پاکستان له امریکا سره د ایران د اټومي پروګرام اړوند معلوماتو شریکولو راپورونه رد کړل

د طالبانو یادې ادارې ویلي، په دغه بندیانو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي چې د پاکستان د کراچۍ ښار په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو. د طالبانو یادې ادارې زیاته کړې، چې یادو کسانو شاوخوا شپږ میاشتې د پاکستان په زندانونو کې تېرې کړې دي.

د دوی په خبره؛ د بند پرمهال له زندانیانو څخه د هغوی شخصي او ګران بیه توکي او نغدې پیسې هم اخیستل شوې دي. د معلوماتو له مخې؛ د خوشې شویو کسانو ډېری برخه د افغانستان د شمالي ولایتونو اوسېدونکي دي، چې د بېلابېلو لاملونه له امله پاکستان ته تللي وو او وروسته هلته نیول شوي وو.

ورته مهال د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۴مه) خبر ورکړی، ۷۹ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته د تورخم له لارې بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د «ګلوبل مېټس» د راپور له مخې، دغه معلومات د پاکستان د پارلمان یوې کمېټې ته وړاندې شوي او په کې ویل شوي چې د افغانستان له لارې د تګ‌راتګ بندېدل او د فارس خلیج په سوداګریزو لارو کې بې‌ثباتي د پاکستان پر صادراتو او ټرانزیټي فعالیتونو منفي اغېز کړی دی.

راپور څرګندوي چې د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په ۱۱مه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو له تړل کېدو وروسته د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري نږدې په ټپه درېدلې ده. د پاکستاني چارواکو په وینا، افغانستان ته د پاکستان صادرات د روان کال تر اپرېل میاشتې ۸۵،۶ میلیون ډالرو ته راټیټ شوي، په داسې حال کې چې د تېر کال په ورته موده کې دا کچه شاوخوا ۸۱۸ میلیون ډالره وه.

د راپور له مخې، د لارو د تړل کېدو له امله تر ۷ زره او ۵۰۰ ډېر کانټینرونه په بندرونو او دروازو کې بند پاتې شوي او د درملو، سمنټو، ټراکټورونو، موټرسایکلونو، خوراکي غوړیو او نورو خوراکي توکو صادرات له جدي ستونزو سره مخ شوي دي.

پاکستاني چارواکو ویلي چې د ټرانزیټي لارو ګډوډي د منځنۍ اسیا هېوادونو، لکه قزاقستان، قرغیزستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان، د پاکستان بندرونو ته لاسرسی هم اغېزمن کړی دی.

په ورته وخت کې د فارس خلیج په سیمه کې سیاسي او امنیتي ترینګلتیاوو پر سمندري او هوايي لېږد رالېږد اغېز کړی او د خلیج د همکارۍ شورا غړو هېوادونو ته د پاکستان صادرات یې راکم کړي دي.

د راپور پر بنسټ، د ۲۰۲۵ کال د جولای او اپرېل ترمنځ خلیج هېوادونو ته د پاکستان صادرات ۲،۲ سلنه کم شوي او تر ټولو لوی کمښت عمان، قطر او بحرین ته په صادراتو کې ثبت شوی دی.

پاکستاني چارواکو خبرداری ورکړی چې که سیمه‌ییزه بې‌ثباتي دوام وکړي، ښايي صادرات نور هم راکم شي او هېواد له سلګونو میلیونو ډالرو اضافي زیان سره مخ شي.

د دې وضعیت د جبران لپاره د پاکستان حکومت د سوداګریزو چارو د همغږۍ ځانګړي میکانیزم، د لېږد لګښتونو د کمولو او د بار وړونکو الوتنو د زیاتولو خبر ورکړی دی. همداراز د پاکستان د صادراتو یوه برخه د سیمې بدیلو بندرونو، لکه جده، صحار او صلاله، ته اړول شوې ده.

راپور زیاتوي چې پاکستان د افغانستان د لارو د تړل کېدو د اغېزو د کمولو لپاره د ایران له لارې د منځنۍ اسیا پر لور د ټرانزیټي لارو کارول زیات کړي او زرګونه باروړونکي موټرونه د کرنیزو محصولاتو او خوراکي توکو په لېږد بوخت دي.

دا په داسې حال کې ده چې په وروستیو میاشتو کې د اسلام‌اباد او طالبانو ترمنځ کړکېچونو او اختلافاتو څو ځله د ډیورنډ په کرښه د دروازو د تړل کېدو او د سوداګرۍ د بهیر د ګډوډېدو لامل شوي دي. پاکستاني چارواکي وایي چې د افغانستان سره د لارو محدودیتونه او د فارس خلیج روانه بې‌ثباتي لا هم د دغه هېواد د بهرنۍ سوداګرۍ لپاره جدي ګواښ بلل کېږي.

د سه شنبې په ورځ د ايټاليا کوريره دلا سرا ورځپاڼې خبر ورکړی، چې د جنوبي ايټاليا د کلابريا په سيمه کې په يو سوځول شوي موټر کې د څلورو کسانو مړي موندل شوي دي.

د خبر له مخې، دغه د کرنې په یوه لویه ساحه کې د امندولارا کلي ته نږدې په یوه پمپ سټیشن کې وموندل شو. په خبر کې د سرچينو له قوله ویل شوي، د پمپ سټیشن د امنیتي کامرو انځورونو ښودلې چې دوو کسانو له بهر څخه د موټر دروازې بندې کړې او دننه یې مایع وپاشله.

په خبر کې زیاته کړل شوې، د اور وژنې ډلې د اور له مړ کولو وروسته دننه جسدونه وموندل. همداراز د ځايي پولیسو مشر انتونیو بوریلي ویلي: «دا په پرېکنده توګه قتل دی، موږ یوازې باید پر جزیاتو کار وکړو».

