امریکا په هسپانیا کې پخوانی افغان سفیر له طالبانو سره د کار د ادامې په تور توقیف کړی

هبت الله اخوندزاده د افغانستان په شمال لویدیځ او شمال ختیځ کې د خپلې ډلې د ۹ ولایتونو له والیانو، د علماوو شورا رییسانو او د استیناف محکمې له رییسانو سره په کندهار کې د یوې ناستې پرمهال ویلي، دوی چې کومه ټولبښنه کړې، هغه یې د غچ اخېستنو د مخنیوي لپاره کړې او افغانستان باید په سوله کې واوسي.

نوموړي په خپلو خبرو کې د افغانستان په شمالي ولایتونو کې طالب چارواکي بښنې او د بدیو له منځه وړو ته هڅولي دي.

هبت الله ویلي، چې خپل جنګیالي یې د پخوانۍ ادارې له کارکوونکو نه د غچ اخېستنې له چارې راګرځولي، ځکه دده په وینا، هغوی وسلې کښېښودې او د همدې بښنې پر بنسټ حساب ورسره نه کیږي.

هبت الله زیاته کړې چې « دوی هم اسلحه کښېښوله، موږ هم عفوه ورته وکړه، بیا مو حساب نه دی ورسره کړی اوس یې هم نه ورسره کوو».

د طالبانو مشر دې تجربې ته په پام پر خپلو لاس لاندې کسانو غږ کړی، چې دوی هم ورته لاره غوره کړي.

نوموړي زیاته کړې: « نو چې موږ دومره غټه عفوه وکړه، د شلو کالو جنګونو چې په هغه کې ډیر ظلمونه شوي وو، نو کوښښ وکړئ خلک وهڅوئ تر څو عفوې سره وکړي».

د طالبانو مشر د خپلې ډلې غړي او دیني عالمان ددین په تړاو نصیحت ته هڅولي او ټینګار یې پرې کړی چې خپلې دندې په ښه ډول ترسره کړي او دده په وینا، مسلمانان ناکامه نه کړي.

هبت الله هیله ښودلې، چې د طالبانو په دوره کې افغانستان داسې جوړ شي، چې هيڅ بدي پکې نه وي.

هغه دغه راز د شریعت او امربالمعروف او نهی عن المنکر پر پلیتابه ټینګار کړی او د طالبانو چارواکو او د علماوو شوراګانو مشرانو ته یې سپارښتنه کړې، چې دده فرمانونه لومړی په ځانونو پلې کړي او بیا یې خلکو ته ورسوی.

د طالبانو ارګ په یوه اعلامیه کې ویلي، چې دیني عالمانو په دې ناسته کې له هبت الله سره خپل بیعت بېرته نوی کړی دی.

هبت الله داسې مهال له مخالفانو سره د حساب نه کولو یادونه کوي، چې په وروستیو پنځو کلونو کې د تېرې ادارې ګڼ سرتېري نیول شوي، شکنحه شوي او ځینې په زندانونو کې مړه شوي او په کوردننه پخواني سیاستوال د بیان، سیاسي فعالیتونو او ناستو پاستو له حقونو بې برخې کړای شوي دي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویلي، چې نوموړي د ترمذ خبرو اترو دویمې ناستې ته په خبرو کې د سیمه‌ییزو اقتصادي همکاریو د پراختیا، د سوداګرۍ د اسانتیا او له ترانزیټي ظرفیتونو څخه د ګټې اخیستنې په اړه د افغانستان لید لوری بیان کړی دی.

عزیزي ویلي، چې د افغانستان د ځانګړي ستراتیژیک موقعیت له امله د منځنۍ او سوېلي اسیا ترمنځ د یوه ارتباطي پُل په توګه د ځانګړي رول لوبونې غوره ظرفیت لري.

همدارنګه عزیزي افغان ټرانس پروژه د سیمه‌ییز اتصال یو له خورا مهمو پرژو څخه بللې او وايي، چې د یادې پروژې له لارې د منځنۍ او سوېلي اسیا د ریل پټلۍ د نښلولو، د سوداګرۍ او ترانزیټ په اسانتیا او د اقتصادي همکاریو په پیاوړتیا کې مهم رول لوبوي.

قطري رسنیو راپور ورکړی، چې تېره ورځ د امریکا له پوهنتونونو څخه د هغو ۷۴ افغان نجونو د فراغت مراسم ترسره شول، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته یې د زده‌کړو بهیر نیمګړی پاتې شوی و.

