طالبان وایي پنجشېر کې یې نږدې ۲۰زره قیراطه زمرد پلورلي دي

د جزییاتو له مخې؛ دغه قانون د یاد ریاست د جوړښت او دندو چوکاټ ټاکي؛ څو د امریکا په مشرۍ د اېتلافي ځواکونو پر وړاندې د ۲۰ کلنې جګړې اړوند اثار او اسناد راټولوي، تنظیموي او ثبتوي.

دغه ریاست مکلف شوی، چې ټول اړوند اسناد او شواهد ثبت کړي او د هغوی د خپرولو او معرفي کولو بهیر د خپل رسمي میراث د یوې برخې په توګه تنظیم کړي. همداراز په قانون کې راغلي، چې دغه اداره باید د ۲۰ کلنې جګړې ترڅنګ د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ دورې (د ۱۳۷۰ لسیزې) تاریخچه هم ولیکي او د پخواني شوروي اتحاد او برتانوي ځواکونو پر وړاندې د جګړو تاریخ هم مستند کړي.

طالبانو ویلي، چې دغه اقدام د افغانستان د معاصر تاریخ د ثبت او د راتلونکو نسلونو د پوهاوي لپاره اړین دی. د یادې ډلې مشر تر دې وړاندې هم د جهادي اثارو د ساتنې پر اهمیت ټینګار کړی و او هغه یې د راتلونکو نسلونو لپاره مهم بللی و.

خو یوشمېر شنونکي دغه قانون د یو اړخیز تاریخ لیکنې او د طالبانو د اېډیالوژۍ د پیاوړتیا هڅه بولي، چې تر ډېره د همدې ډلې پر روایتونو تمرکز لري.

په اعلامیه کې راغلي، د داسې غونډو ترسره کېدل کولی شي د طالبانو واکمنۍ ته مشروعیت ورکړي او د یادې ډلې حاکمیت عادي وښيي. د دغه بنسټونو په وینا؛ طالبان په افغانستان کې د بشري حقونو له پراخو سرغړونو، پر ښځو او نجونو د سختو محدودیتونو او د بنسټیزو ازادیو پر ځپلو تورن دي.

د اعلامیې لاسلیک کوونکو ټینګار کړی، چې افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د کډوالو د بېرته ستنېدو لپاره خوندي هېواد نه‌دی. هغوی له اروپايي هېوادونو غوښتي، چې د افغان کډوالو د جبري اېستلو تګلارې ودروي.

یادو بنسټونو له نړۍوالې ټولنې هم غوښتنه کړې، چې له طالبانو سره په تعامل کې دې د بشري حقونو، د ښځو د حقونو او عدالت اصول د سیاسي ملاحظاتو قرباني نه‌کړي.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې له طالبانو سره هر ډول رسمي خبرې باید د افغانستان د وګړو او په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د بنسټیزو حقونو د رعایت له شرط سره تړلې وي او دغه ډول تعامل باید د طالبانو د تګلارو د منلو یا عادي کولو په معنا ونه ګڼل شي.

دغه بنسټونو د «افغانستان خوندي نه‌دی»، «جبري اېستلو ته نه»، «د طالبانو عادي کولو ته نه» او «د بشري حقونو پر سر معاملې ته نه» تر شعارونو لاندې له اروپايي ټولنې غوښتي چې د خپلو پرېکړو پرمهال په افغانستان کې د بشري حقونو ناوړه وضعیت او د مېلیونونه افغانانو اندېښنې په پام کې ونیسي.

مدني او د بشري حقونو فعالان باور لري، چې د افغانستان د خلکو غوښتنو او د بشري حقونو وضعیت ته له پاملرنې پرته له طالبانو سره هر ډول تعامل به د هېواد پر راتلونکي او د ښځو د حقونو، مدني ازادیو او د کډوالو د خوندیتوب لپاره پر نړۍوالو هڅو منفي اغېزې ولري.

طالبانو ویلي، په یاده ناسته کې دغه کورنیو ته د سرپناه جوړولو په اړه هم خبرې شوې دي. یاد وزارت د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۸مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې په دغه ناسته کې د دواړه خواوو ترمنځ د ستونزو، بشري مرستو وړاندې کولو پر څرنګوالي، ملاتړ، سرپناه جوړولو، لازمو اسانتیاوو او د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د ګډو برنامو د تطبیق په برخه کې د همکارۍ پر زیاتوالي بحث شوی.

