فرانس ۲۴ د ډیپلوماتیکو سرچینو له قوله راپور ورکړی، چې امریکا د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې د حکامو شورا د راتلونکې اونۍ غونډې ته د ایران پر ضد د یوه پرېکړهلیک د مسودې پر چمتو کولو بوخته ده.
د راپور له مخې، په دغه پرېکړهلیک کې به د ایران د اټومي فعالیتونو له امله پر تهران نیوکې وشي او ښايي د اسلامي جمهوریت د غندنې غوښتنه هم پهکې شامله وي.
فرانس ۲۴ ویلي، د دغه اقدام ترسره کېدل کولی شي د واشنګټن او تهران ترمنځ روانې خبرې اترې لا پسې پېچلې کړي او د دواړو لورو ترمنځ د تفاهم د رامنځته کېدو بهیر له خنډونو سره مخ کړي.
د روغتیا نړۍوال سازمان په کانګو او یوګانډا کې د اېبولا د کابو کولو لپاره د ۵۱۸ میلیونه ډالرو په ارزښت یو شپږ میاشتنی ګډ پلان اعلان. یاد سازمان ویلي، په دغه پلان کې د دواړو هېوادونو د پولو کلکه څارنه هم شامله ده، څو اېبولا ویروس نورو هېوادونو ته خپور نه شي.
د روغتیا نړیوال سازمان عمومي رییس ټیډروس اډانوم ګیبریسوس د جمعې په ورځ ویلي، چې د اېبولا کابو کول سیاسي ژمنتیا، دوامدارو مالي سرچینو او په ټولنو کې د باور رامنځته کولو ته اړتیا لري. ټیډروس زیاته کړې:«دا ناروغي په خورا چټکتیا سره د خپرېدو په حال کې ده او موږ لا هم د هغې د کنټرولولو هڅه کوو».
په ورته مهال د افریقا د ناروغیو د کنټرول او مخنیوي مرکز په ورته خبري غونډه کې وویل، دغه ساري ناروغي تر اونیو پورې ناپېژانده پاتې شوې وه، چې له امله یې روغتیايي چارواکي د وضعیت په اداره کولو او کنټرول کې له ستونزو سره مخ شوي دي.
د راپورونو لهمخې، دا ځل خپره شوې ناروغي د اېبولا د نادره ډول (بونډیبوګیو) پورې اړه لري، چې د مخنیوي لپاره یې تر اوسه کومه تایید شوې درملنه یا واکسین شتون نلري.
د افریقا د ناروغیو د کنټرول او تشخیص مرکز عمومي رییس ژان کاسیا په دې اړه وویل: «دا خپره شوې ناروغي خورا جدي ده. که دا د بونډیبوګیو د تېرو پېښو سره پرتله کړو، دا د دې ډول تر ټولو خطرناکه څپې ده.»
د افریقا د ناروغیو د کنټرول او مخنیوي مرکز د معلوماتو له مخې، تر اوسه پورې په کانګو کې د اېبولا ۳۸۱ تایید شوې پېښې او ۶۲ مړینې ثبت شوې دي. په ورته وخت کې یوګانډا د ۱۹ پېښو او ۲ مړینو رپوټ ورکړی دی.
د ایران دولتي رسنیو د دغه هیواد د پوځ عامه اړیکو د دفتر له قوله راپور ورکړی چې د عمان په خلیج کې یې د امریکا پر سمندري کښتیو خبرداری ورکوونکي توغندي او بې پیلوټه الوتکې بریدونه کړي دي.
د ایران پوځ ویلي چې دغه سمندري بېړۍ چې د DDG-103 او DDG-87 په نوم پېژندل کېږي، له دې اقدام وروسته د عمان سمندر پرېښی او د هند سمندر پر لور تللي دي.
د ایران د پوځ د سمندري ځواکونو مرکز ویلي، که اړتیا وي نو له لا اوږد واټن ویشتونکو توغندیو څخه به هم ګټه واخلي.