ورځپاڼې ليکلي، چې په وروستیو میاشتو کې په دې سیمه کې د پاکستانیانو د لېږدونکو موټرو د سوځولو ۱۴ پېښې شوې دي، چېرته چې د کرنې د کار د وېش، د استوګنې د اسنادو او ځای پر سر د کډوالو ترمنځ تاوتریخوالی شتون لري.

د پاکستان ډان ورځپاڼې د خبر له مخې، د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د سه شنبې په ورځ وویل، چې د وژل شویو کسانو «دقیق هویت» لا نه دی تایید شوی.

وزارت زیاته کړې، دا موضوع د ځايي پولیسو له خوا تر څېړنې لاندې ده، او «په ایټالیا کې د پاکستان سفارت دا موضوع تعقیبوي او د نورو پرمختګونو په اړه له ځايي چارواکو سره په اړیکه کې دی».

پوځ د سه شنبې په ورځ يوه خبرپاڼه کې وویل، د ۲۰۲۶ کال د می پر ۲۴مه د ریل ګاډي له پېښې وروسته، امنیتي ځواکونو د بلوچستان ایالت په مستونګ، نوشکي، زهري، خضدار او کیچ ولسوالیو کې د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ یو لړ عملیات ترسره کړل.

د خبرپاڼې له مخې، د دغو عملیاتو د ترسره کولو پر مهال، «ځواکونو د ترهګرو ګڼ شمېر ځایونه په نښه کړل. د سختې او توندې نښتې په پایله کې، د بلوچستان ازادۍ پوځ چې پاکستان یې د هند په ملاتړ تورنوي، ۱۷ وسله وال وژل شوي دي.

دوی زیاتوي، د وژل شوو وسله والو څخه د وسلو، مهماتو او په لویه کچه چاودېدونکيو توکيو او چمتو شويو لاسي بمونو ترلاسه کولو هم ويل شوي دي.

د پاکستان پوځ وخت نا وخت دغه ډول ادعا کوي چې له ازادو سرچينو څخه یې تاييد نه کيږي.

د يادونې وړ ده، د بلوچستان په مرکز کوټه کې د پاکستاني عسکرو پر لېږدونکي اورګاډي د موټر بم کې شاوخوا ۲۴ کسان ووژل شوي او تر ۵۰ډېر ټپیان شوي وو.

د بلوڅانو د ازادۍ پوځ (بي اېل اې) چې یوه بېلتون غوښتونکې ډله ده، د دغه برید مسوولیت یې په غاړه اخیستی و.

دواړه خواوو د سیمې د ثبات ساتلو د همغږۍ پر پیاوړتیا او د ترهګرۍ ضد ګدو همکاریو پر پراختیا هم هوکړه کړې ده. دغه لیدنه داسې مهال شوې، چې چین هڅه کوي د طالبانو او پاکستان ترمنځ روان کړکېچ کم کړي.

اسلام‌‌اباد ادعا کوي، چې وسله‌‌والې ډلې د افغانستان له خاورې د پاکستان پر ضد بریدونه کوي او طالبانو په افغان خاوره کې ورته پناه ورکړې ده. طالبانو دغه تورونه رد کړي او ویلي یې دي، چې په پاکستان کې ناامني او د وسله‌والو فعالیتونه د هغه هېواد کورنۍ ستونزه ده.
محمد صادق خان د سې‌شنبې په ورځ پر اېکس پاڼه کاږلي، چې له افغان خاورې د پاکستاني طالبانو تحریک او ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ د فعالیتونو او د رامنځته شويو ګواښونو په ګډون د سیمه‌ییز امنیت په اړه رغنده بحثونه شوي دي.

اسلام‌‌اباد ادعا کوي، چې د ټي‌ټي‌پي ډلې ګڼ غړي په افغانستان کې پناه‌ ځایونه لري او له هماغه ځایه فعالیت کوي؛ خو طالبان دغه ادعا ردوي. د پاکستان او طالبانو اړیکې د روان زېږدیز کال په پیل کې پر ډیورنډ کرښه د خونړیو نښتو له امله کړکېچنې شوې او د دواړه خواوو ترمنځ د وروستیو کلونو تر ټولو جدي تقابل رامنځته شوی.

له هغه وخت راهیسې چین خپلې ډیپلوماتیکې هڅې پراخې کړې؛ څو د کړکېچ د پراخېدو مخه ونیسي. یو شیاویونګ د مارچ په میاشت کې د اسلام‌‌اباد او کابل ترمنځ څو ډیپلوماتیک سفرونه وکړل. همدارنګه چین د سین‌کیانګ سیمې په مرکز اورومچي کې د پاکستاني چارواکو او طالبانو ترمنځ د مستقیمو خبرو کوربه هم و.

چینایي چارواکو په ښکاره له دواړو خواوو غوښتي، چې خپل اختلافات د پوځي اقدام پر ځای د خبرو اترو له لارې حل کړي. دوی د اوربند د ټینګښت او پراخ سیاسي تفاهم د رامنځته کېدو له هڅو ملاتړ هم کړی دی.

د اپرېل په میاشت کې پاکستان او طالبان د چین په منځګړیتوب بیا خبرو ته کېناستل؛ څو کړکېچونه راکم کړي او پر ډیورنډ کرښه د امنیت، د وسله‌‌والو ډلو د فعالیتونو او اقتصادي همکاریو لپاره د اوږدمهاله چوکاټ په اړه بحث وکړي.

وروسته دواړه خواوو دغه خبرې «رغنده او ګټورې» وبللې او چین هم اعلان وکړه، چې د مذاکراتو بهیر د پرمختګ په حال کې دی.