاپي سېلابونو د راوتلو احتمال شته.
د یاد ادارې د خبرپاڼې له مخې، په بدخشان، تخار، کندوز، پنجشېر، بغلان، سمنګان، بامیان، سرپل، خوست، پکتیا، لوګر، کونړ، نورستان، لغمان، کاپیسا او ننګرهار ولایتونو کې د نسبتاً سختو ورښتونو او سېلابونو اټکل شوی دی.
دوی زیاته کړې چې د یادو ولایتونو په بېلابېلو سیمو کې د ورښت کچه له ۱۰ تر ۳۰ مليمترو پورې اټکل شوې ده.
د هوا پېژندنې ریاست همداراز په مرکزي، شمالي، ختیځو، سوېلي او لوېدیځو ولایتونو کې د تېزو بادونو، دوړو او خاورو د راولاړېدو خبرداری ورکړی دی.
د خبرپاڼې له مخې، د بادونو چټکتیا به په ځینو سیمو کې په ساعت کې له ۵۰ تر ۹۰ کیلومترو پورې ورسېږي.
چارواکو له اوسېدونکو غوښتي چې د احتمالي سېلابونو، تېزو بادونو او نورو طبیعي پېښو پر مهال لازم احتیاطي تدابیر ونیسي او د اړوندو ادارو سپارښتنې په پام کې ونیسي.