تېر کال په افغانستان کې ۱۷ میلیونه نیالګي کېنول شوي او سږ کال ۹ میلیونه په پام کې دي

اوورچوک د سن پټرزبورګ نړیوال اقتصادي فورم په غونډه کې، چې «په ګډوډو وختونو کې سوداګري» نومېده، وویل چې د افغانستان له لارې د اورګاډي پټلۍ د جوړولو په اړه خبرې دوام لري او په دې کې د هرات له لارې لوېدیز مسیر هم شامل دی

نوموړي زیاته کړه، چې دا موضوع په ډېر فعال ډول تر بحث لاندې ده.

د تاس اژانس د رپوټ له مخې، اوورچوک وویل، «په دې کې یوازې اورګاډی نه، بلکې د پایپ‌لاین او سړک پروژې هم شاملې دي».

د روسیې د صدراعظم مرستیال ومنله چې په سیمه کې رامنځته کېدونکې شخړې او امنیتي ستونزې د دغو پروژو د پرمختګ بهیر ورو کوي.

نوموړي زیاته کړه: «هغه شخړې او کړکېچونه چې په سیمه کې رامنځته کېږي، دا بهیرونه ورو کوي. خو زموږ په اند، دا وضعیتونه په داسې وخت کې راپیدا کېږي چې سیمه د ترانسپورتي او لوژستیکي دهلیزونو د پیاوړتیا له پلوه د پام وړ فعالیتونه تجربه کوي».

د یادونې وړ ده چې د افغانستان له لارې د ریل‌پټلۍ، سړکونو او انرژۍ د لېږد پروژې د منځنۍ اسیا، روسیې، سویلي سیا او منځني ختیځ ترمنځ د سوداګرۍ او ترانزیټي اړیکو د پراختیا لپاره مهمې بلل کېږي.

د هرات لوېدیزه لاره هم د هغو احتمالي مسیرونو له ډلې ده چې د سیمې هېوادونه پرې بحث کوي.

د سوداګرو په وینا؛ د دغه انځرو ارزښت له ۷۰۰زره امریکايي ډالرو زیات دی، خو د صادراتي لارو د محدودیتونو له امله بهرنیو بازارونو ته نه‌دي رسېدلي او اوس د خرابېدو له ګواښ سره مخ دي.

د انځرو سوداګر او بڼوال وایي، د صادراتو د ټکني کېدو له امله په کورني بازار کې هم بیې په بې‌ساري ډول راټیټې شوې دي. د دوی په خبره؛ هغه انځر چې پخوا به یې یو من له ۳زره تر ۵زره افغانیو پورې پلورل کېده، اوس د ښه کیفیت انځر هم تر ۲زره افغانیو په کمه بیه پلورل کېږي چې د تولید، راټولولو، پروسس او ساتنې لګښتونه نه‌شي پوره کولای.

د کندهار یو سوداګر د نوم نه ښودلو په شرط وایي: «تېر کلونه به مو صادرات په منظم ډول روان وو او انځر به په مناسبه بیه پلورل کېدل؛ خو اوس دا دوه کاله کېږي بازار نږدې فلج شوی دی. هغه انځر چې پخوا به یې یو من په ۵زره افغانۍ خرڅېدل، اوس په ۲زره افغانۍ هم نه خرڅېږي، د لارو بندېدو سخت له تاوانونو سره مخ کړي یو».

د انځرو یو بل صادرونکی وایي، د صادراتو لپاره چمتو شوي بارونه له څو اوونیو راهیسې په ګدامونو کې پراته دي او د وخت په تېرېدو سره یې کیفیت هم اغېزمنېږي. بل خوا بڼوال هم شکایت کوي، چې د بازار د نشتوالي او د بیو د ټیټېدو له امله یې د کال ټول زحمت له جدي ګواښ سره مخ شوی دی او هغه سوداګر چې له دوی یې انځر اخیستي پیسې یې نه‌دي ورکړي.

د کندهار د یوه باغ لرونکي په خبره: «د انځرو پالنه او ساتنه د کال په اوږدو کې ډېر لګښت غواړي او سوداګر یې زموږ څخه داسې غواړي، چې کله یې صادر کړي بیا پيسې راکوي خو دا دوه کاله کېږي چې زموږ پیسې په سوداګرو پسې پاته وي، هغوی وايي نه مو دي صادر کړي».

سوداګر او بڼوال وایي، یوازې د صادراتي لارو ستونزې د بازار د محدودېدو لامل شوې نه‌دي؛ بلکې د سړو خونو محدود ظرفیت، د ترانسپورټ لوړ لګښتونه، د پیسو د لېږد ستونزې او د سوداګرۍ په برخه کې اداري خنډونه هم د دوی پر فعالیتونو منفي اغېز کړی دی.