له بلې خوا، د امریکا سمندري قوماندانۍ ویلي: «موږ به د ناقانونه شبکو د ګډوډولو او د هغو بېړیو د درولو لپاره چې ایران ته مادي ملاتړ برابروي، په ټوله نړۍ کې سمندري اجراتو ته دوام ورکړو، هغه که هر ځای وي.»
دا په داسې حال کې ده چې د ایران شاوخوا د سمندري امنیت په اړه ترینګلتیاوې زیاتې شوې او واشنګټن د ایران ته د تېلو لیږد بندیزونه عملي کوي چې تهران بیا څو ځله د هرمز تنګي او شاوخوا اوبو کې د بېړیو د تګ راتګ د ګواښ خبرداری ورکړی دی.
اوکرایني چارواکو ویلي، چې د پلازمېنې کیف په شاوخوا سیمه کې د ماشومانو د خوړو د تولید پر یوه فابریکه د روسیې د بېپیلوټه الوتکو په برید کې څلور کسان وژل شوي او اووه نور ټپیان دي.
د کییف والي میکولا کلاشینیک پر ټیلیګرام لیکلي چې په نښه شوې فابریکه کې د ماشومانو لپاره مستې او نور لبنیات تولیدېدل.او بیړنیو خدماتو ډلو په ساحه کې اور مړ کړی دی.
په ورته مهال د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي پر اېکس په سخت غبرګون کې ویلي، چې د روسیې د وروستیو بریدونو په لېست کې اوس د ماشومانو د خوړو د تولید دغه کارخانه هم شامله شوه. زیلنسکي زیاته کړې چې روسي ځواکونو په ورته وخت کې په دایپروپیتروفسک کې د خوړو پر ګودامونو او پوستي مرکز، په خرسون کې پر یوه امبولانس، په سومي کې پر یوه ښوونځي، په اودیسا کې د بندر پر زیربناوو او په خارکیف کې پر یوه کلینیک هم بریدونه کړي دي.
د اوکراین ولسمشر یو ځل بیا له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د هېواد د هوايي دفاع په پیاوړتیا او پر مسکو د اقتصادي او د بندیزونو د فشارونو په ساتلو کې مرسته وکړي ترڅو دغه جګړه چې اوس یې پېنځم کال روان دی، پای ته ورسېږي. هغه وویل، د بالستیک ضد دفاعي ملاتړ او د وسلو په تولید کې ګډې هوکړې د خلکو ژوند ژغورلی شي.
د ناټو د «۲۰۲۶کال بالتوپس» په نوم د بالتیک عملیاتو ۵۵م پړاو د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۴مه) د پولنډ د ګدنیا له بندر نه د ناټو د غړو هېوادونو د ۲۰ بېړیو په وتلو سره پیل شو. دغه پوځي تمرین د امریکا د سمندري ځواکونو د شپږمې بېړۍ ډلې په مشرۍ ترسره کېږي.
بالتوپس د بالتیک سمندرګي په سیمه کې د ناټو تر ټولو مهم کلنی سمندري پوځي تمرین ګڼل کېږي، چې موخه یې د عملیاتي همغږۍ پیاوړتیا، د جګړهییز چمتووالي لوړول او د ناټو ځواک پراخول دي.
دغه تمرین داسې مهال ترسره کېږي، چې په منځني ختیځ کې د ایران او امریکا ترمنځ سیاسي او پوځي ترینګلتیا روانه ده او په بېلابېلو سیمو کې د خپل پوځي حضور پر پیاوړتیا ټینګار کوي.
د پولنډ د سمندري ځواکونو مفتش یاروسواف زیمېنسکي د تمرین له پیل وړاند په یوې خبري غونډه کې وویل: «بالتوپس یوازې یو تمرین نه؛ بلکې زموږ د یووالي او د ګډو ژمنو د پوره کولو لپاره د چمتووالي څرګندونه ده».