یادو افغان نجونو د ۲۰۲۵ کال په پای او په ۲۰۲۶ کال کې د امریکا په ۲۷ پوهتونونو کې خپلې زده‌کړې پای ته رسولې دي.

د افغان نجونو د زده کړو لپاره د قطر د بورسونو په پروژه کې ۴۲۶ نجونې شاملې دي، چې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته یې زده‌کړې له ځنډ او خنډ سره مخ شوې وې.

مسوولان وايي، چې د یادې پروژې موخه دا وه، چې افغان نجونو ته په امریکا کې په یوه خوندي او ډاډمن چاپېریال کې د لیسانس او ماسټرۍ په کچه د زده کړو زمینه برابره کړي، څو خپل راتلونکی جوړ کړي.

د قطر د افغان فنډ بسټ اجرایوي رییس محمد سعد الکبیسي د افغان نجونو د فراغت د مراسمو پرمهال ویلي:« موږ نن یوازې یو علمي بریالیتوب نه نمانځو، بلکې د هغو افغان محصلانو مېړانه، نظم او قوي عزم نمانځو چې د ژوند په سختو او بې‌برخلیکه شرایطو کې یې خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړ».

دغه افغانې نجونې پر داسې مهال د امریکا له پوهنتونونو فارغې شوې، چې په افغانستان کې د طالبانو د بندیزونو له امله میلیونونه نجونې له تېرو څلورو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته ښوونځيو او پوهنتونونو ته د تګ اجازه نه لري.

د طالبانو یادې ادارې ویلي، په دغه بندیانو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي چې د پاکستان د کراچۍ ښار په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو. د طالبانو یادې ادارې زیاته کړې، چې یادو کسانو شاوخوا شپږ میاشتې د پاکستان په زندانونو کې تېرې کړې دي.

د دوی په خبره؛ د بند پرمهال له زندانیانو څخه د هغوی شخصي او ګران بیه توکي او نغدې پیسې هم اخیستل شوې دي. د معلوماتو له مخې؛ د خوشې شویو کسانو ډېری برخه د افغانستان د شمالي ولایتونو اوسېدونکي دي، چې د بېلابېلو لاملونه له امله پاکستان ته تللي وو او وروسته هلته نیول شوي وو.

ورته مهال د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۴مه) خبر ورکړی، ۷۹ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته د تورخم له لارې بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

هغه اې ایف پي ته وویل، چې د جګړو او کورنۍ جګړې پر مهال په چارباغ کې د پستې ځنګلونه ټول له منځه لاړل او هېچا د لرګیو د پرې کولو مخه نه شوای نیولی.

د جنوبي کارولینا پوهنتون څېړونکي محمد نصیر شالیزي په وینا، په ۱۹۷۹کې د شوروي له یرغل څخه د طالبانو د لومړنۍ واکمنۍ تر سقوط پورې «شاوخوا ۵۰ سلنه د افغانستان ځنګلي پوښ له منځه تللی».

طالبانو هدف ټاکلی چې له۲۰۲۳څخه تر ۲۰۳۰ پورې ۲۰۰ میلیونه نیالګي کینوي، چې نادولتي موسسې، ملګري ملتونه او خصوصي سکتور هم پکې شامل دي.

د افغانستان په ختیځ کې پاکستان ته د لرګیو قاچاق د ونو د پراخې غوڅونې لامل شوی، په داسې حال کې چې په وچو مرکزي او شمالي سیمو کې چې «د پستې کمربند» بلل کېږي، خلک د سون لپاره لرګي کاروي.

خو د شالیزي په باور، په وروستیو شاوخوا دوو لسیزو کې د ځنګلونو له منځه تلل «د پام وړ» ورو شوي.

د طالبانو تر واک لاندې د ملي احصایې او معلوماتو ادارې د معلوماتو له مخې، له ۲۰۱۱کال راهیسې د هېواد د ځنګلي پوښ کچه ۳۵ سلنه زیاته شوې، خو په ۲۰۲۵ کې یوازې ۲،۵ سلنه افغانستان ځنګل لرونکی و او په ځینو سیمو کې دا پوښ لا هم کمېږي.

کارپوهان وایي ټولنې د ځنګل پوښ د ښه کولو لپاره کار کوي. هم پخواني حکومت (تر ۲۰۲۱ پورې) او هم اوسنۍ ادارې د ونو د کرلو کمپاینونو ملاتړ کړی دی.