طالب استازي بنوري له ګاونډيو هېوادونو د راستنېدونکو پراخې څپې ته په اشارې، په هغه ولایتونو کې چې ډېر راستانه شوي او بې‌ځایه شوي لري؛ د سرپناه او نورو برخو کې د مرستو د زیاتوالي غوښتنه کړې ده.

نوموړي ستونزو ته د رسېدنې په برخه کې د ملي او نړۍوالو بنسټونو ترمنځ د همغږۍ او همکارۍ پر ارزښت ټينګار وکړ. طالبانو ویلي، چې د کډوالۍ نړۍوال سازمان استازو له یاد وزارت سره د همکارۍ د دوام ژمنه کړې ده.

افغانستان ته له ایران، پاکستان او یوشمېر نورو هېوادونو راغلې کورنۍ دامهال د نورو ستونزو ترڅنګ د سرپناه د نشتوالي له جدي ستونزو سره مخ دي؛ خو طالبانو بیا په وار، وار په خپلو خبرپاڼو کې له دغه کورنیو سره د یادې ستونزې د حل ژمنې کړې دي.

دغه غورځنګ ویلي، چې په هرات کې وروستۍ نیونې لکه د لوېدیځ کابل او یوشمېر نورو سیمو پخوانۍ پېښې د طالبانو د یوې «پلان شوې، تبعیضي او ځپونکې» پالیسۍ برخه دي او له بشري حقونو ښکاره سرغړونه بلل کېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې طالبان د ښځو له حقونو او ازادیو د نړۍوالې ټولنې سره په خپلو سیاسي تعاملاتو کې د فشار او امتیاز اخیستنې د وسیلې په توګه کار اخلي. یاد غورځنګ د «بې‌حجابۍ» په نوم د ښځو نیول د انساني کرامت خلاف کړنه بللې او ټینګار یې کړی چې دغه ډول چلند هېڅ قانوني، اخلاقي او اسلامي توجیه نه‌لري.

دغه غورځنګ همداراز په افغانستان کې د ښځو د «مرموزو» وژنو په اړه هم اندېښنه ښودلې. د ارغواني شنبو غورځنګ له نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو له ملاتړو بنسټونو، دولتونو او د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو له سیاسي استازولۍ (یوناما) غوښتي، چې د افغانستان د ښځو د وضعیت پر وړاندې چوپ پاتې نه‌شي او د ښځو د خپل‌سرو نیونو د درولو لپاره پر طالبانو فشارونه زیات کړي.

په خبرپاڼه کې د طالبانو په زندانونو کې د ښځو او نارینه‌و د جنسي ځورونې او ناوړه چلند په اړه هم اندېښنه څرګنده شوې او په دې برخه کې یې د افغانستان د دیني عالمانو چوپتیا غندلې ده.

دغه بنسټ د یکشنبې په ماښام (د غبرګولي۱۷مه) په خپره کړې اعلامیه کې، په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف له لوري د ښځو د نیولو په غبرګون ویلي چې دا ډول چلند له اسلام سره هېڅ تړاو نه لري او د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د توجیه لپاره ترسره کېږي.

د افغانستان د حقونو څار بنسټ له نړیوالې ټولنې غوښتي چې په هرات کې د نیول شویو ښځو او نجونو د سمدستي او بې‌قیدوشرطه خوشې کېدو لپاره عملي همکاري وکړي.

یاد بنسټ همداراز له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې چې د جنسیتي اپارتاید د پلي کولو له امله د طالبانو چارواکي تر نړیوال تعقیب او بندیزونو لاندې راولي او له ښځو د حقونو له تضمین پرته له طالبانو سره هر ډول تعامل ژر تر ژره ودروي.

په اعلامیه کې راغلي چې په افغانستان کې د ښځو د سیستماتیک حذف او څنډې ته کولو پر وړاندې چوپتیا د یوه «تاریخي جرم» سره د همکارۍ په معنا ده.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې په وروستیو ورځو کې په هرات کې د ښځو او نجونو د نیولو راپورونو پراخ غبرګونونه راپارولي او د بشري حقونو بنسټونو او فعالانو اندېښنې یې زیاتې کړې دي.