د طالبانو د امر بالمعروف، نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو وزارت خبر ورکړی، چې د بغلان ولایت په مرکز پلخمري کې یې پنځه کوډګر نیولي دي. د یاد وزارت په وینا؛ دغه کسان د سیمې د اوسېدونکو تر شکایتونو وروسته د طالبانو محتسبینو لهخوا نیول شوي دي.
د طالبانو د امر بالمعروف، نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو وزارت دوشنبه (د غبرګولي ۱۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ترلاسه شویو اسنادو له مخې تورن کسان د کورنیو ترمنځ د اختلافونو په رامنځته کولو، د مېرمنو او مېړونو د ګډ ژوند په ګډوډولو او د خلکو دیني او معنوي باورونو ته په زیان رسولو کې ښکېل وو.
خبرپاڼه زیاتوي، چې د لومړنیو څېړنو تر بشپړېدو وروسته د تورنو کسانو دوسیې عدلي او قضايي ارګانونو ته سپارل شوې دي. د یادونې وړ ده، چې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت د روان لمریز کال له پیل راهیسې په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې ۱۳۲ کوډګر نیولي دي. له دې ډلې یوازې تېره اونۍ په بلخ، لوګر، کابل، سرپل، غور، زابل، تخار، دایکنډي او فراه ولایتونو کې ۱۸ کوډګر نیول شوي دي.
د مدني ټولنو، بشري حقونو، د ښځو او کډوالو ملاتړو سازمانونو او د افغانستان د ډیاسپورا ۷۳ بنسټونو په یوه ګډه اعلامیه کې له اروپايي ټولنې غوښتي، چې بروکسل ته د طالبانو د بللو پرېکړه سملاسي لغوه کړي.
په اعلامیه کې راغلي، د داسې غونډو ترسره کېدل کولی شي د طالبانو واکمنۍ ته مشروعیت ورکړي او د یادې ډلې حاکمیت عادي وښيي. د دغه بنسټونو په وینا؛ طالبان په افغانستان کې د بشري حقونو له پراخو سرغړونو، پر ښځو او نجونو د سختو محدودیتونو او د بنسټیزو ازادیو پر ځپلو تورن دي.
د اعلامیې لاسلیک کوونکو ټینګار کړی، چې افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د کډوالو د بېرته ستنېدو لپاره خوندي هېواد نهدی. هغوی له اروپايي هېوادونو غوښتي، چې د افغان کډوالو د جبري اېستلو تګلارې ودروي.
یادو بنسټونو له نړۍوالې ټولنې هم غوښتنه کړې، چې له طالبانو سره په تعامل کې دې د بشري حقونو، د ښځو د حقونو او عدالت اصول د سیاسي ملاحظاتو قرباني نهکړي.
په اعلامیه کې ویل شوي، چې له طالبانو سره هر ډول رسمي خبرې باید د افغانستان د وګړو او په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د بنسټیزو حقونو د رعایت له شرط سره تړلې وي او دغه ډول تعامل باید د طالبانو د تګلارو د منلو یا عادي کولو په معنا ونه ګڼل شي.
دغه بنسټونو د «افغانستان خوندي نهدی»، «جبري اېستلو ته نه»، «د طالبانو عادي کولو ته نه» او «د بشري حقونو پر سر معاملې ته نه» تر شعارونو لاندې له اروپايي ټولنې غوښتي چې د خپلو پرېکړو پرمهال په افغانستان کې د بشري حقونو ناوړه وضعیت او د مېلیونونه افغانانو اندېښنې په پام کې ونیسي.
مدني او د بشري حقونو فعالان باور لري، چې د افغانستان د خلکو غوښتنو او د بشري حقونو وضعیت ته له پاملرنې پرته له طالبانو سره هر ډول تعامل به د هېواد پر راتلونکي او د ښځو د حقونو، مدني ازادیو او د کډوالو د خوندیتوب لپاره پر نړۍوالو هڅو منفي اغېزې ولري.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې د دغه وزارت د دفتر رییس سعید احمد بنوري د کډوالۍ نړۍوال سازمان له استازو سره د راستنو شویو او بېځایه شویو د وضعیت، ستونزو ته د رسېدنې او ګډو همکاریو د پياوړتیا په اړه ناسته کړې ده.
طالبانو ویلي، په یاده ناسته کې دغه کورنیو ته د سرپناه جوړولو په اړه هم خبرې شوې دي. یاد وزارت د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۸مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې په دغه ناسته کې د دواړه خواوو ترمنځ د ستونزو، بشري مرستو وړاندې کولو پر څرنګوالي، ملاتړ، سرپناه جوړولو، لازمو اسانتیاوو او د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د ګډو برنامو د تطبیق په برخه کې د همکارۍ پر زیاتوالي بحث شوی.
