په افغانستان کې د اقلیمي بدلون اغېزې؛ یونیسف وایي د اوبو رسولو هڅې یې ګړندۍ کړي

د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لینډسي د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۱۵مه) په خپله اېکس پاڼه د افغان ښځینه فوټبالرانو هوډ او د سیالۍ لپاره د هغوی هڅې وستایلې او هغه یې الهام بښونکې وبللې.

هغه زیاته کړه، چې د دغو ښځو د لوبېدو هوډ په داسې حال کې د ستاینې وړ دی، چې په کور دننه په افغانستان کې نورې ښځې او نجونې له دغه حق څخه بې برخې دي.

ریچارډ لیندسي وویل، چې سپورټ د هر انسان حق دی او باید هېڅوک ترې محروم نه‌شي. د نوموړي په وینا، په جلاوطنۍ کې د افغان نجونو د فوټبال لوبډلې لومړنۍ نړیواله لوبه ښيي، چې افغان ښځې لا هم د خپلو حقونو او غوښتنو لپاره هڅې کوي. د جلا وطنه افغان ښځو لوبډلې په نوي‌زیلانډ کې د کوک جزیرې لوبډلې ته ماتې ورکړه.

د یادولو وړ ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته پر ښځو ګڼ محدودیتونه لګول شوي او هغوی په کور دننه له هر ډول سپورټي او تعلیمي فعالیتونو څخه محرومې شوې دي. په جلاوطنۍ کې د افغانستان د ښځو د فوټبال ملي لوبډله له دغو سختو شرایطو سره سره خپلو تمریناتو او سیالیو ته دوام ورکوي.

د دغه هېواد د اغري د والي دفتر د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، دغه پېښه ۵ ورځې مخکې (د غبرګولي په ۱۰مه) د دغه ولایت د تاشلي‌چای ولسوالۍ اړوند د «دیلک‌یازي» په کلي کې رامنځته شوې ده.

د اعلامیې پر بنسټ، د دوو افغانانو ترمنځ د نښتې په جریان کې، یوه افغان شپون د سختو ټپونو له امله ساه ورکړې ده.

د پېښې له رامنځته کېدو وروسته، د ترکیې د ژاندارم ځواکونو د تورن کس د لټون او تعقیب عملیات پیل کړل او بالاخره دغه کس د اغري–ارزروم د لویې لارې په اوږدو کې ونیول شو.

د ترکیې سیمه ییزو چارواکو ویلي، چې نیول شوی افغان د «عمدي قتل» په تور تر تعقیب لاندې وو او د پوښتنو ګروېږنو د پروسې له بشپړېدو وروسته قضايي ارګانونو ته ورپېژندل شوی دی. محکمې هم د یوه حکم په صادرولو سره هغه توقیف او زندان ته لېږلی دی.

په جرمني کې یو افغان کډوال د چاقو په برید کې وژل شوی | افغانستان انټرنشنل پښتو

دا په داسې حال کې ده، چې د جرمني د بایرن ایالت د کډوالو په کمپ کې هم تېره ورځ یو افغان د بل افغان له لوري د چاقو په وسیله وژل شوی دی.

د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام د وروستې د راپور له مخې، په افغانستان کې د هر وګړي کلنی د انرژۍ مصرف ۷۰۰ کیلوواټه ساعتونه دی. دغه اداره وایي دا اندازه د نړیوال اوسط په پرتله ۳۰ برابره ټیټه ده، چې د افغانستان د پراختیا پر وړاندې جدي ننګونه ښيي.

په راپور کې راغلي، چې په افغانستان کې د پاکې انرژۍ لور ته تګ یوازې د ککړتیا د کمولو موضوع نه ده، بلکې د انساني کرامت، معیشت او د خلکو د بقا سره مستقیم تړاو لري.

یاد راپور زیاتوي چې په ډېرو کلیوالو سیمو کې ښځې اړې دي چې د سون لپاره د بوټو راټولو لپاره لرې واټونونه ووهي.

د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام خبرداری ورکړی چې په کلیوالو سیمو کې د جامدو سون توکو کارول د کور دننه د هوا د ککړتیا له امله جدي روغتیایي خطرونه رامنځته کوي او د پراختیا فرصتونه، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو لپاره، محدودوي. دغه اداره وایي چې د دې وضعیت د ښه کولو لپاره یې په افغانستان کې د بیارغیدونکې وړ انرژۍ پروژې عملي کړې دي.

د راپور له مخې، له ۲۰۲۱ کال راهیسې د دې ادارې د انرژۍ پروګرامونو تر ۶ زرو زیات مرکزونو کې لمریز سیستمونه نښلولي دي او په دغو مرکزونو کې له ۵ زرو ۴۲۰ څخه زیات روغتیایي مرکزونه، له ۸۰۰ څخه زیات ښوونځي او له ۸۵۰ څخه زیات کاروباري مرکزونه شامل دي.

په راپور کې ویل شوي چې دغه پروژې هر کال د ۳۳ زره ټنه کاربن ډای اکسایډ د خپرېدو مخه نیسي او د ۱۲ میلیونو لیټرو ډیزلو مصرف کموي.

له دې وړاندې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، دغه چاودنه غرمه مهال د سیدالناصري په نوم د هلکانو د یوه ښوونځي مخې او د کابل لپاره د طالبانو د مرستیال والي کور ته څېرمه شوې ده. افغانستان انټرنشنل ته په رارسېدلو ویډیوګانو کې لیدل کېږي چې د طالبان یو ټپي کس په خپل رنجر موټر کې له سیمې څخه لېږدوي.

قدرت الله امیني چې اوسمهال د کابل لپاره د طالبانو د والي د مرستیال په توګه دنده ترسره کوي، د پنجشېر ولایت اوسېدونکی دی.

نوموړی تر دې وړاندې په پنجشېر ولایت کې د طالبانو د والي په توګه هم کار کړی دی.

د جرمني رسنیو د پنجشنبې په ورځ راپور ورکړی چې یاد دواړه افغان کډوال د کډوالو د استوګنې په یوه مرکز کې له یو بل سره شخړه کړې وه. د پولیسو د لومړنیو موندنو له مخې، ۳۶ کلن افغان وګړي د شخړې پر مهال چاقو راایستلی او څو ځله یې پر بل افغان برید کړی دی.

عیني شاهدانو ویلي، چې قرباني د سر او ځیګر برخه کې سخت ټپي شوی و، خو د بیړنیو مرستندویه خدماتو او د ډاکټرانو د هڅو سربېره یې په روغتون کې ساه ورکړه.

پولیسو شکمن کس له هېڅ ډول مقاومت پرته د هغه د استوګنې له کانتینر څخه نیولی دی.

پولیسو ویلې، قاضي د شکمن کس د موقتې توقیف او زندان ته لېږدولو پرېکړه کړې ده.

د جرمي پولیسو او څارنوالۍ د دې پېښې د انګېزې او نورو جزییاتو په اړه جلا څېړنې پیل کړې دي.