په چارباغ کې د اغا خان پرمختیایي شبکې په مرسته نږدې یو کیلومتر مربع ځنګل جوړ شوی چې د چنار، انار او خورما په څېر ونې پکې شاملې دي.

دغه ځمکه د بزګرې بس بېګم احمدي ملکیت ده، چې هیله لري د مېوو پلورلو له لارې عاید ترلاسه کړي، خو دا ځنګل د ۳۵۰ کورنیو ټولنې ته هم پرانېستی دی.

دغه ۴۵ کلنه ښځه وایي، « د دې ونو درلودل راته ښه احساس راکوي؛ زموږ چاپېریال شین دی او موږ تازه هوا تنفس کوو».

هغه له خپل مېړه سره د دې ونو پالنه کوي څو خپل څلور ماشومان پرې وساتي.

د مایکرو ځنګل سازمان د افغانستان د کرنې همغږې کوونکې پاريسا ملکزاده وویل چې مایکرو ځنګلونه ایکوسیستمونه بېرته رغوي، د خاورې سمسورتیا ښه کوي، د اقلیم پر وړاندې مقاومت زیاتوي او د خلکو د معیشت ملاتړ کوي».

دغه سازمان په اوو ولایتونو کې ۵۰۰ مایکرو ځنګلونه کرلي دي.

پویا وویل دا ځنګل چې د سیند تر څنګ پروت دی، د سېلاب پر مهال د خاورې د تخریب مخه نیسي او د خلکو لپاره «یو ماډل» جوړوي.

په افغانستان کې، چې ډېری سیمې لرې پرتې دي او د دولت سرچینې محدودې دي، د ټولنې په کچه د ځنګلونو مدیریت د بیا ځنګل‌کولو تر ټولو اغیزناکه لاره بلل کېږي.

د طالبانو تر واک لاندې د چاپېریال ساتنې د عمومي ادارې د اقلیم بدلون مشر روح‌الله امین وویل، چې«تېر کال هدف اته میلیونه و، خو په پای کې ۱۷ میلیونه نیالګي کښېنول شول». د روان کال هدف ۹ میلیونه نیالګي دي.

ستونزې پکې د ځایي او اقلیم سره متناسبو ډولونو ټاکل، د اوبو کمښت، او د څارویو له خوا د نیالګیو خرابېدل دي.

100%

امین ومنله چې ځینې ځنګلونه د «پاملرنې یا اوبو نشتوالي» له امله زیانمن شوي او په یوه ځای کې وچکالۍ ۷۰ سلنه کرل شوي د زړو ونې له منځه وړې دي.

په ځینو ځایونو کې قومي شوراګانې ځنګلونه ساتي او د زیان رسوونکو خلکو لپاره سزاوې ټاکي. په نورو ځایونو کې د ټاکل شویو کلیوالو او بزګرانو له خوا د ځنګل مدیریت ټولنې جوړې شوې دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان له ۲۰۱۹ راهیسې د۵ میلیونه ونو په کرلو کې مرسته کړې ده.

د طالبانوادارې په دولتي ځمکو کې د کابل شاوخوا سیمو لکه پغمان کې د ځايي ډولونو له مخې د نیالګیو د روزلو لپاره نرسري جوړې کړې دي.

په چریکار کې، چې سږ کال پکې زرګونه نیالګي د سړکونو، پارکونو او غونډیو پر سر کرل شوي، ښاروالۍ وایي د ونو په اړه د خلکو چلند بدل شوی دی.

یوه اوسېدونکي احمد خالد صابري وویل چې هغه د چاپېریال د ګټې لپاره رضاکارانه برخه اخیستې.

کارپوهان وایي لا هم اړتیا ده چې پاتې زاړه ځنګلونه وساتل شي، نه یوازې په ښارونو کې بلکې په طبیعي ځنګلونو کې هم کرنه وشي.

د اغا خان بنسټ د اقلیم بدلون مشر اپوروا اوزا وویل: « ښه کار روان دی، خو د نړیوالې تودوخې د اغېزو د کمولو لپاره لا ډېر کار ته اړتیا ده».

په چارباغ کې پویا د ونو مثبت اغېز په بیولوژیکي تنوع کې ویني، ځکه له اوږده وخته ورک مرغان بېرته راګرځي.

هغه وویل، « مرغانو ته قفسونه مه جوړوئ؛ د خپل کور ترڅنګ ونې وکرئ».