هغه توغندی چې افغانستان کې یې د شوروي هوايي ځواک کمزوری کړ اوس په اوکراین کې هم اغېزمن دی
د «اېفآیاېم-۹۲ سټېنګر» په نوم له اوږې توغول کېدونکی امریکايي هوايي دفاعي توغندی، چې شاوخوا څلور لسیزې وړاندې یې د افغانستان په جګړه کې د شوروي هوايي ځواک پر عملیاتو ژور اغېز کړی و، اوس په اوکراین کې هم د روسیې د هوايي ځواک پر فعالیتونو ورته اغېز ښودلی دی.
د «نشنل سیکیورټي» ژورنال د راپور له مخې، سيایاې په ۱۹۸۶ کال کې افغان مجاهدینو ته د سټېنګر توغندیو ورکول پیل کړل. د دغو توغندیو د لومړۍ کارونې پر مهال پنځه توغندي وتوغول شول او شوروي درې «اېمای-۲۴ هاینډ» جنګي چورلکې یې راوغورځولې. له دې وروسته شوروي هوايي ځواک د پخوا په څېر د افغانستان په فضا کې د ازاد فعالیت وړتیا له لاسه ورکړه.
ویل کېږي چې د ۱۹۸۷ کال تر نیمایي پورې د افغانستان د هوايي حریم نږدې نیمایي برخه د شوروي الوتکو له حضور څخه پاکه شوې وه. ځینې اټکلونه ښيي چې د جګړې پر مهال سلګونه شوروي چورلکې د سټېنګر توغندیو له امله له منځه ولاړې.
له سړې جګړې وروسته ګڼو پوځي شنونکو سټېنګر زوړ او له کاره لوېدلی سیستم باله، خو امریکا په وروستیو کلونو کې دا توغندی پرمختللی کړ او د کوچنیو بېپیلوټه الوتکو د ویشتلو وړتیا یې هم ورزیاته کړه.
کله چې روسیې په ۲۰۲۲ کال کې پر اوکراین یرغل وکړ، اوکرایني ځواکونو په زرګونو لوېدیځ ورکړل شوي سټېنګر توغندي وکارول. دغو توغندیو د روسیې چورلکې او ټیټ الوتونکې الوتکې اړې کړې چې په لوړو ارتفاعاتو کې الوتنې وکړي او یا د جګړې له لومړۍ کرښې لرې پاتې شي.
سټېنګر یو سپک او د یوه سرتېري له خوا د کارونې وړ توغندی دی چې د ټیټ ارتفاع الوتکو، چورلکو او بېپیلوټه الوتکو د ویشتلو لپاره جوړ شوی. دا توغندی د حرارتي نښو پر بنسټ هدف تعقیبوي او له توغولو وروسته د کاروونکي له لوري نورې لارښوونې ته اړتیا نه لري.
پوځي کارپوهان وايي، سره له دې چې د سټېنګر بنسټیزه ټکنالوژي د ۱۹۶۰مې لسیزې ده، خو د پرلهپسې پرمختګونو له امله لا هم د هوايي ګواښونو پر وړاندې یوه اغېزناکه وسله بلل کېږي او په دوو بېلابېلو جګړو کې یې د روسي ځواکونو پر هوايي عملیاتو د پام وړ اغېز کړی دی.