کندهاري انځر د افغانستان له مهمو صادراتي محصولاتو څخه دي او په سیمه‌‌ییزو او نړۍوالو بازارونو کې ځانګړی ځای لري؛ خو د صادراتو پر وړاندې روان خنډونه د دې لامل شوي، چې د محصول ارزښت راکم شي او د تولیدوونکو او سوداګرو عواید زیانمن شي.

سوداګر وایي، که د افغانستان لپاره بدیلې او باثباته سوداګریزې لارې رامنځته نه‌شي او د صادراتو پر وړاندې شته خنډونه حل نه‌شي؛ نو د کندهار د انځرو سکتور به له لا جدي ستونزو سره مخ شي او د زرګونه هغه کورنیو اقتصاد به اغېزمن کړي، چې عاید یې له همدې محصول سره تړلی دی.

سوداګر او بڼوال له اړوندو ادارو غواړي، چې د صادراتي لارو د پرانیستې، د ترانزیټي ستونزو د حل، د سړو خونو د ظرفیت لوړولو او د نویو بهرنیو بازارونو د موندلو لپاره بېړني او عملي ګامونه پورته کړي؛ څو د دوی محصولات پر وخت بازارونو ته ورسېږي او د مېلیونونه افغانیو د احتمالي زیان مخه ونیول شي.

د سرچینو په وینا؛ نوموړی د پخواني حکومت د سفیر سید جواد هاشمي پرځای ټاکل شوی دی. طالبانو له دې وړاندې محمد داود خروټی د شارژدافیر په توګه معرفي کړی و.

د طالبانو نوی سفیر شفیق خطیب له دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سرحدونو چارو رییس و. کویټ د روان کال په فبرورۍ میاشت کې تیاری ښودلی و، چې په دغه هېواد کې د افغانستان سفارت طالبانو ته وسپاري.

کویت طالبانو ته د افغانستان سفارت داسې مهال سپاري، چې ایران تازه ددغه هېواد پر نړیوال هوايي ډګر برید کړی او طالبانو تر اوسه ددغو بریدونو په اړه روښانه دریځ نه دی نیولی.

د شنونکو په باور، طالبان له ایران سره خورا نږدې اړیکې پالي او پر عربو هېوادونو د ایران د بریدونو په تړاو یې خورا محتاطانه دریځ غوره کړی.

د طالبانو د امربالمعروف، نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو وزارت زیاته کړې، چې نیول شوي کوډګر عدلي او قضایي ارګانونو ته ور پېژندل شوي دي. د طالبانو یاد وزارت تر دې وړاندې هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و.

د دغه وزارت له‌خوا په خپور شوي راپور کې راغلي، تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۲۰۴ قضیې هم حل کړې چې په‌کې د ظلم، جبري نکاح، په بدو کې د نجونو د ورکړې، مهر، میراث او طلاق اړوند قضیې شاملې دي. دا په داسې حال کې ده، چې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې دغې ډلې په خپله پر ښځو پراخ بندیزونه لګولي دي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت خبرپاڼه زیاتوي، چې په تېره یوه اونۍ کې یې له سوداګرو سره د بیو د کنټرول، د احتکار او بې‌کیفیته توکو د واردولو د مخنیوي په اړه هم ۶۳۷ اصلاحي ناستې لرلې.

هغه ویلي، چې په افغانستان کې د شخړو ظرفیت او احتمال مخ په پراخېدو دی او په دغه هېواد کې د نړۍوالو وسله‌والو او افراطي سازمانونو فعالیتونه پراخ شوي دي. دغه غونډه د چهارشنبې په ورځ (د غبرګوي ۱۳مه) جوړه شوه، چې په‌کې د روسیې، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرغزستان او تاجکستان د دفاع وزیرانو ګډون کړی و.

د یاد سازمان عمومي منشي په خپله وینا کې د سیمې د پوځي او سیاسي وضعیت په اړه وویل، د ګډ امنیتي‌ تړون غړو هېوادونو پر وړاندې امنیتي ګواښونه او ننګونې زیاتې شوې او دغه وضعیت د سیمه‌‌ییز او نړۍوال جیوپولیټیک رقابت د زیاتېدو نښه ده.

هغه د دغه ګواښونو مهم لاملونه په اروپا کې د ناټو پوځي ظرفیت پراختیا، په اوکراین او منځني ختیځ کې روانې جګړې، په افغانستان کې د شخړې د زیاتېدو احتمال او د نړۍوالو وسله‌والو او افراطي ډلو د فعالیتونو زیاتوالی وباله.

د ګډ امنیتي تړون سازمان د ګډو ځواکونو مشر اندري سیردکوف وړاندې خبرداری ورکړی و، چې ګڼ شمېر نړۍوال افراطي او ترهګرې ډلې په افغانستان کې فعالیت کوي. هغه ویلي و، په افغانستان کې د دغه ډلو حضور د ګاونډيو هېوادونو لپاره د «ترهګرۍ» د ګواښ د خپرېدو ګواښ زیاتوي.