دغه تمرین له ۱۹۷۲کال راهیسې د لومړي ځل لپاره د ناټو د ګډو ځواکونو د قوماندانۍ لهخوا چې د هالنډ په برونسوم ښار کې موقعیت لري، تر قوماندې او کنټرول لاندې ترسره کېږي. د یادې قوماندانۍ مرستیال جان مید ویلي، بالتوپس د روسیې د احتمالي ګواښونو پر وړاندې د عملیاتي چمتووالي لوړولو او د ناټو ټلوالې د لا زیاتې همغږۍ لپاره ترسره کېږي.
ټاکل شوې ده، چې په راتلونکو دوو اوونیو کې د امریکا او د ناټو د متحده هېوادونو ځواکونه د اوبو او وچې ګډ عملیات، هوايي دفاع او د اوبتل ضد جګړې په ګډون په بېلابېلو برخو کې پوځي تمرینونه ترسره کړي.
په دغه ستر پوځي تمرین کې د امریکا په ګډون د ۱۵ هېوادونو شاوخوا ۶زره سرتېري برخه لري.
د روسیې او ازبکستان ولسمشرانو ولادیمیر پوتین او شوکت میرضیایف په ګډ فرمان سره په ازبکستان کې د اټومي انرژۍ مرکز د جوړولو چارې په رسمي ډول پیل کړې. د یادې پروژې د پرانیستې په مراسمو کې د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې (IAEA) عمومي رییس رافایل ګروسي هم ګډون لاره.
دغه پروژه چې د ازبکستان د جیزک په سیمه کې جوړېږي، د نړۍ په کچه یوه ځانګړې پروژه بلل شوې؛ ځکه د لومړي ځل لپاره به په یوه ساحه کې هم د ټیټ ظرفیت لرونکي او هم د لوړ ظرفیت لرونکي اټومي ریاکټورونه په یو وخت جوړ شي.
د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې د معیارونو له مخې؛ د بنسټیز کانکریټ اچونې له پیل سره دغه پروژه په رسمي ډول د جوړېدو پړاو ته رسېدلې. پوتین په خپلو څرګندونو کې وویل، چې دغه پروژه به نه یوازې د ازبکستان د انرژۍ امنیت پیاوړی کړي؛ بلکې د منځنۍ اسیا ټولې سیمې ته به هم ګټه ورسوي.
د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف دغه اقدام تاریخي بللی او ویلي یې دي، چې دغه پروژه به د دغه هېواد د علمي، صنعتي او ټېکنالوژۍ پرمختګ نوی فصل پرانیزي. هغه ټینګار کړی: «امنیت زموږ مطلق او نه بدلېدونکی لومړیتوب دی او د جوړولو ټول پړاوونه به د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې تر دوامداره څار لاندې ترسره شي».
د روسیې دولتي اټومي شرکت «روساتوم» ژمنه کړې، چې د برېښناکوټ د جوړولو ترڅنګ به د سون توکو برابرول، تخنیکي ملاتړ او د ساتنې خدمات هم وړاندې کړي.
د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې عمومي ریس رافایل ګروسي د یادې پروژې هرکلی کړی او ویلي دي: «دغه پروژه د کوچنیو اټومي ریاکټورونو له ټېکنالوژۍ ګټه اخلي. هغه ټېکنالوژي چې د نړۍ یوازې محدود شمېر هېوادونه یې لري. اداره به د جوړولو او فعالیت په ټولو پړاوونو کې د خوندیتوب، فزیکي امنیت او د اټومي وسلو د نه خپرېدو د تضمین لپاره له یادې پروژې سره همکاري وکړي».
د روساټوم او اوزاتوم د اعلان شویو پلانونو له مخې؛ د RITM-200N کوچني ریاکټورونه به د ۲۰۲۹ زېږدیز کال تر پایه ګټې اخیستنې ته وسپارل شي. همداراز د VVER-1000 لوی ریاکټورونه به په تدریجي ډول د ۲۰۳۳ او ۲۰۳۵ کلونو ترمنځ بشپړ شي او اټومي انرژي به خپل بشپړ ظرفیت ته ورسېږي.
خو د دغه مهالوېش عملي کېدل د پروژې د بېځنډه پرمختګ، د خوندیتوب د معیارونو رعایت او د نړۍوالو جوازونو ترلاسه کولو پورې تړلي دي.