د روسیې او ازبکستان ولسمشرانو ولادیمیر پوتین او شوکت میرضیایف په ګډ فرمان سره په ازبکستان کې د اټومي انرژۍ مرکز د جوړولو چارې په رسمي ډول پیل کړې. د یادې پروژې د پرانیستې په مراسمو کې د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې (IAEA) عمومي رییس رافایل ګروسي هم ګډون لاره.
دغه پروژه چې د ازبکستان د جیزک په سیمه کې جوړېږي، د نړۍ په کچه یوه ځانګړې پروژه بلل شوې؛ ځکه د لومړي ځل لپاره به په یوه ساحه کې هم د ټیټ ظرفیت لرونکي او هم د لوړ ظرفیت لرونکي اټومي ریاکټورونه په یو وخت جوړ شي.
د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې د معیارونو له مخې؛ د بنسټیز کانکریټ اچونې له پیل سره دغه پروژه په رسمي ډول د جوړېدو پړاو ته رسېدلې. پوتین په خپلو څرګندونو کې وویل، چې دغه پروژه به نه یوازې د ازبکستان د انرژۍ امنیت پیاوړی کړي؛ بلکې د منځنۍ اسیا ټولې سیمې ته به هم ګټه ورسوي.
د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف دغه اقدام تاریخي بللی او ویلي یې دي، چې دغه پروژه به د دغه هېواد د علمي، صنعتي او ټېکنالوژۍ پرمختګ نوی فصل پرانیزي. هغه ټینګار کړی: «امنیت زموږ مطلق او نه بدلېدونکی لومړیتوب دی او د جوړولو ټول پړاوونه به د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې تر دوامداره څار لاندې ترسره شي».
د روسیې دولتي اټومي شرکت «روساتوم» ژمنه کړې، چې د برېښناکوټ د جوړولو ترڅنګ به د سون توکو برابرول، تخنیکي ملاتړ او د ساتنې خدمات هم وړاندې کړي.
د اټومي انرژۍ د نړۍوالې ادارې عمومي ریس رافایل ګروسي د یادې پروژې هرکلی کړی او ویلي دي: «دغه پروژه د کوچنیو اټومي ریاکټورونو له ټېکنالوژۍ ګټه اخلي. هغه ټېکنالوژي چې د نړۍ یوازې محدود شمېر هېوادونه یې لري. اداره به د جوړولو او فعالیت په ټولو پړاوونو کې د خوندیتوب، فزیکي امنیت او د اټومي وسلو د نه خپرېدو د تضمین لپاره له یادې پروژې سره همکاري وکړي».
د روساټوم او اوزاتوم د اعلان شویو پلانونو له مخې؛ د RITM-200N کوچني ریاکټورونه به د ۲۰۲۹ زېږدیز کال تر پایه ګټې اخیستنې ته وسپارل شي. همداراز د VVER-1000 لوی ریاکټورونه به په تدریجي ډول د ۲۰۳۳ او ۲۰۳۵ کلونو ترمنځ بشپړ شي او اټومي انرژي به خپل بشپړ ظرفیت ته ورسېږي.
خو د دغه مهالوېش عملي کېدل د پروژې د بېځنډه پرمختګ، د خوندیتوب د معیارونو رعایت او د نړۍوالو جوازونو ترلاسه کولو پورې تړلي دي.