طالب استازي بنوري له ګاونډيو هېوادونو د راستنېدونکو پراخې څپې ته په اشارې، په هغه ولایتونو کې چې ډېر راستانه شوي او بېځایه شوي لري؛ د سرپناه او نورو برخو کې د مرستو د زیاتوالي غوښتنه کړې ده.
نوموړي ستونزو ته د رسېدنې په برخه کې د ملي او نړۍوالو بنسټونو ترمنځ د همغږۍ او همکارۍ پر ارزښت ټينګار وکړ. طالبانو ویلي، چې د کډوالۍ نړۍوال سازمان استازو له یاد وزارت سره د همکارۍ د دوام ژمنه کړې ده.
افغانستان ته له ایران، پاکستان او یوشمېر نورو هېوادونو راغلې کورنۍ دامهال د نورو ستونزو ترڅنګ د سرپناه د نشتوالي له جدي ستونزو سره مخ دي؛ خو طالبانو بیا په وار، وار په خپلو خبرپاڼو کې له دغه کورنیو سره د یادې ستونزې د حل ژمنې کړې دي.
د ارغواني شنبو په نوم د معترضو ښځو یو غورځنګ د یوې خبرپاڼې په خپرولو په هرات کې د طالبانو لهخوا د ښځو نیول غندلي او د ټولو نیول شویو ښځو د سملاسي خوشې کېدو غوښتنه یې کړې ده.
دغه غورځنګ ویلي، چې په هرات کې وروستۍ نیونې لکه د لوېدیځ کابل او یوشمېر نورو سیمو پخوانۍ پېښې د طالبانو د یوې «پلان شوې، تبعیضي او ځپونکې» پالیسۍ برخه دي او له بشري حقونو ښکاره سرغړونه بلل کېږي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې طالبان د ښځو له حقونو او ازادیو د نړۍوالې ټولنې سره په خپلو سیاسي تعاملاتو کې د فشار او امتیاز اخیستنې د وسیلې په توګه کار اخلي. یاد غورځنګ د «بېحجابۍ» په نوم د ښځو نیول د انساني کرامت خلاف کړنه بللې او ټینګار یې کړی چې دغه ډول چلند هېڅ قانوني، اخلاقي او اسلامي توجیه نهلري.
دغه غورځنګ همداراز په افغانستان کې د ښځو د «مرموزو» وژنو په اړه هم اندېښنه ښودلې. د ارغواني شنبو غورځنګ له نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو له ملاتړو بنسټونو، دولتونو او د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو له سیاسي استازولۍ (یوناما) غوښتي، چې د افغانستان د ښځو د وضعیت پر وړاندې چوپ پاتې نهشي او د ښځو د خپلسرو نیونو د درولو لپاره پر طالبانو فشارونه زیات کړي.
په خبرپاڼه کې د طالبانو په زندانونو کې د ښځو او نارینهو د جنسي ځورونې او ناوړه چلند په اړه هم اندېښنه څرګنده شوې او په دې برخه کې یې د افغانستان د دیني عالمانو چوپتیا غندلې ده.
د افغانستان د حقونو څار بنسټ وایي، د طالبانو له لوري په هرات ولایت کې د «بدحجابۍ» په تور د نجونو او ښځو خپلسري نیول د بشریت ضد جرم او د جنسیتي اپارتاید د پیاوړتیا څرګنده بېلګه ده.
دغه بنسټ د یکشنبې په ماښام (د غبرګولي۱۷مه) په خپره کړې اعلامیه کې، په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف له لوري د ښځو د نیولو په غبرګون ویلي چې دا ډول چلند له اسلام سره هېڅ تړاو نه لري او د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د توجیه لپاره ترسره کېږي.
د افغانستان د حقونو څار بنسټ له نړیوالې ټولنې غوښتي چې په هرات کې د نیول شویو ښځو او نجونو د سمدستي او بېقیدوشرطه خوشې کېدو لپاره عملي همکاري وکړي.
یاد بنسټ همداراز له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې چې د جنسیتي اپارتاید د پلي کولو له امله د طالبانو چارواکي تر نړیوال تعقیب او بندیزونو لاندې راولي او له ښځو د حقونو له تضمین پرته له طالبانو سره هر ډول تعامل ژر تر ژره ودروي.
په اعلامیه کې راغلي چې په افغانستان کې د ښځو د سیستماتیک حذف او څنډې ته کولو پر وړاندې چوپتیا د یوه «تاریخي جرم» سره د همکارۍ په معنا ده.
دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې په وروستیو ورځو کې په هرات کې د ښځو او نجونو د نیولو راپورونو پراخ غبرګونونه راپارولي او د بشري حقونو بنسټونو او فعالانو اندېښنې یې زیاتې کړې دي.
په افغانستان کې د ښځو د وضعیت په تړاو د موبي ګروپ (طلوعنیوز) د بنسټګر سعد مُحسني څرګندونو د ګڼو «منفي» غبرګونونو په درشل کې د بشري حقونو فعاله ډیوه پتنګ وايي، سعد مُحسني «حقیقت» ویلی دی. سعد مُحسني بیا ویلي، په یاده مرکه کې یې پر طالبانو ډېرې نیوکې هم کړې دي.
سعد مُحسني په دې رووستیو ورځو کې د برېتانیا ملي کتابتون کې په یوې غونډه کې ویلي، چې په افغانستان او په ځانګړې توګه په لویو ښارونو کې د ښځو وضعیت د جمهوریت له دورې سره چندانې توپیر نهلري.
د طلوعنیوز خبري شبکې د مالک سعد محسني څرګندونو «په افغانستان کې د ښځو د عادي حالت» په اړه، د ښځینه فعالانو او افغان سیاستوالو پراخ غبرګونونه را پارولي دي.
ملګرو ملتونو په هرات کې د ښځو پر نیول کېدو اندېښنه وښوده | افغانستان انټرنشنل پښتو
نیوکه کوونکي وايي، چې په افغانسنتان کې د ښځو له «ناوړه» وضعیت څخه انکار کول، لکه په هرات کې د حجاب د څرنګوالي له امله پراخې نیونې، په افغانستان کې «د وحشت عادي کول» دي.
د هرات خلکو پر ښځو د طالبانو د محدودیتونو زیاتوالی «له کرکې ډک چلند» وباله | افغانستان انټرنشنل پښتو
خو د بشري حقونو فعاله ډیوه پتنګ وايي، سعد مُحسني «حقیقت» ویلی دی او زیاتوي: «زه له سعد محسني سره په بشپړ ډول موافقه یم. مننه له دې چې د حقیقت په ویلو سره دې زړورتیا وښودله».
دا څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي، چې په هرات کې ګڼو سرچینو د یکشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو لهخوا د خوښې وړ حجاب د نهمراعاتولو له امله د ښځو د نیولو لړۍ لا هم دوام لري. د دغو سرچینو په وینا، طالبانو د یکشنبې په ورځ د هرات په جبرئیل سیمه کې اته ښځې نیولې دي.
طالبانو د هرات په جبرئیل سیمه کې ۸ ښځې نیولې دي | افغانستان انټرنشنل پښتو
د افغانستان د دفاع وزارت پخواني مرستیال تمیم عاصي، دغو نیونو ته په اشارې سره ولیکل: «طالبانو د هرات له ۴۰ متره سړک څخه نږدې اویا ښځې له ځان سره وړي او زنداني کړې دي، خو سعد محسني وايي چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان کې ښځې ازادي لري».
نوموړي په خپله اېکسپاڼه لیکلي: «د دې وحشت عادي کول به د افغانستان د خلکو له یاده ونه وځي».
د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیه کوفي هم په خپله اېکسپاڼه لیکلي، که چیرې طلوع ټلوېزیون په هرات کې د لسګونو ښځو له نیول کېدو سره خواخوږي نهښيي، لږ تر لږه کولای یې شي د خپلو دوو خبریالانو ملاتړ وکړي چې د هغې په وینا د طالبانو له خوا نیول شوي او شکنجه شوي دي.
باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ويلي، چې د طلوعنیوز د خبرونو ویاند او د سیاسي او جنايي خپرونې چلوونکی منصور نیازی د غويي په ۱۷مه او د همدې شبکې د خبرونو ویاند او د سیاسي برخې مسوول عمران دانش بیا د غويي په ۱۹مه په کابل کې نیول شوي دي. طالبانو بیا د طلوع د دوو خبریالانو نیول او محکمه کول تایید کړل.
سعد محسني دغو نیوکو ته په غبرګون کې افغانستان انټرنشنل ته وویل: «زما بشپړه مرکه نه ده خپره شوې او په هغو څرګندونو کې مې ډېرې نیوکې کړې دي».
نوموړي دغه راز بيبيسي ته ویلي، چې نیوکه کوونکو د هغه له خبرو ناسمه اخیستنه کړې او په ټينګار سره یې ویلي، چې «د افغانستان وضعیت تور او سپین نهدي».
هغه وویل؛ خلکو په افغانستان کې د بېلابېلو رژیمونو پر وړاندې پاڅونونه کړي او «احتمالاً دا رژیم [طالبان] به هم ناکام شي».
دا لومړی ځل نهدی چې د طالبانو د واکمنۍ په اړه د سعد محسني څرګندونې غبرګونونه راپاروي. هغه تېر کال د هند له «ویک» ورځپاڼې سره په مرکه کې ویلي وو، چې طالبان د خپلې واکمنۍ په نوې دوره کې احکام او قوانین د تېر پرتله په «لږ شدت» سره پلي کوي.
نیوکه کوونکي وايي، د افغانستان د وضعیت په اړه د یو «عادي» انځور وړاندې کول د طالبانو له خوا د لګول شویو محدودیتونو او سزاګانو له واقعیت سره مطابقت نهلري.